ولادت فاطمه زهرا(س)
صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

ولادت فاطمه زهرا(س)

پرسش : فاطمه زهرا(سلامعلیها) در چه سالی متولد شد؟
پاسخ اجمالی:
پاسخ تفصیلی: در مورد این که حضرت فاطمه(سلامعلیها) در چه سالی به دنیا آمده، بین مورخین اختلاف نظر وجود دارد؛ یک قول آن مورد قبول علمای فریقین (شیعه و سنی) است که ولادت حضرت را مربوط به بعد از بعثت می دانند و به اصطلاح قول مشهور هم همین است. و قول دیگر کهای از علمای اهلآن را نقل کرده اند، این است که ولادت حضرت قبل از بعثت می باشد.
در اینجا به این اقوال اشاره می کنیم:
قول اول: علمایوای از علمای اهلولادت حضرت زهرا(سلامعلیها) را بعد از بعثت می دانند. در تایید این قول روایاتی وجود دارد. که به دلیل اختصار به بعضی از آنها اشاره مى‏ کنیم:
الف) ابن شهر آشوب مى‏ نویسد: فاطمه زهرا(علیها السلام) پنج ‏سال بعد از بعثت، و در روز بیستم از جمادى الثانى همان سال متولد گردید، که مصادف با سه سال پس از وقوع معراج می باشد. آنگاه حضرت زهرا(سلامعلیها) هشت ‏سال به همراه پدر گرامیش در مکه زیست و سپس به مدینه مهاجرت کرد، و عمر شریفش در زمانى که پیامبر (صلىعلیه و آله و سلم) از دنیا رفت، هجده سال و هفت ماه بود، و بعد از رحلت پدرش 75 روز بیشتر زندگى نکرد.(1)
ب)هم در تاریخ خود می نویسد: رسولدر بیست و پنج سالگی با خدیجه(سلامعلیها) دختر خویلدکرد که از او صاحب فرزندانی به نام: قاسم وو زینب و ام کلثوم که پیش از بعثت متولد شدند؛ و فاطمه و عبدکه - طیب و طاهر نام گرفت- پس از بعثت و درولادت یافتند(2).
ج) در کتاب «دَلَایِلِ الْاِمَامَهِ»، محمد بن جریر طبری امامی از امام صادق(علیه السلام) آمده: « وُلِدَتْ فَاطِمَهُ فِی جُمَادَى الْآخِرَهِ الْیَوْمَ الْعِشْرِینَ مِنْهَا سَنَهَ خَمْسٍ وَ اَرْبَعِینَ مِنْ مَوْلِدِ النَّبِیِّ(صلیعلیه و آله) ...». امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «فاطمه در بیستم جمادی الثانی سالو پنجم از ولادت پیامبر(صلیعلیه و آله) متولد شد ...»(3).
د)با استناد به امام جعفر صادق(علیه السلام) پذیرفته است: «فاطمه در ۲۱ سالگی درگذشت و هنگامی که پیامبر(صلیعلیه و آله) ۴۱ سال داشت به دنیا آمد»(4).
قول دوم: که تاریخ ولادت فاطمه زهرا(سلامعلیها) را قبل از بعثت بیان می کند، قولای از علمای اهلمی باشد، که دارای اختلافات فراوانی است.
که به آن اشاره می کنیم:
الف) حداقل تاریخی که در مورد ولادت فاطمه(سلامعلیها) ذکر کرده اند، و قول مشهور میان مورخین اهلهم است، سال پنجم قبل از مبعث، همزمان با سال تجدید بناء کعبه می باشد،(5) که بر طبق این قول، سنّ حضرت(سلامعلیها) هنگام وفات باید 28 سال بوده باشد.(6)
ب) حداکثر تاریخی که در مورد ولادت فاطمه(سلامعلیها) بیان شده 12 سال قبل از بعثت است که بدین ترتیب عمر حضرت(سلامعلیها) به هنگام وفات به 35 سال می رسد! (7)
ج) برخی نیز وفات حضرت را در 25 سالگی ذکر کرده اند که بنابر این قول ولادت 2 سال قبل از بعثت خواهد بود.(8)
د)ای هم 6 سال پیش از بعثت شمرده اند؛ که وفات حضرت در سن 29 سالگی قرار می گیرد.(9)
و) بعضی آن را سال هفتم قبل ازدانسته اند که بنابراین سنّ حضرت(سلامعلیها) هنگام شهادت 30 سال خواهد بود.(10)
آنچه گذشت اشاره ای اجمالی به نظرات مطرح شده درباره تاریخ ولادت فاطمه(سلامعلیها) بود.
