امام حسن عسکری(ع) در منابع تاريخی؟

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
مرتب سازی بر اساس
 

امام حسن عسکری(ع) در منابع تاريخی؟

پرسش : زندگی امام حسن عسکری(ع) در منابع تاريخی چگونه گزارش شده است؟
پاسخ اجمالی:

امام حسن عسکری(ع) یازدهمین امام شیعیان، در ربیع الثانی سال 232 چشم به جهان گشود و در سن 29 سالگی به شهادت رسیدند. بر طبق روایت شیخ «مفید»، دوران امامت حضرت عسکری(ع)، شش سال بوده است. در برخی از مصادر نام مادر آن حضرت «حدیث» یا «حدیثه» ذکر شده است. از القاب آن بزرگوار به «الصّامت»، «الهادی»، «الرّفیق»، «الزّکی» و «النّقی» می توان اشاره كرد. از سویی امام هادی(ع) و امام عسکری به لقب «عسکریین» معروف شده اند. گفتنی است که «عسکر» نام نامشهوری برای سامرا بوده است.

پاسخ تفصیلی:

امام حسن بن علی عسکری(علیه السّلام) یازدهمین امام شیعیان است. بنا به روایت مورخان، آن حضرت در ربیع الثانی -روز دهم(1) یا هشتم(2) یا چهارم(3) سال 232 - به نقل خطیب(4) 231- چشم به جهان گشود و 28 سال زندگی کرد.(5) «ابن خلّکان» تولد ایشان را روز پنجشنبه یکی از ماه‌ های سال 231 دانسته و قول دیگری را نیز که ششم ربیع الآخر سال 232 می‌ باشد، نقل کرده است.(6) «مسعودی» سن آن حضرت را به هنگام شهادت 29 سال دانسته است.(7) بنابراین او باید تولد آن حضرت در سال 231 را معتبر بداند. همچنین مورخان اتفاق دارند که رحلت امام عسکری(علیه السّلام) در هشتم ربیع الاول از سال 260 اتفاق افتاده است؛(8) گرچه برخی جمادی الاولی آن سال نیز به عنوان قولی دیگر نقل کرده‌ اند.(9) از آنجا که رحلت امام هادی(علیه السّلام) در سال 254 رخ داده، طبعاً دوران امامت حضرت عسکری(علیه السّلام) طبق روایت شیخ «مفید»، شش سال(10) و بر اساس گفته «سعد بن عبدالله» پنج سال و هشت ماه بوده است.(11)

درباره نام مادر آن حضرت که «ام ولد» بوده، گزارش‌ های مختلفی وجود دارد. در برخی از مصادر، نام آن بانو، «حدیث» یا «حدیثه» آمده و برخی دیگر نامش را «سوسن»(12) و عسفان(13) یاد کرده‌ اند. صاحب «عیون المعجزات» نام صحیح او را «سلیل» دانسته و با عبارت «کانت من العارفات الصالحات» وی را ستوده است.(14)

القاب خود آن بزرگوار را «الصّامت»، «الهادی»، «الرّفیق»، «الزّکی» و «النّقی» ذکر کرده‌ اند؛ برخی از مورخان لقب «الخالص» را هم بر القاب آن حضرت افزوده‌ اند. «ابن الرضا» عنوانی است که امام جواد و امام عسکری(علیهما السّلام) هر دو به آن شهرت یافته‌ اند.(15) چنان که امام هادی(علیه السّلام) و امام عسکری(علیه السّلام) به لقب «عسکریین» معروف شده‌ اند. گفتنی است که «عسکر» عنوان نامشهوری برای «سامرا» بوده است.

نقش انگشتری امام عسکری(علیه السّلام) به دو صورت «سُبْحَانَ مَن لَهُ مَقَالِيدُ السَّماوَاتِ وَالأرْضِ»(16) و «إنّ الله شَهید» ذکر شده است.(17) «احمد بن عبیدالله بن خاقان» مشخصات ظاهری آن بزرگوار را چنین وصف کرده است: «دارای چشمانی سیاه، قامتی نیکو، صورتی زیبا و بدنی موزون».(18)،(19)

پی نوشت:

(1). مسار الشيعة، مفيد، محمد بن محمد، كنگره شيخ مفيد، قم‏، 1413 ق، ‏چاپ اوّل‏، ص 30.

