فقهی 110 مطلب

نقش شیعه در تدوین «فقه مقارن»

بی‌شکّ پیدایش هر مسئله فقهی تاریخچه‌ای دارد. پژوهش مقارنه‌ای فقه باعث می‌شود تا فقیه بر سیر تاریخی آن مسئله و تبدیل آن از یک عنوان ساده تا شاخه‌ها و اقوال مختلف آن، اطّلاع پیداکند. اطّلاع از سیر مسئله از روز تولّد آن تا به امروز، بی‌شکّ باعث افزایش بصیرت و بینش فقیه در استنباط حکم فقهی مسئله خواهد شد. آنچه در این مقاله آمده شناخت اجمالی و مختصر پیرامون بررسی «فقه خلاف» و «فقه مقارن» و نقش شیعه در آنهاست و نشان‌دهنده اهتمام بزرگان فقهای شیعه به این امر مهم است.

تلاش فقهای شیعه در تبیین «مبنای مسئولیت مدنی»

درحالی‌که تبیین اصول و قواعد مربوط به مسئولیت مدنی در فقه امامیه، سابقه‌ای طولانی، بنیان‌های نظری مستحکم و مبنایی اصیل دارد. از سویی نیز برای دیدگاه‎های مطرح‌شده در حقوق غربی، ایرادهای بسیاری برشمرده‌اند. این امر حکایت از این دارد که قواعد حاکم بر مسئولیت مدنی، در فقه امامیه، موضوعی اصیل است که از سوی فقها موردتحلیل و بررسی و مداقه قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای‌که بسیاری از ظرایف و دقت‌نظرهای فقها در تبیین و تشریح اصول و قواعد مسئولیت مدنی در حقوق غربی، بی‌نظیر و یا کم‎نظیر است. در مجموع می‌توان بر این عقیده بود که نظام مسئولیت مدنی در فقه امامیه با تکیه بر قواعد فقهی هم‌چون اتلاف و تسبیب، لاضرر، غرور، اقدام و احسان یک نظام پیشرفته و جامع است که شکل‌گیری این نظام مرهون تلاش‌ها و دقت‌نظر فقهای امامیه در طول قرون متمادی بوده است.

نقش امام زین‎العابدین(ع) درگسترش حقوق و فقه عبادی

فقه و حقوق اسلامی که تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان را دربرمی‌گیرد و به فرموده حضرت امام خمینی(ره): «تئورى واقعى و كامل اداره انسان از گهواره تا گور است»، از سرچشمه زلال و جوشان وحى و دریاى علم پیامبرخدا(ص) و امامان معصوم(ع)، به‎ویژه امام زین‎العابدین(ع) نشأت گرفته و گسترش یافته است. حضرت امام زین‎العابدین(ع) که خط سیر نظام حقوقی و فقهی امت اسلامی را با روش جدید، ترسیم کرد، در گسترش دانش حقوق و احکام عبادات نقش اساسی دارند... .

جامعیت فقه شیعه با رویکرد ادله، امتیازات، توانمندی و دستگاه اجتهاد

فقه شیعه نسبت به دیگر مذاهب فقهی و نظام‌های حقوقی موجود دنیا، امتیازهای بسیاری دارد؛ ژرفایی، گستردگی، ضمانت اجرایی برخاسته از اعتقاد، قواعد فراگیر و عقلانی‌بودن از جمله این ویژگی‌هاست. این ویژگی‌ها از نظام فقهی اهل‌بیت(ع) نظامی مترقی ساخته است که نظیر آن را در تاریخ بشر سراغ نداریم. حضرت امام خمینی(ره) در مقام توصیف و تبیین رسالت آن می‌فرماید: «فقه، تئوری واقعی و کامل اداره انسان و اجتماع از گهواره تا گور است»...

جایگاه امامان اهل‌بیت(علیهم السلام) در پایه‌گذاری و گسترش «فقه»

پس از ارتحال پیامبر(ص)، مسلمانان با چالشی نو رو‌به‌رو شدند که دانش و مهارتی درباره آن نداشتند. مسائل نوپدیدی که حاکمان و عالمان باید به آنها پاسخ می‌دادند و نیاز به اجتهاد و استنباط داشت. برجسته‌ترین فرد عالم به احکام شرعی در این دوره، امیرمؤمنان(ع) بود که افزون‌بر بیان احکام فقهی، دانش فقه یعنی چگونگی استنباط حکم از روایات نبوی را نیز برای مردم بیان می‌کرد. تفاوت فقه، یعنی احکام شرعی با «دانش فقه» یعنی دانش چگونگی استنباط احکام شرعی هم در همین نکته نهفته است. دانش فقه در دوره امامان پسین(ع)، به‌ویژه امام باقر و امام صادق(ع)گسترش یافت و به‌اوج خود رسید؛ به‌گونه‌ای‌که شاگردان صادقین(ع)، پرچم‌دار شیوه استنباط فقهی آموخته از اهل‌بیت(ع) شدند و نظام فقه شیعی را به‌دیگران معرفی کردند. در این مقام، درپی آنیم که پس از درآمدی کوتاه درباره دلایل اعتبار روایات امامان شیعه(ع) از منظر اهل‌سنت، به گزارش تلاش امامان در بنیان‌گذاری، گسترش و تثبیت دانش فقه، آموزش آن به اصحاب و پاسخ‌گویی به مشتاقان اهل‌سنت بپردازیم.