اما اینکه کدام یک از دو قول یاد شده به واقع نزدیکتر است پرسشی است که در این بخش به اجمال به آن می پردازیم.
در جواب باید گفت:
اولاً: روایاتی که از منابع اهلرسیده، دارای اختلاف و تناقضاتی است که این خود موجب ضعف آنها می شود.
ثانیاً: در موارد متعددی از متون تاریخی و روایی گزارش شده است که بعضی از فرزندان خدیجه(سلامعلیها)، بعد ازمتولد شده اند (11) و می دانیم که حضرت زهرا(سلامعلیها)، آخرین فرزند خدیجه(سلامعلیها) بوده است. لذا می توان بنا بر این نظریه اقوال قبل از بعثت را رد کرد، چنانکه ابن عبدالبرّ نیز همین را در کتاب استیعاب در شرح حال خدیجه(سلامعلیها) آورده است.
ثالثا: این موضوع را بسیاری از محدثین و مورخین اهلنیز آورده اند که انعقاد بارداری حضرت خدیجه(سلامعلیها) بعد از آن بود که پیامبر اکرم(صلیعلیه و آله) دراز میوه بهشتی میل نمود(12).
همچنانکهنیشابوری در مستدرک خود از سعد بن مالک نقل مى‏ کند: رسول(صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: «اتانی جبرییل بسفرجله من الجنه فاکلتها لیله اسرى بی فعلقت‏بفاطمه فکنت اذا اشتقت الى رایحه الجنه شممت رقبه فاطمه»؛ (در آن شبى که بهبرده شدم، جبرییل گلابى از‏برایم آورد. آن را خوردم و به فاطمه حامله شد، پس هر وقت مشتاق بوى بهشت‏ مى‏ شوم، گردن فاطمه را مى ‏بویم).
(13) طبق این روایت به صراحت بیان می شود که ولادت حضرت زهرا(سلامعلیها) بعد از بعثت بوده است؛ چرا که پیامبر(صلیعلیه و آله) بعد از بعثت بهرفتند و این هیچ جای انکار نیست.
ابوبکر بغدادى به سند خود ازنقل مى‏ کند که گفت: «به رسولعرض کردم: اى رسولچرا وقتى فاطمه (علیها السلام) به حضور شما مى‏ رسد، او را مى‏ بوسى و به او احترام ویژه مى‏ گذارى؟ پیامبر(صلیعلیه و آله) فرمود: «نعم یا عایشه! انی لما اسری بی الى السماء ادخلنی جبرییل الجنه فناولنی منها تفاحه فاکلتها فصارت نطفه فی صلبی، فلما نزلت واقعت ‏خدیجه ففاطمه من تلک النطفه، و هی حوراء انسیه، کلما اشتقت الى الجنه قبلتها»؛ (آرى اى عایشه! هنگامى که بهرفتم جبرییل مرا به بهشت‏ برد و از سیب بهشتى به من داد و من خوردم و همان سیب تبدیل به نطفه ‏اى در صلب من شد و چون به زمین آمدم بابودم که فاطمه را حامله شد. فاطمه، حوراى انسیه است. هر گاه مشتاقمى‏ شوم،دخترم فاطمه را مى‏ بوسم).(14)
رابعاً: به مصداق «اهلُ البیت اَدْری بِما فِی البیتِ» طبیعت چنین قضایایی ایجاب می کند که گفته فرزندان و نزدیکان خود حضرت(سلامعلیها) ملاک قرار گیرد، و چنانچه مفاد آن در روایت وارده از اهل بیت(علیهم السلام) ذکر شد تولد حضرت زهرا پس از بعثت می باشد.
خامساً: روایتی از مسلم آمده که اثبات می کند تولد حضرت زهرا پس از بعثت بوده، روایت این چنین است:بر سر رسول الله(صلیعلیه و آله) در حالشکم دان گوسفند ریخت. یک نفر فاطمه راکرد. فاطمه که در آن هنگام دخترک کم سن و سالی بیش نبود، آمد و صورت پدر را پاک نمود و مشرکان را نفرین کرد(15).