(2). إعلام الورى بأعلام الهدى، طبرسى، فضل بن حسن‏، دار الکتب الاسلاميه‏، قم‏، 1414 ق، ص 367.

(3). مصباح، كفعمى عاملى، ابراهيم بن على‌، دار الرضى، قم، 1405 ق، چاپ دوم‌، ص 530.

(4). تاريخ بغداد، خطيب بغدادى، احمد بن على‏، محقق / مصحح: مصطفى عبد القادر عطا، دار الكتب العلميه، بيروت‏، 1417 ق، چاپ اول‏، ج 12، ص 57.

(5). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلاميه، تهران، ‏1407 ق، چاپ چهارم، ج 1، ص 503.

(6). وفيات الأعيان و أنباء و أبناء الزمان، ابن خلكان، أبو العباس شمس الدين أحمد بن محمد بن أبي بكر، محقق: إحسان عباس، رضی، قم، 1969م، ج 2، ص 94؛ الائمة الاثنی عشر(عليهم السلام)، ابن طولون، شمس الدين محمد، رضی، بی تا، ص 113.

(7). مروج الذهب و معادن الجوهر، مسعودي، أبو الحسن على بن الحسين بن على، دار الاندلس، بیروت، 1385 ق، ص 4، ص 112.

(8). الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، مفيد، محمد بن محمد، محقق / مصحح: مؤسسه آل البيت(عليهم السلام‏)، كنگره شيخ مفيد، قم‏، ‏1413 ق، چاپ اول، ص 335؛ مقالات و الفرق، سعد بن عبدالله ابی خلف اشعری، تحقیق: مشکور، محمد جواد، مرکز انتشارات علمی فرهنگی، تهران، 1360 شمسی، ص 102؛ نور الأبصار في مناقب آل بيت النبي المختار(صلى الله عليه و آله و سلم‏)، شبلنجى، مؤمن بن حسن‏، المطبعة الیوسفیه‏، مصر‏، بی تا، ص 168؛ الکافی، همان، ج 1، ص 503؛ تواریخ النبی و الآل، شوشتری، محمد تقی، دار الشرافه، قم، 1416 ق، ص 75.

(9). وفیات الاعیان، همان، ج 2، ص 94.

(10). الارشاد، همان، ص 335.

(11). المقالات و الفرق، همان، ص 102.

(12). الکافی، همان، ج 1، ص 503؛ كمال الدين و تمام النعمة، ابن بابويه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، اسلاميه‏، تهران‏، 1395 ق، چاپ دوم‏، ج 2، ص 249؛ فصول المهمة في معرفة الأئمة(عليهم السلام)، ابن صباغ مالكى، منشورات الاعلمی‏، تهران،‏ بی تا، ص 284؛ كشف الغمة في معرفة الأئمة، اربلى، على بن عيسى‏، محقق / مصحح: رسولى محلاتى، هاشم‏، بنى هاشمى‏، تبريز، 1381 ق‏، چاپ اول‏، ج 2، ص 402؛ نور الابصار، همان، ص 166.

(13). فرق الشيعه‏، نوبختى، حسن بن موسى ‏، محقق: آل بحر العلوم، محمد صادق، بی جا، 1355 ق، ص 105.

(14). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، 1403 ق، چاپ دوم، ج 50، ص 238.

(15). مناقب آل أبي طالب(عليهم السلام)، ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏، علامه‏، قم‏، 1379 ق‏، چاپ اول، ج 4، ص 421؛ بحار الانوار، همان، ج 50، ص 236؛ نور الابصار، همان، ص 166.

(16). نور الابصار، همان، ص 166.

(17). بحار الانوار، همان، ج 50، ص 238.

(18). کمال الدین، همان، ج 1، ص 40.

(19). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(علیهم‌السلام)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 536.

تاریخ انتشار: « 1397/08/23 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 255