پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

صفات «مشاور» از منظر امام صادق(ع)

پرسش : امام صادق(ع) چه صفاتي را براي شخصي كه با او مشورت مي شود لازم مي دانند؟
پاسخ اجمالی: امام صادق(ع) در مورد صفات شخصی که با او مشورت می شود می فرماید: کسی که با او مشورت می شود باید عاقل، آزاده، متدين، دوست و برادر تو باشد. پس اگر شخص مورد مشورت، عاقل باشد از مشورتش نفع مى برى و اگر آزاده و متديّن باشد در نصيحت تو با نفس خود مجاهدت كرده و از راهنمائى تو مضايقه نمى كند و اگر دوست و برادر باشد وقتی او را بر سرّ خود مطلع كنى آن را كتمان می دارد و در اين صورت مشورت و نصيحت كامل مى شود.

راه درمان «آرزوهاي طولاني» در انسان

پرسش : منشأ و سرچشمه «آرزوهاي طولاني» در انسان چیست و چه کنیم که از آفات و مفاسد این رزیله در امان بمانیم؟
پاسخ اجمالی: آرزوی طولانی از «جهل» و «حبّ» دنيا سرچشمه مى گيرد و راه درمان آن عبارت است از: 1- دور کردن جهل با فكر صحيح و شنيدن پند و موعظه از نفوس طاهره. 2- تأمل نمودن در پستى و فانی بودن دنيا. 3- دقّت در اخبار و رواياتى كه در مذّمت دنيا وارد شده است. 4- تفكر و مطالعه در اخبارى كه در مدح ترك دنيا و بى رغبتى به آن می باشد و موجب خارج شدن حبّ دنيا از قلب مى شود. 5- نظر کردن در رواياتى كه در مدح كوتاهى آرزوها وارد شده است.

حكايت هايي از سعدي درباره «قناعت»

پرسش : در فرهنگ و ادبیات فارسی مفهوم «قناعت» چگونه تبیین شده است؟
پاسخ اجمالی: در مورد «قناعت» سعدی حکایت کرده که: «از حاتم طائی پرسیدند بلندهمت تر از خود دیده ای؛ گفت میهمانی بزرگی ترتیب دادم و به صحرا رفتم. از خاركنى پرسیدم چرا به مهمانى حاتم نرفتی؟ گفت: هر كه نان از عمل خویش خورد *منّت از حاتم طائى نبرد». در حکایت دیگر آمده: «شبی با بازرگانی با بار تجاری بزرگی همراه شدم که تا صبح حرص دنیا خورد و حرف های پریشان زد؛ بعد مرا گفت که سخنی بگویم؛ گفتم: آن شنيدستى كه در اقصاى غور* بار سالارى بيفتاد از ستور* گفت چشم تنگ دنيا دوست را * يا قناعت پر كند يا خاك گور».

سفارش به «كم خوردن» در تعاليم اسلامي

پرسش : آیا تعاليم اسلامي نسبت به مقدار و میزان خوردن و آشامیدن انسان نیز بیانی دارد؟
پاسخ اجمالی: حالت تعادل در هر كارى و به خصوص در غذا خوردن پسنديده است؛ زیرا بى خوراكى، انسان را به سستى و ضعف مى كشاند و پرخورى علاوه بر اینکه اسراف است موجب بیماری های جسمی و روحی مى گردد. امیرالمؤمنین(ع) کم غذایی را از نشانه های متقین بر می شمارد؛ چرا که یکی از نتایج آن، صفای باطن و نورانیت قلب است و پیامبر(ص) پرهیز در خوراک را اصل و اساس در درمان جسم می دانند.

عوامل لغزش و گناه

پرسش : چه عواملی موجب لغزش و گناه در انسان چيست؟
پاسخ اجمالی: عوامل لغزش و گناه عبارت است از: 1- جهل؛ 2- رذائل اخلاقى؛ مثل هواپرستى، تكبر، لجاجت و حسادت که مانع تعقّل صحيح است. 3- عدم تأمل و تفکر در تصميم گيرى؛ 4- تصميم گیری در حال غضب؛ 5- استبداد رأى و عدم مشورت در امور و ...

