پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

امتناع علي(ع) از قبول خلافت و بطلان عقيده الهی بودن حق خلافت ایشان!

پرسش : اگر جانشيني رسول خدا تکلیفی الهي و حق علي(ع) بود، پس چرا علي(ع) از قبول خلافت بعد از عثمان خود داري مي کرد؟!
پاسخ اجمالی: بعداز پیامبر(ص) و تا زمانی که خلیفه سوم کشته شد بر اساس تقسیم ناعادلانه بیت المال و عدم رعایت مواسات بین مردم، سیره رسول خدا(ص) در حکومت عادلانه فراموش شده بود و اشراف و قدرتمندان از حضرت علی(ع) انتظار داشتند به همان شیوه نادرست و تبعیض آمیز خلفا در مملکت داری عمل کند. در این شرایط حضرت علی(ع) – که همواره بر شایستگی شان بر خلافت تاکید داشتند – فقط برای اتمام حجت بر مردم، اعلام بی اعتنایی شان به این مقام و بیان این که نکته روش خلافت شان با دیگران متفاوت است، در ابتدا از پذیرش آن خودداری کردند.

اهمیت «کشف و شهود» در مسلک صوفیه

پرسش : «کشف و شهود» در مسلک صوفیه از چه اهمیتی برخوردار است؟
پاسخ اجمالی: «کشف و شهود» يكى از مهمترين مبانى و دليل بر حقانيت تصوف به شمار مى رود. سران صوفيه مدعی اند سالك در اثر رياضت به مرحله اى مى رسد كه حجاب عوالم غيبى از او برداشته شده و حقايق بر وى كشف مى گردد و بدين وسيله سالك حقايق عالم غيب را بدون پرده با چشم خود مشاهده مى كند؛ و اين مرحله را در اصطلاح «مشاهده» يا «مكاشفه» می نامند.

اهمیت «ذکر» در مسلک «صوفیه»

پرسش : «ذکر» در مسلک «صوفیه» از چه جایگاهی برخوردار است؟
پاسخ اجمالی: «ذكر» مهمترین ركن مسلك «تصوف» است. اذكار قرون نخست صوفیه بيشتر شامل استغفار و آيات قرآن و براى قرب به خدا بود اما امروزه ذکر انواع مختلفی دارد. مثل ذكر چهار ضرب!، محو الجهات، كليه و... و حتی شیوه های گفتاری هر گروه با گروه دیگر تفاوتهایی دارد. حتی برخى، انواعى از حركات شبه رقص را بدان افزودند تا سالك از حد اعتدال خارج شده و به يك حالت بيخودى و جذبه برسد. كسى كه مختصر اطلاعى از اسلام داشته باشد، مى داند كه اين رقص ها و هاى و هو كردن ها از بدعت هاى زشت صوفيه است كه هيچ ربطى به اسلام ندارد.

تفسیر شیعه از كلمه «هاد» در آيه «انذار»

پرسش : روایات شیعه چه تفسیری از کلمه «هاد» در آيه «انذار» ارائه می دهند؟
پاسخ اجمالی: امام باقر(ع) و امام صادق(ع) درباره کلمه «هاد» در آیه «انذار» فرمودند: «هر امام [معصومى] هدايتگر زمان خود است» يا «هدايتگر اقوامى است كه در زمان او زندگى مى كنند». اما اينكه بگوييم كه منذر، محمد(ص) است و هادى خدا است! صحيح نيست؛ چراكه ظاهر آيه اين است كه هدايتگر هر قومى غير از هدايتگر قوم ديگر است ولي خداوند، هدايتگر همه اقوام است.

منابع علمي امامان معصوم(ع) در زمان بسته بودن باب «وحي»

پرسش : با توجه به بسته شدن باب وحي بعد از رحلت پیامبر(صلی الله علیه و اله)، امامان معصوم(علیهم السلام) علم مورد نیاز خود را از چه منابعی دریافت می کردند؟
پاسخ اجمالی: به تصريح روايات متعدد از منابع شیعه و حتی اهل سنت، از يك طرف علم الكتاب نزد امام على(ع) و ائمه هدى(ع) است و از طرف ديگر مراد از «راسخون در علم»، پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) هستند؛ پس می توان گفت كه يكى از مهمترين منابع علمى آنان، تأويل، تفسير، ظاهر و باطن قرآن است.