این واقعه پس از درگذشت ابوطالب؛ یعنی در سال های یازده و سیزده پس از بعثت بود. در روایت، حضرت دخترکی کم سن و سال توصیف شده که بیانگر خردسالی وی است و گواه ولادت ایشان پس از بعثت می باشد. اگر حضرت، پنج سال پیش از بعثت زاده شده بود، می بایست در آن هنگام، شانزده تا هیجده سال داشته باشد، که در این صورت وصف «دخترکی کم سن و سال » گفته نمی شد.
حال ممکن است این اشکال وارد شود که اگر حضرت زهرا(سلامعلیها) در سال پنجم بعثت به دنیا آمده است، و حضرتهم درسالگی با پیامبر(صلیعلیه و آله) که 25 ساله بوده اند کرده باشد، باید پذیرفت که جنابدر سن 59 سالگی حضرت فاطمه(سلامعلیها) را به دنیا آورده است در حالی که حدّ اکثر سن بارداری زنان 50 سالگی است و این یک امر بعید به نظر می رسد.
در جواب از این اشکال باید گفت:
اولا: این امر محالی نیست، چرا که زناندر سن 60 سالگی یایسه می شوند.
ثانیا: اگر نخواهیم حضرت خدیجه(سلامعلیها) را به عنوان فردی استثنایی ذکر کنیم برای رفع استبعاد بارداری در چنین سنینی، یادآور می شویم کهکریم بعد از اینکه به سارا همسر ابراهیم(علیه السلام) بشارت ولادت اسحاق(علیه السلام) و یعقوب(علیه السلام) را می دهد، از زبان وی که از روی تعجب سخن می گفت، نقل می کند که: «قالت یا وَیْلَتی ا الِد و انا عجوز و هذا بعلی شیخا»؛(16) (گفت: ای وای! آیا من دارای فرزند می شوم در حالی که پیرم و این شوهرم نیز مسنّ است!)
بنابراین، این اشکال باتوجه به آیاتو روایات وارد نیست.
لذا آن دسته از اقوالی که ولادت حضرت زهرا(سلامعلیها) را قبل ازبیان می کند، قابل قبول نیست و باید آن را ناشی از اشتباه در محاسبه و یا نقل و یا توهم انطباق با یک فرع فقهی و یا علل دیگری دانست.
در نتیجه: ولادت صدیقه طاهره، حضرت فاطمه زهراء(سلامعلیها) روز جمعه 20 جمادی الثانی سال پنجم بعثت بوده است، و سن آن بزرگوار، هنگام9 سال، و پایان عمر شریفش بنا بر نقل سوم جمادی الثانی سال 11 هجرت، تقریبا 18 سال،17 روز کمتر بوده است.
در پایان باید دید انگیزه اینکه میلاد فاطمه (علیها السلام) را قبل از بعثت با اقوال مختلف نقل کرده‏اند چیست؟ به نظر مى‏رسد از این انگیزه دو هدف دنبال می شود:
1- فضایلى که در مورد ولادت فاطمه زهرا(علیها السلام) در روایات آمده است مبنی بر اینکه نطفه او از میوه بهشتی بسته شده است.(17) و یا اینکه در رحم، با مادرش صحبت می کرده(18)، را خدشه ‏دارکنند.
2- و یا با نقل این تاریخ، این هدف را دنبال ‏کنند کهعلى(علیه السلام) با فاطمه، از هیچ شان و منزلتى برخوردار نیست و بین علی(علیه السلام) وفرقی نیست و علی را هم ردیف دیگران قرار دهند.
لذا با توجه به روایات صحیح، این قول که ولادت آن بانوى بزرگوار قبل از بعثت‏ بوده، باطل و بدون دلیل است.
پی نوشت:
(1). مناقب ابن شهر آشوب،ج 3،ص 357.
(2). تاریخ‏ یعقوبى، ترجمه،ج‏1،ص:375.
(3). مراجعه شود به: بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏43، ص: 9؛ عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، مستدرک سیدة النساء إلى الإمام الجواد، ج‏11، قسم1، فاطمة س، ص 48.
(4). المستدرک، حاکم نیشابوری، ج ۳، ص ۱۷۸، ح ۴۷۶۵ .
(5). تاریخ الخمیس، ج1، ص277؛ ذخائرالعقبی، ص49؛ مقاتل الطالبیین، ص48.
(6). مقتل الحسین، خوارزمی، ج1، ص83.
(7). تاریخ الخمیس، ج1، ص277؛ ذخائرالعقبی، ص49؛ مقاتل الطالبیین، ص48.
