2 حسن خلق
فهرست موضوعات
جستجو 

پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) مى فرمایند: «خِیارُکُمْ أَحْسَنُکُم أَخلاقاً الّذِینَ یَأْلِفُونَ وَیَؤْلَفُون; بهترین شما، خوش خلق ترین شما هستند، آنان که با مردم الفت مى گیرند و مردم هم با آنها الفت مى گیرند و مى جوشند».(1)

به همین مضمون احادیث دیگرى هم از آن حضرت نقل شده است:

«أفْضَلُکُم إیماناً أَحْسَنُکُم أخلاقاً».(2)

«أکْمَلُ المُؤْمنینَ إیماناً أحْسَنُهُمْ خُلُقاً».(3)

بهترین افراد از دیدگاه پیامبر(صلى الله علیه وآله) کسانى هستند که داراى این سه ویژگى باشند:

الف) کسانى که در برخورد با مردم اخلاقشان از همه بهتر باشد.

ب) کسانى که با مردم دوستى و الفت دارند.

ج) کسانى که بین مردم ارتباط برقرار مى کنند وقلب ها را به هم نزدیک مى سازند.

این الفت قلب ها مسأله اى است بسیار مهم که یکى از معجزات پیامبر(صلى الله علیه وآله) به حساب مى آید. خداوند به پیامبرش مى فرماید:

«(... لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى الاَْرْضِ جَمِیعاً مَا أَلَّفْتَ بَیْنَ قلوبهِمْ وَلَکِنَّ اللهَ أَلَّفَ بَیْنَهُمْ...); اگر تمام آنچه را روى زمین است صرف مى کردى که میان دل هاى آنها پیوند دهى، نمى توانستى; ولى خداوند در میان آنها پیوند ایجاد کرد».(4)

اما اینکه الفت به چه وسیله اى ایجاد شده است در آیه دیگر بیان مى کند:

«(فَبِمَا رَحْمَة مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظّاً غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ...); به سبب رحمت الهى، در برابر مؤمنان، نرم و مهربان شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو پراکنده مى شدند».(5)

این اخلاق پیامبر(صلى الله علیه وآله) بود که باعث جذب مردم به آن حضرت و الفت مردم با یکدیگر شد. درباره حسن خلق پیامبر(صلى الله علیه وآله) و عفو و گذشت و عطوفت و مهربانى آن حضرت سخن زیاد گفته شده که براى همه ما درس اخلاق مى باشد و در حدیثى که امام حسین(علیه السلام) از على(علیه السلام) درباره ویژگى هاى زندگى پیامبر(صلى الله علیه وآله)و اخلاق آن حضرت سؤال کرد و على(علیه السلام) به طور مشروح پاسخ آن را داد که ما بخشى از این حدیث را ذکر مى کنیم:

رفتار پیامبر(صلى الله علیه وآله) با همنشینانش چنین بود: «دائِمَ البِشْرِ، سَهْلَ الخُلُقْ، لَیِّنَ الجَانِبِ، لَیْسَ بِفَظٍّ وَلا غَلِیظ وَلا صَخّاب وَلا فَحّاش وَلا عَیّاب وَلا مَدّاح، یَتَغَافَلُ عمّا یَشْتَهی، فَلا یُؤیِسُ مِنهُ، وَلا یُخِیِّبُ فیهِ مُؤَمِّلیهِ، قد تَرَکَ نَفْسَهُ مِنْ ثلاث: المِراءِ والإکثارِ وَما لا یَعْنِیهِ، وَتَرَکَ النّاسَ بین ثلاث: کانَ لا یَذمُّ أَحَداً ولا یُعَیِّره ولا یَطلُبُ عَثَراتِه ولا عَوْرَتَهُ; دائماً خوشرو و خندان و سهل الخلق و ملایم بود، هرگز خشن و سنگدل و پرخاشگر و بدزبان و عیب جو و مدیحه گر نبود، هیچ کس از او مأیوس نمى شد، و هر کس به در خانه او مى آمد ناامید باز نمى گشت; سه چیز را از خود رها کرده بود: مجادله در سخن، پرگویى، و دخالت در کارى که به او مربوط نبود; و سه چیز را در مورد مردم رها کرده بود: کسى را مذمت نمى کرد، سرزنش نمى فرمود، و از لغزش ها و عیب هاى پنهانى مردم را به رویشان نمى آورد.(6)

خود پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) درباره الفت و دوستى دل هاى مردم جمله اى دارد خطاب به بنى عبدالمطلب که مى فرماید: «یا بَنی عَبْدِ الْمُطَّلِب، إنّکُمْ لَنْ تَسَعُوا النّاسَ بأمْوالِکُمْ، فالْقُوهُمْ بِطَلاقَةِ الوَجْهِ وَحُسْنِ البِشْرِ; اى فرزندان عبدالمطلب: شما نمى توانید با اموالتان دل هاى مردم را به خود جلب کنید (چون سرمایه ها محدود است و خواسته هاى مردم نامحدود) لکن سرمایه اى به شما نشان مى دهم که نامحدود است و فناناپذیر و آن سرمایه اخلاق است (که مى توان همه جا آن را مصرف کرد و تمام هم نمى شود و باعث جلب مردم مى شود)».(7)

اگر بخواهیم در بین مردم جایگاهى پیدا کنیم راهى جز حسن خلق و جوشیدن با مردم و اظهار محبّت کردن با آنها نیست، خداوند در آیه 128 توبه پنج صفت براى پیامبر مى شمارد:

(لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَّحِیمٌ).