منظور از «ذوي القربي» در آیه «مودت»

پرسش : منظور از «ذوي القربي» در آيه 23 سوره شوري که به آیه «مودت» معروف است، چيست؟
پاسخ اجمالی: مفسران شيعه و سنی گفته اند: منظور از «ذوى القربى»، نزديكان پيامبر(ص) هستند. در مقابل، سه تفسير ديگر ذکر شده که خلاف استعمال قرآنی و مفهوم لغوی این کلمه است و ظاهرا به منظور كم رنگ كردن مقام اهل بيت(ع) مطرح شده‌ است. با توجه به این آیه پیامبر(ص) اجرى براى خود از مردم نخواسته است بلکه از ضميمه آيات قرآن فهميده مي شود محبت ذوی القرباى او راهى به سوى خدا است؛ چرا كه اين مودّت، دريچه اى است به سوى مسأله امامت و ادامه خط رهبرى رسول خدا(ص) در امّت و هدايت مردم در پرتو آن.

معنای عبارت «ذوي القربي» از منظر روايات اهل سنت

پرسش : روایات اهل سنت درباره معنای عبارت «ذوي القربي» چه می گویند؟
پاسخ اجمالی: در تفسیر این عبارت روايات فراوانى در منابع اهل سنت مانند: شواهد التنزيل، الدّر المنثور، فضائل الصحابه، حلية الاولياء، مستدرك الصّحيحين، الصّواعق المحرقه و ... آمده است كه منظور از «ذوي القربى»، خویشاوندان پيامبر(ص) است و به اتفاق شیعه و سنی، امام علی(ع)، حضرت زهرا(س) و فرزندانشان جزء آن محسوب می شوند. با اين وجود بعضي براى كم رنگ كردن مقام اهل بيت(ع) مخاطب آيه را كفار قريش گرفته‌اند. درحالی که آنها اصلا رسالت پيامبر(ص) را قبول نداشتند چه رسد به اینکه بخواهند اجر ایشان را ادا کنند.

کنار گذاشتن «قرآن» توسط مشایخ متصوفه

پرسش : آیا عمل بعضی از مشایخ متصوفه مانند «ابو سعید ابوالخیر» در کنار گذاشتن «قرآن» مورد تأیید اسلام است؟
پاسخ اجمالی: از «ابوسعيد ابوالخير» نقل مى كنند كه حالتی به من روى داد که ديگر از كتب و دفاتر خود راحت نمى شدم؛ خداوند به من تفضل كرد كتابها را دور ساخته به قرآن مشغول شدم تا در سوره انعام به اين آيه رسيدم که فرموده: «بگو فقط خدا و آنها را رها کن تا در خذلانشان بازی کنند». دیگر يك آيه هم پيش نرفتم و قرآن را گوشه اى گذاردم!. عجبا از این روش و حال آنکه در روایات ائمه(ع) داریم که هر سه روز يك ختم قرآن مى كردند و قرائت ده آيه از قرآن را باعث دوری از غفلت دانسته و تشویق به ختم قرآن می نمودند.

برخورد «صوفیان» با علم و دانش

پرسش : مبارزه با علم و دانش که جزء عقائد صوفیه است، تا چه اندازه با موازین عقل و شرع سازگار است؟
پاسخ اجمالی: بسيارى از سران صوفيه با دانش های آموختنى به مخالفت برخاستند. مثلا «جنيد بغدادى» معتقد بود خواندن و نوشتن سبب پراكندگى انديشه صوفى است و «شيخ عطار» در شرح حال «بشر حافى» نوشته: هفت صندوق از كتب حديث داشت که همه را در زير خاك دفن كرد؛ و یا «احمد بن ابى الحوارى» بزرگ صوفيه كتب خود را به دريا ريخت. این در حالی است که ائمه(ع) تأكيدات زيادى درباره حفظ آثار روایی نموده اند مثلا: مرحوم مجلسى از پیامبر(ص) نقل مى كند: «كسى كه براى امت من 40 حديث حفظ كند خداوند در روز قيامت او را عالم بر مى انگيزد».

