پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 
امکان تخصیص و تقیید قرآن به حدیث؟

امکان تخصیص و تقیید قرآن به حدیث؟

قرآن در بردارنده کلیّات و خطوط اصلى مسائل و احکام است. لذا براى به دست آوردن جزئیات، شرایط و قیود، به دنبال شرح و تفسیرهایى که از رسول خدا(ص) رسیده است باید رفت. بر همین اساس این بحث مطرح شده است که آیا با خبر واحد مى توان عموم و یا اطلاق قرآن را تخصیص یا تقیید زد؟

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

وظیفه فقیه به هنگام تعارض ادلّه؟

وظیفه فقیه به هنگام تعارض ادلّه؟

گاه میان دو دلیل تعارض ابتدایى به نظر مى رسد، ولى چون جمع عرفى وجود دارد یا یکى از دو دلیل، حاکمِ بر دیگرى است از بحث تعارض خارج است. امّا گاهی میان دو دلیل تعارضی پیش می آید که نه قابل جمع است و نه تکلیف یکی با حکومت، ورود ، تقیید یا تخصیص دیگری روشن می شود. فقیه در این موارد نیز وظایف و معیارهایی دارد که به آن عمل می کند.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

منابع مورد اختلاف در اجتهاد فقهی از دید فقها

منابع مورد اختلاف در اجتهاد فقهی از دید فقها

در حجّیت بعضی از منابع اجتهاد و استنباط فقهی اتفاق نظر وجود دارد؛ امّا مواردی نیز وجود دارد که در حجیّت آنان اتّفاق نظر وجود ندارد. منابع و مصادر احکام باید منتهى به قطع و یقین گردد و یا اگر ظن و گمان از آنها حاصل مى شود، باید دلیل قطعى بر اعتبار و حجیّت آن اقامه شود. بخشى از منابعى که در این مقاله مورد بحث قرار مى گیرد مواردى هستند که بر آنها واژه «اجتهاد رأى» اطلاق مى شود.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه «عقل» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

جایگاه «عقل» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

بعد از قرآن، سنّت، و اجماع، چهارمین منبع استنباط که اجمالا مورد اتّفاق است، «دلیل عقل» است. هر چند موضع فقهاى اسلام درباره دلیل عقل یکسان نیست. میان اهل سنّت دو شیوه متمایز در استنباط وجود دارد، که آنان را با دو عنوان «اصحاب حدیث» و «اصحاب رأى» از هم جدا مى سازد. گروه دوم معتقدند که تعداد احادیث معتبرى که بتواند جوابگوى همه نیازهاى فقهى باشد، بسیار کم است و لذا چاره اى نداریم جز آنکه براى به دست آوردن احکام، به غیر کتاب و سنّت نیز تکیه کنیم. در میان شیعه برخى از قدما بحث دلیل عقل را مطرح نکرده اند و کسانى از آنان هم که مطرح کرده اند، اوّلا، جایگاه دلیل عقل در استنباط، در کلمات آنان ابهام دارد؛ ثانیاً، مصادیق مشخصى از آن در کلمات قدما ارائه نشده است. در قرون بعد، این بحث قدرى منقّح شده و دلیل عقلى بر دو قسم تقسیم شده است: 1- آنچه متوقّف بر وجود خطابى از طرف شارع است.2- آن چه عقل به تنهایى و بدون وجود خطاب و دلیل لفظى از کتاب و سنّت بر آن دلالت دارد. اصولیین متأخر، دلیل عقل را به صورتى جامع تر و روشن تر مطرح کرده اند.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه «اصول عملیّه» در اجتهاد فقهی؟

جایگاه «اصول عملیّه» در اجتهاد فقهی؟

منظور از اصول عملیّه، اصول و قواعدى است که فقیه به هنگام عدم دسترسى به ادلّه معتبر مانند کتاب و سنّت و اجماع و دلیل عقل، به آن مراجعه مى کند. این اصول عبارتند از: برائت، استصحاب، تخییر و احتیاط، که به آنها ادلّه فقاهتى نیز می گویند. به تعبیر دیگر در کشف احکام اسلام بن بستى براى فقیه وجود ندارد، یا به ادلّه اجتهادى معتبر دسترسى پیدا مى کند، یا کار او منتهى به شک مى شود. در صورت اوّل به مقتضاى دلیل فتوا مى دهد و در صورت دوم به یکى از اصول چهارگانه فوق بر حسب اختلاف مورد، متوسّل مى گردد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه «قواعد فقهی» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

جایگاه «قواعد فقهی» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

یکى از مهم ترین امورى که بر فقیه بحث و تحقیق آن لازم است، قواعد فقهى است که در بسیارى از مباحث و استنباط احکام از آنها استفاده مى شود و گاه براى حلّ مشکلات در موضوعات خارجیّه مورد استفاده قرار مى گیرد. قواعد مهم فقهى متجاوز از سى قاعده است.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

امکان نسخ قرآن به خبر واحد؟!

امکان نسخ قرآن به خبر واحد؟!

