2 ـ یقین و مراحل آن
فهرست موضوعات
جستجو 



«یقین» نقطه مقابل «شک» است، همان گونه که «علم» نقطه مقابل «جهل» است، و به معنى وضوح و ثبوت چیزى آمده است، و طبق آنچه از اخبار و روایات استفاده مى شود، به مرحله عالى ایمان، «یقین» گفته مى شود، امام باقر(علیه السلام)فرمود: «ایمان یک درجه از اسلام بالاتر است، و تقوا یک درجه از ایمان بالاتر، و یقین یک درجه برتر از تقوا است»، سپس افزود: وَ لَمْ یُقْسَمْ بَیْنَ النّاسِ شَیْءٌ أَقَلَّ مِنَ الْیَقِین: «در میان مردم چیزى کمتر از یقین تقسیم نشده است»!.
راوى سؤال مى کند: یقین چیست؟ مى فرماید: التَّوَکُّلُ عَلَى اللّه، وَ التَّسْلِیمُ لِلّهِ، وَ الرِّضا بِقَضاءِ اللّ، وَ التَّفْوِیضُ إِلَى اللّهِ!: «حقیقت یقین، توکل بر خدا، تسلیم در برابر ذات پاک او، رضا به قضاى الهى، و واگذارى تمام کارهاى خویش به خداوند است».(1)
برترى مقام یقین از مقام تقوا و ایمان و اسلام، چیزى است که در روایات دیگر نیز روى آن تأکید شده است.(2)
 در حدیث دیگرى، از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم: مِنْ صِحَّةِ یَقِینِ الْمَرْأِ الْمُسْلِمِ أَنْ لا یُرْضِیَ النّاسَ بِسَخَطِ اللّهِ، وَ لا یَلُومَهُمْ عَلى ما لَمْ یُؤْتِهِ اللّهُ... إِنَّ اللّهَ بِعَدْلِهِ وَ قِسْطِهِ جَعَلَ الرَّوْحَ وَ الرّاحَةَ فِی الْیَقِینِ وَ الرِّضا وَ جَعَلَ الْهَمَّ وَ الْحَزَنَ فِی الشَّکِّ وَ السَّخَطِ:
«از نشانه هاى صحت یقین مردم مسلمان این است که: مردم را با خشم الهى از خود خشنود نکند، و آنها را بر چیزى که خداوند به او نداده است، ملامت ننماید (آنها را مسؤول محرومیت خود نشمارد)... خداوند به خاطر عدل و دادش، آرامش و راحت را در یقین و رضا قرار داده، و اندوه و حزن را در شک و ناخشنودى»!
از این تعبیرات، و تعبیرات دیگر به خوبى استفاده مى شود: وقتى انسان به مقام یقین مى رسد، آرامش خاصى سراسر قلب و جان او را فرا مى گیرد.
ولى با این حال، براى یقین مراتبى است که در آیات فوق و آیه 95 سوره «واقعه»: «اِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْیَقِیْنِ» به آن اشاره شده است و آن سه مرحله است.(3)
1 ـ علم الیقین، و آن این است که: انسان از دلائل مختلف به چیزى ایمان آورد، مانند کسى که با مشاهده دود، ایمان به وجود آتش پیدا مى کند.
2 ـ عین الیقین، و آن در جائى است که: انسان به مرحله مشاهده مى رسد و با «چشم» خود مثلاً آتش را مشاهده مى کند.
3 ـ حق الیقین، و آن همانند کسى است که: وارد در آتش شود و سوزش آن را لمس کند، و به صفات آتش متصف گردد، و این بالاترین مرحله یقین است.
«محقق طوسى» در یکى از سخنان خود مى گوید: «یقین» همان اعتقاد جازم مطابق و ثابت است، که زوال آن ممکن نیست، و در حقیقت از دو علم ترکیب یافته، علم به معلوم، و علم به این که خلاف آن علم محال است، و داراى چند مرتبه است: «علم الیقین»، «عین الیقین» و «حق الیقین».(4)
در حقیقت، مرحله اول جنبه عمومى دارد، مرحله دوم، براى پرهیزگاران است و مرحله سوم، مخصوص خاصان و مقربان.
لذا، در حدیثى آمده است: خدمت پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) عرض کردند: شنیده ایم بعضى از یاران عیسى(علیه السلام) روى آب راه مى رفتند؟! فرمود: لَوْ کانَ یَقِیْنُهُ أَشَدَّ مِنْ ذلِکَ لَمَشى عَلَى الْهَواءِ: «اگر یقینش از آن محکم تر بود، بر هوا راه مى رفت»!
مرحوم «علامه طباطبائى» بعد از ذکر این حدیث، مى افزاید: همه چیز بر محور یقین به خداوند سبحان، و محو کردن اسباب جهان تکوین از استقلال در تأثیر، دور مى زند، بنابراین، هر قدر اعتقاد و ایمان انسان به قدرت مطلقه الهیه بیشتر گردد، اشیاء جهان به همان نسبت در برابر او مطیع و منقاد خواهند شد.(5)
و این است رمز رابطه یقین و تصرف خارق العاده در عالم آفرینش.

* * *

 


1 ـ «بحار الانوار»، جلد 70، صفحه 138، حدیث 4.
2 ـ «بحار الانوار»، جلد 70، صفحه 135 ـ 137.
3 ـ «بحار الانوار»، جلد 70، صفحه 143.
4 ـ «بحار الانوار»، جلد 70، صفحه 143.
5 ـ «المیزان»، جلد 6، صفحه 200 (ذیل آیه 105 سوره «مائده»).
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Lotus
Mitra
Nazanin
Titr
Tahoma
آبی
سبز تیره
سبز روشن
قهوه ای