رابطه «عقل» و «عشق»

پرسش : «عقل» و «عشق» چه رابطه ای با هم دارند؟
پاسخ اجمالی: «عقل» قوه اى است كه صلاح و فساد را تشخيص مي دهد و حكم قاطع مى كند؛ و «عشق» ميل و كششى است كه در طبع انسان نسبت به چيزی وجود دارد. عقل چراغ راه است و عشق قوه حرکت؛ عقل به جلو نمى راند مگر با عشق و عشق بى عقل، طغيان شديد غرائز به سمت گناه است و چه بسا بدون عقل، شهوات و امیال منطقی جلوه مى کند. علماى اخلاق و فلاسفه بشر را تنها از راه عقل و با غذاى علم می پرورانند و عارفان و صوفيان او را با عشق تربيت می کنند، در حالی که براى سعادت بايد عشق و عقل همگام شوند.

اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید!

پرسش : چرا امام حسین(علیه السلام) در روز عاشورا خطاب به دشمنان فرمود: «اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید»؟
پاسخ اجمالی: بیان امام بیانگر این است که مردم کوفه چنان در ورطه بی دینی غوطه ور شده بودند که امام از آنها توقع رفتار دین مدار نداشت؛ بلکه از آنها می خواست به حداقل اقتضائات انسانی عمل کنند. این کلام امام(ع) زنگ خطر و مایه عبرت برای مسلمانان عصر حاضر است که از سرنوشت مردم کوفه درس گرفته و با اجتناب از اعمال و رفتاری که بوی تبعیت از هوا و هوس می دهد و یا برگرفته از جهل و نادانی و تعصب و جمود است دین خود را مستحکم نموده، خود را برای دفاع از قیام آخر الزمان و همراهی موعود جهانی آماده و مهیا سازند.

آزاد اندیشى از دیدگاه اسلام

پرسش : منطق اسلام در مورد آزاداندیشى چیست؟
پاسخ اجمالی: اصولاً مکتبى که داراى منطق نیرومندى است، دلیلى ندارد که از گفته دیگران و طرح مسائل آنها هراس به خود راه دهد. لذا قرآن در این مسئله سیاست«دروازه هاى باز» را به اجرا درآورده، جاهلانی که به هنگام شنیدن پیام حق، دست در گوش مى گذارند را شدیداً نکوهش مى کند. اسلام بندگان راستین خداوند را کسانى مى داند که اهل تحقیق اند، نه از شنیدن سخنان دیگران وحشت دارند، نه تسلیم بى قید و شرط مى شوند و نه هر وسوسه را مى پذیرند. بلکه گفتارها را مى شنوند و خوب ترین آنها را برمى گزینند.

امر به معروف و نهى از منکر، موجب سلب آزادى؟!

پرسش : آیا امر به معروف و نهى از منکر موجب سلب آزادى است؟!
پاسخ اجمالی: گروهی امر به معروف را موجب سلب آزادی می دانند، در پاسخ می توان گفت؛ زندگی اجتماعی براى افراد دارای فوائد فراوانى است. اما در مقابل آن برکات بسیار، محدودیت های ناچیزی را نیز به همراه دارد،  لذا بشر در زندگى اجتماعى خود، این محدودیت ها را پذیرفته است. و از آنجا که در زندگى اجتماعى، افراد اجتماع در سرنوشت یکدیگر اثر دارند، از این رو حق نظارت در اعمال دیگران، خاصیت زندگى دسته جمعى است، و انجام این فریضه نه تنها با آزادى هاى فردى مخالف نیست، بلکه وظیفه اى است که افراد در مقابل یکدیگر دارند.

قیام امام حسین(ع) الگوی آزادی خواهان جهان

پرسش : آیا قیام امام حسین(عليه السلام) توانسته برای آزادگان جهان الگو باشد؟
پاسخ اجمالی: امام حسين(ع) در  قيام خود، راه و رسمى ماندگار در عالم به يادگار گذاشت و با خون سرخش مكتبى را براى مسلمانان، بلكه همه آزادگان جهان بنا نهاد، كه تا هميشه تاريخ باقى است و سرمشق حق طلبان عالم است. نوشته های موسيو ماربين آلمانى، سيّد قطب، دانشمند و مفسّر معروف مصرى، مهاتما گاندى رهبر استقلال كشور بزرگ هندوستان و محمّد على جناح قائد اعظم پاكستان از نمونه هاى بارز و روشنِ تأسّى و الگوپذيرى از نهضت امام حسين(ع) در عصر حاضر است.

