دنیاى ممدوح و مذموم
فهرست موضوعات
جستجو 
امام(علیه السلام) در عبارات بالا دنیا را واعظى دلسوز و گزارشگرى صادق و وفادار معرفى کرد که به وسیله دگرگونیهاى سریع و حوادث و آفات گوناگون، ناپایدارى خودش را اعلام کرده و به همگان هشدار داده است که تکیه بر آن نکنند و تنها از آن توشه بگیرند.

از این صریح تر عبارتى است که در کلمات قصار آن حضرت درباره دنیا آمده است. حضرت آن را مسجد دوستان خدا: (مَسْجِدُ أحِبّاءُ اللهِ) و تجارت خانه اولیاء الله: (وَ مَتْجَرُ أولِیاءِ اللهِ) و محل نزول وحى الهى: (وَ مَهْبِطُ وَحْىِ اللهِ) و نمازخانه فرشتگان خدا: (وَ مُصَلّى مَلائِکَةِ اللهِ) برشمرده و آن را سراى موعظه و عافیت براى کسانى که حقیقت دنیا را دریابند معرفى فرموده: (دارُ عافِیَة لِمَنْ فَهِمَ عَنْها ... وَ دارُ مَوْعِظَة لِمَنِ اتَّعَظَ بِها).(1)

این در حالى است که در خطبه هاى متعددى از نهج البلاغه و روایات بسیار دیگر نکوهشهاى شدیدى از دنیا شده است. سرایى مملوّ از بلا و معروف به غدر و بىوفایى: (دارٌ بِالْبَلاءِ مَحْفُوفَةٌ وَ بِالْغَدْرِ مَعْرُوفَةٌ)(2) و نیز به منزله مار خوش خطّ و خالى شمرده شهد که ظاهرش نرم و ملایم; ولى سمّ کشنده در جوف اوست: (مَثَلُ الدُّنْیا کَمَثَلِ الْحَیَّةِ لَیِّنٌ مَسُّها وَ السَّمُّ النّاقع فی جَوْفِها).(3)

در جایى دیگر در جمله اى کوتاه امام نسبت به خطرات عظیم دنیا هشدار داده مى فرماید: «تَغُرُّ وَ تَضُرُّ وَ تَمُرُّ; فریب مى دهد، زیان مى رساند و به سرعت مى گذرد».(4)

سه طلاقه کردن دنیا از سوى امام(علیه السلام) به سبب زشتیها و بدیهایش معروف است و در کلمات قصار ضمن عبارات تکان دهنده اى به آن اشاره شده است.(5)

فراتر از اینها آیات قرآن مجید است که نکوهشهاى شدیدى از دنیا دارد. از جمله در سوره زخرف به قدرى دنیا را بى ارزش مى شمرد که اگر افراد کم ظرفیت تشویق به کفر و گناه نمى شدند خداوند قصرهاى مجلّلى در اختیار کافران مى گذاشت که سقفهایش از نقره و با انواع زر و زیورها آراسته بود. (وَلَوْلاَ أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَّجَعَلْنَا لِمَنْ یَکْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُیُوتِهِمْ سُقُفاً مِّنْ فَضَّة وَمَعَارِجَ عَلَیْهَا یَظْهَرُونَ * وَلِبُیُوتِهِمْ أَبْوَاباً وَسُرُراً عَلَیْهَا یَتَّکِئُونَ).(6)

هرگاه این آیات و روایات را در برابر هم بچینیم این سؤال پدیدار مى شود که اگر دنیا این همه خوبى دارد، پس چرا این همه بد است و اگر این همه بدى دارد، پس چرا خوب است؟

پاسخ این سؤال در یک جمله نهفته است و آن اینکه این تفاوت نتیجه اختلاف زاویه هاى دید است.

ظاهربینان و دنیاپرستان که دیدشان کوتاه و نظرشان سطحى است تنها زرق و برق آن را مى بینند و زخارف و زینتهاى زودگذرش را و به آن دل مى بندند. دنیا براى این گروه، فوق العاده خطرناک است و از آنجایى که گاه اکثریت مردم را این گروه تشکیل مى دهند، آیات و روایات در نکوهش دنیا بسیار بیشتر است، لذا خداوند به همه انسانها هشدار مى دهد که بیدار باشید که دنیا شما را نفریبد و شیطان شما را فریب ندهد (فَلاَ تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا وَلاَ یَغُرَّنَّکُمْ بِاللهِ الْغَرُورُ)(7)جالب اینکه در این آیه دنیا فریبنده هم ردیف شیطان فریبکار شمرده شده است (زیرا منظور از غرور در این آیه همان شیطان است).

ولى بیداردلان آگاه و مؤمنان عاقل و فرزانه که با دیده تیزبین خود به باطن دنیا مى نگرند و آغاز و انجامش را با یک مطالعه عمیق مى بینند تاریخ پیشینیان را در نظر خود مجسم مى کنند و سرنوشت فراعنه و کسراها و عمالقه وابناى عمالقه را مدّ نظر قرار مى دهند پیامهاى مواعظ دوستانه دنیا را با گوش جان مى شنوند و درسهاى لازم را از آن فرا مى گیرند; دنیا را به دانشگاهى تبدیل مى کنند براى کسب معارف الهیه و تجارت خانه اى براى برگرفتن زاد و توشه و معبد باشکوهى براى معراج به سوى خدا.

کوتاه سخن اینکه به گفته امیرمؤمنان على(علیه السلام) در یکى از خطبه هاى همین کتاب: «آنها که به دنیا به عنوان یک وسیله بنگرند به آنها بصیرت و بینایى مى بخشد و آنها که به عنوان یک هدف به آن بنگرند کورشان مى کند»; (مَنْ أبْصَرَ بِها بَصَّرْتَهُ وَ مَنْ أَبْصَرَ إلَیْها أعْمَتْهُ).(8)
1. نهج البلاغه، کلمات قصار، 131 .
2. همان مدرک، خطبه 226 .
3. همان مدرک، کلمات قصار، 119 .
4. همان مدرک، 415 .
5. همان مدرک، 77 .
6. زخرف، آیه 33-35 .
7. فاطر، آیه 5 .
8. نهج البلاغه، خطبه 82 .
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Lotus
Mitra
Nazanin
Titr
Tahoma
آبی
سبز تیره
سبز روشن
قهوه ای