نقش نهج البلاغه در «فقه اسلامی»

تا کنون درباره ابعاد مختلف این کتاب عظیم سخن بسیار گفته شده؛ بُعد عقیدتی، فلسفی، سیاسی، اخلاقی، اجتماعی و ... ولی کمتر از بعد فقهی آن سخن به میان آمده است؛ و شاید این به خاطر آن بوده است که این بحث‌ها در سطح عموم نشر می‌شده و حال آن که سخن از بعد فقهی آن باید با فقها گفته شود، و با اصطلاحات مخصوص این علم، که طبعاً همگان را مفید نخواهد بود. ولی هم نهج البلاغه از این نظر غنی است و هم می‌توان گوشه‌هایی از این بحث را آن چنان تهیه کرد که خالی از اصطلاحات پیچیده علمی بوده، و همگان را مفید باشد، و این نوشتار به همین منظور تهیه شده است.

برخی از قوانین مربوط به «حقوق زن»

رئیس مدرسه عالی شهیده بنت الهدی(رض) به همراه معاونت آموزش، معاونت پژوهش، برخی از مدیران گروه‌های علمی و اساتید این مدرسه، در تاریخ 12/ 1/ 1387 خدمت مرجع عالی قدر مکارم اخلاق، آیت الله مکارم شیرازی(زید عزه) رسیدند. در این نشست صمیمی، رئیس مدرسه، حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای بی‌نیاز ضمن ارایه گزارشی از وضعیت مدرسه و فعالیت‌های انجام گرفته، از معظم له تقاضا کردند در قالب یک مصاحبه، به سؤالات همکاران نشریه تخصصی «طهورا» پاسخ دهند. این مرجع بزرگوار علی رغم مشغله علمی و کاری، با کمال بزرگواری پذیرا شدند.

نگاه اجمالی به مسأله «مساوات» در اسلام

در میان عناوین حقوق بشر در اسلام، موضوع «مساوات» درخشندگی خاصی دارد؛ مخصوصاً با توجه به اینکه این تعلیمات روزی در جامعه بشری مطرح شد که تبعیضات بسیار ناروا و زشتی بر جوامع انسانی حکم فرما بود و به شدت همگان را رنج می‌‌داد. مساوات در اسلام شاخه‌های بسیاری دارد که باید بعد از بیان فلسفه و نتیجه آن، عنوان شود و در اینجا چند موضوع قابل توجه است ...

و این هم یک رفراندوم بزرگ اجتماعی! (ازدواج موقت یک ضرورت اجتماعی)(2)

این یک قانون کلی و عمومی است که اگر به غرائز طبیعی انسان بصورت صحیحی پاسخ گفته نشود، برای اشباع آنها متوجه راههای انحرافی می‌گردد. و شاید تمام اصلاحات و انحرافات اجتماعی را بتوان در همین دو جمله خلاصه کرد: اصلاح اجتماع انسانی یعنی رهبری واشباع صحیح غرائز و تأمین نیازمندیهای روحی و جسمی ...

و این هم یک رفراندوم بزرگ اجتماعی! (ازدواج موقت یک ضرورت اجتماعی)(1)

ازدواج موقت که به نام «صیغه» مشهور شده از نظر قانون اسلامی یک نوع قرارداد ازدواج است که با ازدواج های معمولی (دائم) هیچگونه فرقی جز در مسئله «محدود بودن مدت» ندارد. دراین نوع ازدواج مرد و زنی که ازدواج آنها با یکدیگر بلامانع است، با هم پیمان زناشوئی می‌‌بندند و عقد می‌خوانند و تعین مهر می‌کنند، و فرزندی که از آنها بوجود می‌آید یک فرزند مشروع و قانونی (حلال‌زاده) و دارای تمام حقوق و مزایای فرزند است.
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
سامانه پاسخگویی برخط(آنلاین) به سوالات شرعی و اعتقادی مقلدان حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
تارنمای پاسخگویی به احکام شرعی و مسائل فقهی
انتشارات امام علی علیه السلام
موسسه دارالإعلام لمدرسة اهل البیت (علیهم السلام)
خبرگزاری دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی

قال الرضا عليه السلام :

«ان يوم الحسين اقرح جفوننا و اسبل دموعنا و اذل عزيزنا بارض کرب و بلاء و اورثناءالکرب و البلاء الي يوم الانقضاء»

بحارالانوار، ج 44، ص 284