آثار فردی و اجتماعی «مشورت»

پرسش : مشورت كردن چه فوائد و آثار فردی و اجتماعی برای انسان ها دارد؟
پاسخ اجمالی: فوائد مشورت عبارت است از: 1- دفع خطا؛ یقینا ضميمه شدن چند عقل و رأى موجب انتخاب بهترين نظريه و به صواب نزديكتر است. 2- مشورت جاذبه دارد؛ اگر انسان در كارها باديگران مشورت کند، مردم هم با او مشورت می کنند. 3ـ موجب بها دادن به خود است؛ وقتى مردم ديدند به آنها بها داده شده و طرف مشورت واقع شده اند، به مشورت كننده در كارها بها می دهند. 4- ساخته شدن ديگران؛ مردم نیاز به خودكفائى مديريتی و فكرى دارند و این کار با مشورت و آموزش رموز كار به دیگران حاصل می شود.

نهي آيات و روايات از «آرزوهاي طولاني»

پرسش : آيات و روايات اسلامی چه نظر و دیدگاهی نسبت به «آرزوهاي طولاني» دارند؟
پاسخ اجمالی: طبق آیات و روایات، آرزوی طولانی موجب آفاتی است؛ از جمله: 1- موجب قساوت قلب و دوری از خدا می شود؛ در حدیث قدسی آمده: «اى موسى، آرزوى خود را طولانى مكن كه قلب تو را قسىّ مى كند و كسى كه قلب او قسى شد از من دور است». 2- موجب فراموشی آخرت می شود؛ امام علی(ع) می فرماید: «آرزوی طولانى، آخرت را به فراموشی مى سپارد». 3 - موجب تأخیر توبه می شود؛ 4- پشیمانی و حسرت به دنبال دارد؛ 5- موجب افراط و زیاده روی می شود و ...

علت نهي شدن از «آرزوهاي طولاني»

پرسش : چرا مومنین از داشتن «آرزوهاي طولاني» نهي شده اند؟
پاسخ اجمالی: آرزو خواسته ای است که هنوز مطلوب آن محقق نشده، بنابراین انسان در آرزوهای طولانی انرژى مغز خود را در ساختن تصنّعى علل و عوامل نامعقول واقعيات مستهلك می نماید؛ در صورتى كه اين نيرو را می تواند در آرمان هاى بسيار مفيدتر و ضرورى تر به کار گیرد. ضمن اینکه آرزوی طولانی باعث فراموشی آخرت و لقاء پروردگار می شود و او را از حرکت در مسیر تکامل باز می دارد.

آرزوهاي خوب، آرزوهاي بد

پرسش : آرزوهاي پسنديده چه آرزوهایی است و با آرزوهاي مذموم چه تفاوتي دارد؟
پاسخ اجمالی: اميد و آرزو موجب حرکت انسان می شود. امام علی(ع) می فرماید: «اميد و آرزو رفيق انسان است». بنابراین آرزو ذاتاً بد نيست بلکه آنچه مذموم است طولانى بودن اميد و آرزو است؛ زیرا آرزوى طولانى مثل سرابى است كه بيننده را فريب مى دهد و انسان را نااميد و محروم مى سازد و موجب هدر رفتن نیروی انسان و خرابی عملش می شود.

آفات عمل بدون «علم»

پرسش : عمل بدون «علم» چه آفاتي دارد؟
پاسخ اجمالی: عملی که از روی «علم» نباشد آفاتی دارد. مانند: 1- باعث گمراهی انسان از مسیر حق می شود. امام صادق(ع) فرمود: «عمل كننده از روى نادانى به جز دورى از راه حق چيزى به همراه ندارد». 2- عمل مورد قبول واقع نمی شود. امام صادق(ع) فرمود: «خداوند عمل را بدون علم نمى پذيرد». 3- موجب فساد می شود. امام صادق(ع) فرمود: «كسى كه عمل بدون علم انجام دهد افسادش بيشتر از اصلاحش است». 4- موجب عدم پیشرفت است. امام علی(ع) می فرماید: «عمل كننده بدون علم، از جاى خود حركت نمى كند».

آفات «علم بدون عمل» از منظر روایات

پرسش : از منظر روایات اسلامی علمی که با عمل همراه نباشد چه آفاتي درپی دارد؟
پاسخ اجمالی: بر اساس روایات علمی که به آن عمل نشود از بین می رود؛ پیامبر(ص) فرمود: «علم، عمل را ندا مى كند اگر جواب نداد از وجود عالم كوچ مى كند». بدون تأثیر می شود؛ امام صادق(ع) می فرماید: «هنگامى كه عالم به علمش عمل نكند، موعظه او از قلبها مى لغزد». موجب دوری از خدا می شود؛ امام سجاد(ع) می فرماید: «در تورات آمده است: علمی كه به آن عمل نشود، کفر و دورى از خدا را زياد مى كند».  موجب نچشیدن لذت عبادت می شود؛ امام صادق(ع) فرمود: «خدا شيرينى ذكرش را از قلب عالِم غير عامِل خارج مى كند».