اهتمام به آزادى در قرآن

پرسش : نظر قرآن در مورد آزادى چيست؟
پاسخ اجمالی: آزادى انسان در تمام ابعاد، خصوصا  عقیده، از مهم ترين امورى است كه در قوانين قرآن پيش بينى شده. آيه: «لاَ إِكْرَاهَ فِى الدِّينِ» اشاره به همين امر دارد. اصولا قرآن يكى از اهداف بعثت را، شكستن زنجيره هاى اسارت مى شمرد و می فرماید: «پيامبر بارهاى سنگين را از دوش آنها بر مى دارد، و زنجيرهايى را كه در دست و پاى آنها بود فرو مى نهد».

دلیل آزادى اراده و اختیار انسان

پرسش : چه دلیلى بر آزادى اراده و اختیار انسان وجود دارد؟
پاسخ اجمالی: همه انسانها در این مسئله توافق دارند که باید «قانون» بر جوامع انسانى حکم فرما باشد و تمام افراد در مقابل قوانین «مسئولیّت» داشته و کسانى که از قانون تخلف کنند باید به نحوى «مجازات» گردند. این مسئله که از آن به «وجدان عمومى مردم جهان» تعبیر مى کنیم، روشن ترین دلیل بر آزادى اراده انسان و دارا بودن اختیار است. چگونه مى توان باور کرد که انسان در اراده و عملش مجبور باشد ولى او را در برابر قوانین مسئول بدانیم و به هنگام تخلّف در قانون به پاى میز محاکمه بکشانیم و بگوییم چرا چنین کردى؟

اخلاق و محدودیت در آزادی

پرسش : آیا اخلاق آزادی انسان را محدود می کند؟
پاسخ اجمالی: در وجود انسان، استعدادها و شايستگي ها و نيروهاى بالقوّه اى نهفته شده که اگر درست رهبرى شود به بالاترين درجات تكامل مادّى و معنوى مى رسد. او آزاد است از استعدادهاى خلاّقش در اين راه استفاده كند، ولى آزاد نيست كه آنها را به هدر دهد، آزاديهاى توأم با رعايت موازين اخلاقى به انسان آزادى واقعى مى دهد. بنابراین اخلاق نه انسان را محدود مى كند و نه غرائز خداداد را سركوب مى نمايد، بلكه كار اخلاق بهره گيرى از آزادى انسان در مسير سعادت و رهبرى غرائز براى رسيدن به كمال مطلوب است.

«بیماریهای مقاربتی» و منع روابط آزاد جنسی ؟!

پرسش : با پیدایش راههای مختلف بهداشتی برای پیشگیری از بیماریهای ناشی از روابط جنسی، آیا صحیح است که بگوییم چون روابط جنسی آزاد باعث بیماریهای جنسی می شود، پس حرام است؟
پاسخ اجمالی: دلایل ممنوعیت روابط آزاد جنسی منحصر در بیماری های مقاربتی نیست و دلایل دیگری چون سسست شدن بنیان خانواده ها، سقوط شخصیت انسانی زن، سلب شدن امنیت روانی جامعه و چند عنوان دیگر از حکمت های این ممنوعیت هستند. در واقع امکان پیش گیری از بیماری های مقاربتی، فقط حکمتی از حکمت های چنین ممنوعیتی است که با منتفی شدن آن، اصل حکم منتفی نمی گردد. علاوه بر اینها بررسی میدانی واقعیت های موجود در جوامع آزاد نشان می دهد چنین شعاری نتوانسته سلامت جنسی شهروندان آن جوامع را از خطر بیماری های مقاربتی تأمین کند.

مسأله «بحران هویت فرزندان نامشروع» در عصر حاضر و منع روابط آزاد؟!

پرسش : با توجّه به اینکه در عصر حاضر می توان با آزمایش «DNA» هویت فرزندان متولد شده را فهمید، چرا هنوز از بهانه «بحران هویت» برای مقابله با روابط آزاد بین زنان و مردان استفاده می شود؟!
پاسخ اجمالی: بحران هویت فرزندان نامشروع یکی از علل ممنوعیت روابط آزاد جنسی است، زیرا آزمایش DNA نتیجه صد درصد برای تعیین هویت نیست و باز هم احتمال اشتباه در آن وجود دارد. همچنین برفرض تعیین تشخیص هویت کودک، بحران هویت فقط یکی از فلسفه های مقابله با روابط آزاد جنسی نه اینکه علت تامه این حکم باشد و اصطلاحا حکمت آن است نه علت آن، و احكام شرع دائر مدار علل آنهاست نه حكمت آنها. از سویی با وجود آزاد جنسی، هرگز بستر مناسبی برای تربیت فرزندان وجود ندارد و همچنان بحران هویت از داشتن والدین دلسوز وجود دارد.

