اى کاش مرگم فرا مى رسید!
فهرست موضوعات
جستجو 


در آیات گذشته، سخن از «اصحاب الیمین» و مؤمنانى بود که نامه اعمالشان به دست راستشان داده مى شود، و با افتخار و مباهات، اهل محشر را صدا مى زنند، دعوت به قرائت نامه اعمال خود مى کنند، سپس، در بهشت جاویدان جاى مى گیرند.
و، آیات مورد بحث، درست به نقطه مقابل آنها یعنى «اصحاب الشمال» پرداخته، و در یک مقایسه، وضع آن دو را کاملاً روشن مى سازد:
نخست مى فرماید: «اما کسى که نامه عملش به دست چپش داده شده، مى گوید: اى کاش! هرگز نامه اعمالم به من داده نمى شد»! (وَ أَمّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِشِمالِهِ فَیَقُولُ یا لَیْتَنِی لَمْ أُوتَ کِتابِیَهْ).(1)

* * *

«و اى کاش از حساب خود هرگز خبردار نمى شدم»! (وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِیَهْ).

* * *

«و اى کاش مرگ من فرا مى رسید و به این زندگى حسرت بار پایان مى داد»! (یا لَیْتَها کانَتِ الْقاضِیَةَ).(2)
آرى، در آن دادگاه بزرگ، در آن «یوم البروز» و «یوم الظهور»، هنگامى که تمام قبایح اعمال خود را برملا مى بیند، فریادش بلند مى شود، و پى درپى آه سوزان از دل مى کشد، آهى حسرت بار، و ناله اى شرربار دارد، آرزو مى کند: با گذشته اش به کلى قطع رابطه کند، آرزوى مرگ از خدا و نابودى و نجات از آن رسوائى بزرگ مى نماید، همان گونه که در آیه 40 سوره «نبأ» نیز آمده است: وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِى کُنْتُ تُراباً: «کافر در آن روز مى گوید: اى کاش خاک بودم و هرگز انسان نمى شدم».
براى جمله «یا لَیْتَها کانَتِ الْقاضِیَةَ » تفسیرهاى دیگرى نیز گفته شده است، از جمله این که: منظور از «قاضِیَة» مرگ نخستین است، یعنى: اى کاش آن زمان که در دنیا مُردیم، دیگر زنده نمى شدیم، این در حالى است که، در دنیا چیزى ناخوشایندتر از مرگ در نظر او نبود، ولى در قیامت آرزو مى کند: اى کاش آن مرگ ادامه مى یافت!
بعضى نیز آن را ناظر به «نفخه صور» اول دانسته اند، که از آن تعبیر به «قارِعَة» نیز شده است، یعنى: اى کاش نفخه دومى درکار نبود.
ولى، تفسیرى که در آغاز گفتیم از همه مناسب تر است.

* * *

سپس مى افزاید: این مجرم گنهکار، زبان به اعتراف گشوده، مى گوید: «مال و ثروتم هرگز مرا بى نیاز نکرد، و به درد امروز که روز بیچارگى من است نخورد» (ما أَغْنى عَنِّی مالِیَهْ).

* * *

نه تنها اموالم مرا بى نیاز نکرد و حل مشکلى از من ننمود «که قدرت و سلطه من نیز نابود شد و از دست رفت»! (هَلَکَ عَنِّی سُلْطانِیَهْ).
خلاصه، نه مال به کار آمد، و نه مقام، و امروز با دست تهى، و در نهایت ذلت و شرمسارى، در دادگاه عدل الهى حاضرم. همه اسباب نجات قطع شده، قدرتم بر باد رفته، و امیدم از همه جا بریده است.
بعضى، «سُلْطان» را در اینجا به معنى دلیل و برهانى که مایه پیروزى انسان است دانسته اند، یعنى: امروز هیچ دلیل و حجتى که بتوانم اعمالم را با آن توجیه کنم در پیشگاه خدا ندارم.
بعضى، از مفسران نیز گفته اند: مراد از «سلطان» در اینجا، سلطه و حکومت نیست; چرا که تمام کسانى که وارد دوزخ مى شوند سلطان کشور و امیر بلادى نبوده اند، بلکه، مراد سلطه انسان بر نفس خویش و زندگانى خویش است.
ولى با توجه به این که بسیارى از دوزخیان براى خود سلطه و نفوذ در جهان داشتند یا از سردمداران بودند، این صحیح به نظر نمى رسد.

* * *


1 ـ «ها» در «کِتابِیَه» و همچنین «حِسابِیَه و مالِیَه و سُلْطانِیَه» که در آیات بعد مى آید «هاء سکت» یا «استراحت» است، و چنان که گفتیم، معنى خاصى ندارد بلکه یک نوع وقف زیبا در این گونه کلمات محسوب مى شود، و تناسبى با وضع حالات و روحیه کسانى که این سخن را مى گویند دارد (دقت کنید).
2 ـ جمله «کانَتِ الْقاضِیَةَ» محذوفى دارد و در تقدیر چنین است: (کانَتْ هذِهِ الْحالَةُ الْقاضِیَةَ).

 

12
13
14
15
16
17
18
19
20
Lotus
Mitra
Nazanin
Titr
Tahoma
آبی
سبز تیره
سبز روشن
قهوه ای