دلیل افضلیت «مداد علماء» نسبت به «خون شهدا»

پرسش : به چه دلیل روایات اسلامی «مداد علماء» را ارزشمندتر و افضل از «خون شهدا» می دانند؟
پاسخ اجمالی: طبق روایات اسلامی در قیامت ارزش کار علماء سنگین تر از خون شهداء می باشد زیرا: 1- علماء چون با روح مردم سر و کار دارند می توانند با یک قطره مُرکب، جامعه ای را متحول کنند و مانع نفوذ دشمن شوند. 2- این علماء هستند که پیام شهادت را به جهانیان می رسانند و به شهید ابدیت می بخشند. 3- علماء خون شهید را تحلیل می کنند و عوامل و اهداف و پیام شهادت را به مردم می رسانند. 4- جهاد علمی در همه زمانها وجود دارد برخلاف جهاد جسمی که در هر زمان و مکانی امکان ندارد.

لزوم همراهي «حلم» با «علم» در روايات اسلامي

پرسش : در روايات اسلامي چگونه به لزوم همراهي «حلم» با «علم» اشاره شده است؟
پاسخ اجمالی: روایات بسیاری در این باره وجود دارد. از جمله امام صادق(ع) مي ‌فرمايد: «علم را طلب كنيد و خود را به حلم زينت دهيد و براى كسانى كه به آنها علم مى آموزيد، متواضع باشيد و نيز براى كسانى كه از آنها علم مى گيريد، خاضع باشيد». در جای دیگر آن حضرت می فرماید: «دانش دوست مؤمن و بردبارى وزير و عقل امير لشكريان مؤمن است». اميرالمؤمنين(ع) فرمود: «دانشمند داراى سه علامت است: دانش، حلم، آرامش». در حديث ديگرى امام علی(ع) فرمود: «بى حوصلگى و غفلت در قلب عالم نمى باشد».

نشانه و علامت «زاهدان» از منظر روایات

پرسش : از منظر روایات اسلامی «زاهدان» چه علامت و نشانه هایی دارند؟
پاسخ اجمالی: بر اساس روایات  اسلامی «زاهدان» دارای نشانه و علاماتی هستند از جمله: 1- از شبهات پرهیز می کنند. 2- با غیر خدا دوستی و همنشینی نمی کنند. 3- اعمالشان برای ثواب آخرت می باشد. 4- آنها به دنیا و تجلیاتش پشت می کنند. 5- از توهین افراد متکبر ناراحت نمی شوند.

«چشم روشني» متقين از منظر امام علی(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) در نهج البلاغه روشنی چشم مومن را در چه چیزی می داند؟
پاسخ اجمالی: ایشان در بيان اوصاف متقین مي فرمايد: «روشني چشمش در چيزي است كه زوال در آن راه ندارد». به عقیده شارحین سه احتمال در معنای «امور باقى و زوال ناپذير» وجود دارد: 1- مراد خداوند است؛ زیرا می دانند همه چیز غیر از خدا نابود می شود. 2- منظور نعمت های دائمی بهشت است. 3- منظور فضایل و کمالات نفسانی انسان است.

معانی واژه «قرة العين» در قرآن

پرسش : در قرآن واژه «قرة العين» در چند معنا به کار رفته است؟
پاسخ اجمالی: «قرة العين» به معنی نورچشم است و عرب به آنچه مايه خوشنودى و سرور است، قرة العين گويد. در قرآن در مورد کودکی حضرت موسی(ع) و در مورد همسر و فرزندان و همچنین نماز شب قرة اعین به کار رفته است.

منظور از «معاقبه» در جهاد با نفس

پرسش : منظور از «معاقبه» كه در جهاد با نفس لازم است چيست؟
پاسخ اجمالی: یکی از راه های مبارزه با نفس، مهلت ندادن به نفس است؛ چون اگر فرصت پیدا کند با گناه انس می گیرد و عمر انسان را ضایع می کند. پس باید نفس را تنبیه کرد و او را از گناه باز داشت و به کارهای سخت مجبورش نمود و این گونه با نفس خود به مجاهدت برخاست؛ زیرا تنها در این صورت به هدایت می رسد. آری انسان با معاقبه به مرتبه «نفس لوامه» می رسد و هنگامی که نفسش رام شد و رشد کرد به «نفس مطمئنه» ارتقاء می یابد.