تفسیر ناصحیح «صوفیه» از حدیث «لیس العلم بکثرة التعلم»

پرسش : چه نقدهایی بر برداشت و تفسیر نادرست صوفیه از حدیث «لیس العلم بکثرة التعلم» وارد است؟
پاسخ اجمالی: اولا: به فرض اينكه مراد از آن حديث دست كشيدن از تعلیم باشد، آيا مي توان با یک روایت از آن همه آيات و اخبار درباره اهميت تعليم و تعلم دست كشيد؟ ثانیا: اگر روش تعلیم و تعلم خطاست چرا پیران خانقاه در مسائل علمى و فهم و تفسیر قرآن مجيد و اخبار اهل بيت(ع) اينقدر عاجزند؟ و اگر اتفاقا در ميان متصوفه کسی همچون «غزالی» پیدا شود که اطلاعات دينى و علمى دارد، از بركت تحصيلات رسمى است نه گوشه نشینی و ذکر و ورد در خانقاه!

اصول گفتار و ریشه عقائد «صوفیه»

پرسش : اصول گفتار و ریشه عقائد «صوفیه» از چه منابع و مآخذی بوجود آمده است؟
پاسخ اجمالی: اصول گفتار و ريشه اعتقادى اين جمعيت را مى توان در چهار چيز خلاصه كرد: 1- تعليماتى كه از هندوها يا شاميها و غيره به دست آنها رسيده است. 2- قسمتى از معارف يونان كه پس از ترجمه و نشر آن در ميان مسلمين به آن ممزوج شده است. 3- يك رشته شعريات كه به مرور زمان از طرف صاحبان ذوق شعرى با تصوف در آمیخت. 4- قسمتى از معارف و حقائق اسلامى كه تا حدى با اصول سه گانه سابقه نزديك داشته یا قابل تأويل كردن بوده است.

کرامات ادعائی برای مشایخ صوفیه

پرسش : صوفیه چه کراماتی برای مشایخ خود قائلند؟
پاسخ اجمالی: صوفیه همواره کوشیده اند برای اقطاب و مشایخ خود کرامات و خوارقی بتراشند و با آن بر دیگران مباهات نمایند. دكتر غنى مى گويد: بزرگان صوفيه داراى اين قبيل نظرها بوده اند ولى پيروان مخصوصاً در زمانهاى بعد راه افراط و مبالغه پيموده و هزاران كرامات و خوارق عادات به اولياء نسبت داده اند... و به هر اندازه كه از عهد ولى و مرشد دورتر شده اند بر ساز و برگ آن افزوده اند زيرا قوّه تخيّل عامّه در اين زمينه قوى است و از اولياء چنانكه به عقيده عاميانه بايد باشند، سخن رانده اند، نه چنانكه بوده اند.

نظریه «طه حسین»، درباره پیدایش «تصوف»

پرسش : نظریه «دکتر طه حسین»، درباره تاریخ پیدایش «تصوف» در جامعه اسلامی چیست؟
پاسخ اجمالی: به گفته دکتر طه حسین تصوف در آغاز به صورت زیاده روی در ترك دنيا و زهد مفرط بود كه مورد اعتراض پیامبر(ص) واقع شد؛ ولی بعد تغيير قيافه داد و در اواخر قرن اول هجرى تصوف از آن پديد آمد. با ارتباط مسلمانان با فرهنگهاى هند و ايران و يونان این مفهوم از صورت كوشش در عبادت و زياده روى در آن به صورت تلاش براى متحد شدن يا پيوستن با خدا يا شناختن او از طريق اشراق درآمد، سپس به مذاهب باطنيان آميخته شد و بيشتر پيچيده گشت تا این که خود به صورت مذهبى جداگانه درآمد.