1. پیامبر از خود شماست و از میان شما برخواسته است. 2. دردهاى شما براى او درد است و دلسوز شما است. 3. اصرار بر هدایت شما دارد. 4. رئوف است. 5. مهربان است و خطاهاى شما را مى بخشد.

چه خوب است که این اخلاق اسلامى امروز زنده شود و در هر مسلمان پرتوى از خلق و خوى پیامبر(صلى الله علیه وآله) در خشش داشته باشد.

روایات درباره حسن خلق فراوان است که به چند روایت اشاره مى کنیم:

1. رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مى فرمایند: «إنَّما المُؤْمِنُ لَیَدْرِکُ بِحُسْنِ خُلُقِه دَرَجَةَ قائِمِ اللَّیْلِ وَصایِمِ النَّهارِ; مؤمن با حسن خلق خود به درجه کسى مى رسد که شب ها به عبادت مى ایستد و روزها روزه دار است».(8)

2. و از آن حضرت روایت شده است: «مَا مِنْ شَیء أثْقَلُ فی المِیْزانِ مِنْ خُلُق حَسَن; چیزى در میزان عمل در روز قیامت سنگین تر از خلق نیکو نیست».(9)

3. و همچنین فرموده اند: «أکْثَرُ مَا یُدْخِلُ النّاسَ الجَنَّةَ تَقْوى اللهِ وَحُسْنُ الخُلُقِ; بیشترین چیزى که مردم را وارد بهشت مى کند تقوا و حسن خلق است».(10)

4. امام رضا(علیه السلام) مى فرمایند که پیامبر(صلى الله علیه وآله) فرمودند: «عَلَیْکُمْ بِحُسْنِ الخُلُقِ، فَإنَّ حُسْنَ الخُلُقِ فی الجَنَّةِ لا مَحَالَةَ، وَاِیّاکُمْ وَسُوءَ الخُلُقِ فَاِنَّ سُوءَ الخُلُقِ فِى النّارِ لا مَحَالَةِ; بر شما لازم است به سراغ حسن خلق بروید، زیرا حسن خلق سرانجام در بهشت است و از سوء خلق بپرهیزید که سوء خلق سرانجام در آتش است».(11)

خوشرویى مبدأ بسیارى از آشنایى هاست و اگر این خوشرویى با نیت پاک الهى انجام گیرد علاوه بر اینکه کلید محبّت و دوستى را به دست او داده اید «حسنه» و «عبادت» نیز به حساب مى آید. چرا که امام باقر(علیه السلام) فرمود: «تَبَسُّمُ الرَّجُلِ فی وَجْهِ أخیهِ حَسَنَةٌ; لبخند انسان به چهره برادر دینى اش حسنه است».(12)

از امام صادق(علیه السلام) پرسیدند: «ما حَدُّ حُسْنِ الخُلْقِ؟ قال: تُلیِنُ جانِبَکَ وتُطَیِّبُ کلاَمَکَ وتَلْقى أخاکَ بِبِشْر حَسَن; حدّ و مرز اخلاق نیک چیست؟ فرمود: آن است که اخلاقت را نرم کنى، کلامت را پاکیزه سازى، و با چهره اى باز و گشاده با برادران دینیت روبه رو شوى».(13)

امیدواریم خداوند توفیق عنایت فرماید تا در این زمینه پیرو پیامبر اعظم(صلى الله علیه وآله)و ائمه اطهار(علیهم السلام)باشیم. ان شاءالله.


1. بحارالانوار، ج 74، ص 151; وتحف العقول، حکمت 73.
2. تحف العقول، حکمت 69.
3. أمالى الطوسى; و بحارالانوار، ج 71، ص 389.
4. انفال، آیه 63.
5. آل عمران، آیه 159.
6. معانى الاخبار، ص 83، به نقل از تفسیر نمونه، ج 24، ص 378.
7. کافى، ج 2، ص 84.
8. مجمع البیان، ج 10، ص 333.
9. همان مدرک.
10. سفینة البحار، مادّه «خلق».
11. مجمع البیان، ج 10، ص 108.
12. اصول کافى، ج 2، ص 188، عربى.
13. معانى الاخبار صدوق، ص 253.

 

12
13
14
15
16
17
18
19
20
Lotus
Mitra
Nazanin
Titr
Tahoma
آبی
سبز تیره
سبز روشن
قهوه ای