منظور از «محاسبه» در جهاد با نفس

پرسش : منظور از «محاسبه» كه در جهاد با نفس لازم است چيست؟
پاسخ اجمالی: علماى اخلاق براى جهاد با نفس امورى را لازم می دانند؛ يكي از این امور كه بعد از مشارطه و مراقبه لازم است «محاسبه» مي ‌باشد؛ یعنی همان طور که خداوند اعمال ما را محاسبه می كند ما هم روزانه به محاسبه نفس بپردازيم، چنانچه نفس به وظیفه عمل كرده باشد، باید از او تشکر کرد و اگر معصيت كرده باشد بايد مواخذه شده و با انجام كارهاى خير آن را جبران كند.

منظور از «مراقبه» در جهاد با نفس

پرسش : منظور از «مراقبه» كه در جهاد با نفس لازم است چيست؟
پاسخ اجمالی: علماى اخلاق براى جهاد با نفس امورى را بيان كرده اند كه التزام به آنها لازم است. يكي از آن امور «مراقبه» است كه بعد از مرحله «مشارطه» قرار دارد و شخص مراقب است تا نفسش از شرط هایی که با او گذاشته شده تخلف نكند. در این مرحله دو نوع دقت نظر لازم است: يكى قبل از عمل كه در قصد و حركت اوليه مراقب باشد كه براى خدا حركت كند، نه براى هوس. دوم در حین انجام عمل مراقب باشد حركات و سكناتش مطابق خواسته خداوند باشد.

حالات «اهل مراقبه»

پرسش : «اهل مراقبه» چه حالات و نشانه هایي دارند؟
پاسخ اجمالی: علماء برای «مراقبه» سه حالت بیان کرده اند: 1- چون خدا را حاضر و ناظر در همه جا مى بيند كمتر به دام هواى نفس مى افتد. 2- كائنات را فراموش می کند و چنان از خود مراقبت می کند كه جز خدا هيچ چيز در ذهن و فكر او نمی باشد. 3- از خدا مى خواهند كه متولى امر آنها باشد و به فضل خويش آنها را مصداق «و هو يتولّى الصالحين» فرمايد.

عكس العمل «ملا مهدي نراقي» به بي اعتنائي «سيد مهدي بحرالعلوم»

پرسش : نمونه ای از رفتار علما و بزرگان دین را در «عمل به علم» و به کار بستن دانش در مسیر زندگی بیان نمایید؟
پاسخ اجمالی: مرحوم «بحر العلوم» بعد از مطالعه کتاب «جامع السعادات» دوست داشت مولف کتاب را ملاقات کند. در سفری که مرحوم «نراقی» به عتبات داشت به دیدن بحرالعلوم رفت ولی ایشان با او بسیار سرد برخورد کردند و در دیدار دوم هم این سردی ادامه داشت. وقتی در مرتبه سوم نراقی برای خدا حافظی به خانه بحرالعلوم رفت ایشان به استقبال نراقی آمد و به وی احترام بسیار کرد و به او گفت می خواستم ببینم به آنچه در کتابِ خود نوشته ای عامل هستی یا نه.

«مشارطه» از لوازم جهاد با نفس

پرسش : منظور از «مشارطه» كه براي جهاد با نفس لازم است چيست؟
پاسخ اجمالی: علماى اخلاق براى جهاد با نفس امورى را بيان كرده اند كه التزام به آنها لازم است؛ یکی از آنها «مشارطه» است. مشارطه یعنی عقل انسان با نفس او شرط می کند که مواظب سرمایه عمر باشد و در بازار دنیا طوری معامله کند که به سود مفید که همان بهشت و همنشینی با پیامبران و اولیاء است برسد. آری انسان باید در هر روز یا بعد از هر نماز با نفسش شرط کند که او عمرش را ضایع نکند و به اعضاء بدنش بگوید که گناه نکنند و سرمایه اش را از دست ندهند.

«جهاد با نفس» برتر از «جهاد با دشمن»

پرسش : چرا «جهاد با نفس» بزرگتر و بالاتر از «جهاد با دشمن» است؟
پاسخ اجمالی: پیامبر(ص) مباره با نفس را به عنوان «جهاد اکبر» معرفی کردند. چرا که: 1- مبارزه با نفس طولانی است. 2- برای مبارزه با نفس باید از انواع وسائل استفاده شود. 3- همه مردم پیر و جوان باید با نفس مبارزه کنند. 4- همیشه جنگ داخلی سخت تر از جنگ خارجی می باشد. 5- پیروزی بر دشمن داخلی مقدمه پیروزی بر دشمن خارجی می باشد. 6- نفس و شیطان از قوی ترین دشمنانند. 7- در جنگ خارجی پیروزی و شهادت هر دو خوب است؛ اما در مورد نفس فقط پیروزی بر آن، انسان را به رضای الهی و بهشت می رساند.