«صوفیه» در روایات اسلامی

پرسش : در روایات اسلامی، چگونه درباره «صوفیه» سخن گفته شده است؟
پاسخ اجمالی: شيخ حر عاملى كتابى موسوم به «الاثنى عشريه» در رد صوفيه نوشته و صدها روايت در مذمت آنها نقل كرده است. مثلا پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «روز قيامت بر پا نشود تا قومى از امتم به نام صوفيه برخيزند آنها بهره اى از دين من ندارند». در روايتى دیگر از لعن ملائكه بر اين گروه خبر داده است و باز فرمودند: «از ما نيست کسی که در نزد او از صوفيه ذكرى بشود، و به زبان و دل انكار ايشان ننمايد».

دلائل پیدایش «تصوف» در قرن دوم هجری

پرسش : چه دلائلی پیدایش «تصوف» در قرن دوم هجری را تایید می کند؟
پاسخ اجمالی: از جمله دلايلى كه پيدايش مسلك صوفیه را در قرن دوم هجرى تأييد مى كند روايتى است كه در كتاب «حدیقة الشیعه» از امام صادق(ع) نقل شده: «كه يكى از ياران آن حضرت به خدمتش عرضه داشت در اين ايام دسته اى پيدا شده اند به نام صوفيه، درباره آنها چه مى فرماييد؟! فرمود: ايشان دشمنان ما هستند ...». مؤيد ديگر براى اين سخن اين است كه آن احاديثى كه در مذمت صوفيه و انتقاد از روش آنان وارد شده، نوعا از حضرت امام صادق(ع) به بعد است.

اهل سنت طرفداران پر و پا قرص «صوفی گری»

پرسش : دلیل اینکه همواره در طول تاریخ «تصوف» در میان شیعیان - بر خلاف اهل سنت - کمتر طرفدار داشته است، چیست؟
پاسخ اجمالی: به اعتراف «غزالى» مذهب رسمى اهل سنت بسيار خشك است و جايى براى احساسات باقى نمى گذارد؛ لذا او عناصر عرفانى تصوف را به دين مى افزايد تا عنصر احساس و عشق به این مذهب خشك، رمق و هيجان ببخشد. بر خلاف مذهب شيعه كه سرشار از عرفان و محبت و ولايت و عشق به امامان است و در هر عصر و زمان امامى دارد كه به او عشق مى ورزد. آری با وجود دعاهايى همانند دعاهاى صحيفه سجاديه و دعاى عرفه و ... كه سرشار از عرفان اسلامى است نوبت به تعليمات انحرافى صوفيان نمى رسد، و لذا تصوف در ميان شيعيان بسيار كم رونق است.

کثرت تفرق و انشعاب در «صوفیه»

پرسش : چرا انشعاب و تفرق در «صوفیه» به صورت وسیع و گسترده اتفاق افتاده است؟
پاسخ اجمالی: مسئله تفرق و انشعاب صوفيان در طول تاريخ مطرح بوده، چنانچه «هجويرى» مى نويسد: «من سيصد كس فقط اندر خراسان ديدم كه هر يك مشربى داشته، كه يكى از آن اندر همه عالم بس بود». همچنين «مونتگمرى» مى نويسد: «شماره طرائق به دويست طريقه بالغ مى شود و هر دسته اى از آن نيز شامل شاخه مستقلى مى گردد... و هر گروه تحت رهبرى شيخى مسيرى را دنبال مى كند». همین تکثر و رقابت بین گروه ها باعث درگيرى مشايخ با يكديگر می شد لذا «مولوى» برای توجیه این اختلافات می گوید: «دو ولى خدا همچون دو شيرند و در يك موضع نگنجند».

منظور از «صلح کل» در مرام صوفیه

پرسش : منظور از «صلح کل» در مرام صوفیه چیست؟
پاسخ اجمالی: «صوفى» هيچ عقيده اى را غلط نمى شمارد و تمام مذاهب را نردبانی در جهت لقاء الله می داند. حتی مقابله ميان ابليس و پیامبر(ص) را همچون مقابله دو وجه متلازم و متخالف يك حقيقت دانسته و می گوید: «ابليس رئيس ملائكه بود و محمد(ص) رئيس بنى آدم. پیامبر(ص) مظهر جمال و ابليس مظهر جلال الهی است». حلاج مى گويد: «از نور محمد(ص) ايمان خيزد، و از نور ابليس خذلان. اما گوهر محمد(ص) و گوهر ابليس هر دو از آفتاب نور اللّه سيراب می شوند». اين كلمات از نظر موحدان و آشنايان به قرآن و اسلام به هذيان شبيه تر است تا واقعيت.
تعداد صفحات : 237