(8). مشکل الآثار، طحاوی، ج1، ص47.
(9). از جمله مقتل الحسین، خوارزمی، ج1، ص83، و تاریخ الخمیس، ج1، ص278، و ذخائرالعقبی، ص52و 26.
(10).  تاریخ الخمیس، ج1، ص278؛ ذخائرالعقبی، ص52.
(11). البدء و التاریخ، ج5، ص16؛ تاریخ الخمیس، ج1، ص272.
(12). بحارالانوار، ج43، ص3-6؛ تاریخ الخمیس، ج1، ص277؛ ذخائرالعقبی، ص36، و لسان المیزان، ج1، ص134.
(13). مستدرک حاکم،ج 3،ص 169. براى آگاهى بیشتر در این باره ر.ک:احقاق الحق،ج 10،ص 12 به نقل از محاضرة الاوائل،ص 88،میزان الاعتدال،ج 1،ص ؛ مجمع الزوائد،ج 6،ص 202؛ لسان المیزان،ج 5،ص 97؛ ینابیع الموده،ص 197؛ ارجح المطالب،ص 239؛ وسیلة المآل،ص 78.
(14). تاریخ بغداد،ج 5،ص 87؛ ینابیع الموده،ج 2،ص 24؛ احقاق الحق،ج 10،ص 5؛ بحار الانوار، ج 18، ص 315 و 350 و 364 به نقل از تفسیر قمى و علل الشرائع؛ و اخبار الدول، ص 87 و ذخائر العقبى، ص 36؛ و کنز العمّال، ج 30، ص 94 و 14 و 97؛ و مجمع الزوائد، ج 9، ص 202؛ و محاضرات الاوائل، ص 88؛ و مستدرک حاکم، ج 3، ص 156؛ و تلخیص آن به وسیله ذهبى و المطالب السنیه، ص 239؛ و مفتاح النجاح، ص 98 خطّى؛ و مقتل خوارزمى، ص 64؛ و مناقب مغازلى، ص 358؛ و المواهب اللدنیه، ج 2، ص 29؛ و میزان الاعتدال، ج 1، ص 38 و 253 و ج 2، ص 26 و 84 و 97؛ و نزهة المجالس، ج 2، ص 179؛ و نظم درر السمطین، ص 77؛ و وسیلة المآل، ص 78؛ و تاریخ تحقیقى اسلام ،ج‏2،ص،20، این حدیث را با مختصر تفاوتى« سیوطى» در «درّ المنثور» و «طبرى» و «علىّ بن ابراهیم» در تفسیر خود نقل کرده‏ اند. گرچه معروف است که معراج در سال‏هاى آخر توقف پیامبر (صلى الله علیه و آله) در مکه بوده، ولى به طورى که از بعضى روایات استفاده مى‏شود معراج مکرر اتفاق افتاده است، بنابراین منافاتى با تولّد بانوى اسلام در سال پنجم بعثت ندارد.
(15). صحیح مسلم، ص ۳، کتاب الجهاد و السیر، ح ۱۰۷٫
(16). سوره هود، آیه 72.
(17). مستدرک حاکم،ج 3،ص 169. براى آگاهى بیشتر در این باره ر.ک:احقاق الحق،ج 10،ص 12 به نقل از محاضرة الاوائل،ص 88،میزان الاعتدال،ج 1،ص 38،مجمع الزوائد،ج 6،ص 202،لسان المیزان،ج 5،ص 97،ینابیع الموده،ص 197،ارجح المطالب،ص 239،وسیلة المآل،ص 78.
(18). بحار الانوار،ج 43،ص 2. روایت ‏سخن گفتن فاطمه (علیها السلام) با مادرش را برخى از علماى اهل سنت نیز نقل کرده‏اند. براى آگاهى بیشتر ر.ک: عبد الرحمان صفورى شافعى در «نزهة المجالس‏»،ج 2،ص 227»، قندوزى حنفى در«ینابیع الموده‏»،ص 198، حسن بن مولوى در«تجهیز الجیش‏»ص 99، شعیب ابو مدین بن سعد مصرى در«روض الفائق،ص 214. براى توضیح بیشتر در زمینه روایاتى که علماى عامه نقل کرده‏اند،ر.ک:به احقاق الحق،ج 10،ص 12.
    
تاریخ انتشار: « 1396/04/07 »

مطالب مرتبط

ولادت فاطمه زهرا(س)

فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 15078