برخورد مرحوم «سيد ابوالحسن اصفهاني» با قاتل پسر خود

پرسش : نمونه ای از بخشش و عفو بزرگان و علمای دین نسبت به ظالمین و دشمنان خود را ذکر نمایید؟
پاسخ اجمالی: در عصر «آية الله سيد ابوالحسن اصفهانى» در شبى بين دو نماز، شخصى فرزندش را شهید كرد. وقتى ایشان از این قضیه با خبر شد، فرمود «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ الَّا بِاللَّهِ» و بلند شد نماز عشاء را خواند و قاتل فرزند را هم عفو كرد. ایشان هر ماه يك بسته نامه فحاشی كه برايش نوشته بودند، در آب مى ريخت و آنقدر با عظمت بود، كه ابداً لب برنمى آورد و عاملين را مورد عفو قرار مى داد.

پاسخ «شيخ جعفر كاشف الغطاء» به اهانت فقير

پرسش : نمونه ای از صبر و بردباری علما و بزرگان دین در مواجه با رفتارهای ناشایست و اهانت آمیز جهال و نادانان را بیان نمایید؟
پاسخ اجمالی: روزى «شيخ جعفر كاشف الغطاء» مبلغى پول بين فقراى اصفهان تقسيم كرد و بعد به نماز جماعت ايستاد، بعد از نماز سيد فقيری به شیخ گفت: اى شيخ مال جدّم را به من بده؛ شيخ گفت دير آمدى، سيدِ بى ادب، آب دهان به ريش شيخ انداخت، شیخ بدون ناراحتی برخاست و دامن خود را گرفت و در ميان صفوف نمازگزاران گردش كرد و گفت هر كس ريش شيخ را دوست دارد به سيد كمك كند؛ مردم هم کمک کردند.

خویشتن داری «خواجه نصيرالدين طوسي» در مقابل دشنام دهنده

پرسش : نمونه ای از صبر و بردباری علما و بزرگان دین در مواجهه با دشمنان و مخالفان خود را بیان نمایید؟
پاسخ اجمالی: گفته اند روزی نوشته اى را به «خواجه نصيرالدين طوسى» دادند كه در آن خواجه را «كلب بن كلب» خوانده بودند. وی در پاسخ گفت: «اين مطلب درست نيست؛ زيرا سگ از چهارپايان است، عوعو می کند، ناخن دراز دارد و... اما من ناخنم پهن، راست قامت، ناطق و خندان هستم» و بدين گونه با زبان نرم، بى آن كه كلمه درشتى بر زبان براند يا فرستاده او را برنجاند او را پاسخ گفت.

تأكيد روايات اسلامي بر مسأله «جهاد با نفس»

پرسش : در روايات اسلامي چگونه بر مسأله «جهاد با نفس» تأكيد شده است؟
پاسخ اجمالی: يكي از ويژگي‌ هاي متقین جهاد با نفس است؛ زیرا قرآن نفس را دشمن انسان می داند. امام صادق(ع) در این مورد می فرماید: «قلب را دوست خود و نفس خود را دشمن قرار ده». آری مبارزه با نفس جهاد اکبر و واجب می باشد و تنها کسی که مالک نفسش باشد می تواند از راه های تاریک و شبهات دوری کند و از جهنم در امان بماند. لذا امام سجاد(ع) از نفسش که امر به بدی و معصیت می کند به خدا شکایت می کند.

«خوف و رجاء» مؤمنین از منظر امام علی(ع)

پرسش : طبق بیان مولی علی(علیه السلام) مؤمنان از چه چيزهائي وحشت دارند و به چه چيزهائي امید بسته اند؟
پاسخ اجمالی: امام علي(ع) می فرماید: «متقین شب را هراسان به سر مى برند و صبح خوشحالند؛ ترسناك براى غفلتى كه از آن بیم داده شده اند و خوشحال براى فضل و رحمت الهى كه به آنها رسيده است». آنها همیشه در بین خوف و رجاء قرار دارند و هراسانند که غفلت آنها را فرابگیرد و باعث ترک یاد خدا شود و یا خائفند از عذاب الهی به خاطر غفلتی که دارند. امام صادق(ع) می فرماید: «كسى كه حسنة او خشنودش كند و كار زشت او ناراحتش كند، او مؤمن است».
تعداد صفحات : 240