آیات و روایات که دو بخش عمده منابع استنباط هستند، در ارتباط با خود و با یکدیگر به گونه هاى مختلفى شکل مى یابند. یکی از این انواع و اشکال، تقسیم دلیل نقلی به ناسخ و منسوخ است. مرحوم علاّمه حلّى در «منتهى» مى گوید: نسخ دلیل قطعى (خواه قرآن باشد یا سنّت متواتره) به وسیله خبر واحد جایز نیست زیرا دلیل قطعى، اقوى است پس هنگام تعارض، عمل به آن متعیّن است.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

تقسیمات ادلّه نقلی در اجتهاد و استنباط فقهی

تقسیمات ادلّه نقلی در اجتهاد و استنباط فقهی

آیات و روایات که دو بخش عمده منابع استنباط هستند، در ارتباط با خود و با یکدیگر به گونه هاى مختلفى شکل مى یابند. مثل: دلیل عام و خاصّ، دلیل مطلق و مقیّد، دلیل حاکم و محکوم، دلیل وارد و مورود، ناسخ و منسوخ و ... .

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه «اجماع» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

جایگاه «اجماع» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

سومین دلیل بعد از قرآن و سنّت در استنباط احکام، اجماع است. این دلیل در نظر اهل سنّت بسیار مهم است و مشروعیّت دیدگاه آنان در مسأله خلافت منوط به مشروعیّت اجماع است. امّا فقهاى مذهب اهل بیت(علیهم السلام) در اجماع دیدگاه دیگرى دارند. ما ابتدا نظر اهل سنّت و ادّله آنان را به طور فشرده بیان نموده، سپس به دیدگاه مکتب اهل بیت در این مسأله مى پردازیم.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

شیوه های دست یابی به «سنّت» در اجتهاد و استباط فقهی؟

شیوه های دست یابی به «سنّت» در اجتهاد و استباط فقهی؟

«سنّت» عبارت است از «قول»، «فعل» یا «تقریر» معصوم. بنابراین اخبار و احادیث سنّت نیستند، بلکه حاکى از سنّت اند و در حقیقت راهى براى دست یابى به سنّت مى باشند. در این نوشته مختصر، شیوه هاى دست یابى و راه یابى به سنّت که برخى قطعى و برخى غیر قطعى هستند، ارائه مى گردد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه «سنّت» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

جایگاه «سنّت» در اجتهاد و استنباط فقهی؟

دومین منبع استنباط به اتّفاق تمامى فقهاى اسلام، سنّت است. سنّت در اصل عبارت است از آنچه - به جز قرآن - از نبى اسلام(ص) صادر شده، چه قول باشد (که شامل کتاب و نوشته نیز مى شود) و چه فعل یا تقریر، مشروط به آنکه مربوط به احکام شرعیه باشد. فقهاى مکتب اهل بیت گفته اند: سنّت عبارت است از قول و فعل و تقریر «معصوم»؛ یعنی قول و فعل و تقریر پیامبر(ص) و امامان اهل بیت(ع). حجیّت سنّت رسول الله(ص) با ادّله مختلفى قابل اثبات است چرا که با قبول نبوّت و رسالت آن حضرت جاى هیچ گونه شکى نسبت به آن باقى نمى ماند، ضمن آنکه از قرآن نیز مى توان بر این مطلب استدلال کرد. اساس حجیّت سنّت اهل بیت(ع) قبل از هر چیز حدیث ثقلین است که تمسّک به عترت را در کنار قرآن واجب نموده است. این حدیث شریف میان اهل سنّت و شیعه متواتر است و 36 نفر از صحابه آن را نقل کرده اند. جمهور اهل تسنّن، به جاى سنّت اهل بیت، سنّت صحابه را حجّت قرار داده اند و اتّفاق نظر دارند که هر کس اطلاق نام صحابى بر او صحیح باشد، عادل است. در حالى که پیروان مکتب اهل بیت معتقدند، صحابه رسول الله(ص) هر چند امتیاز و افتخار مصاحبت پیامبر را داشته اند، و در میان آنها شخصیت هاى والا مقام پیدا مى شوند، ولى به گواهى قرآن، حدیث و تاریخ از نظر عدالت همانند اشخاص دیگر، جمعى عادل و گروهى غیر عادل بودند.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

جایگاه قرآن در اجتهاد و  استنباط فقهی؟

جایگاه قرآن در اجتهاد و استنباط فقهی؟

اساسى ترین و مهم ترین مأخذ احکام خداوند، قرآن است. کتاب خدا مشتمل بر اصول عقاید، تاریخ، اخلاق و احکام است. بخش مربوط به احکام را اصطلاحاً «آیات الاحکام» یا «احکام القرآن» نامیده اند. در علم کلام براساس ادّله و شواهد گوناگون اثبات مى شود که قرآن کلام خداوند است و این اعتقاد تمامى مسلمانان است؛ آنان قرآن را وحى الهى مى دانند که از سوى خدا در اختیار پیامبر(ص) قرار گرفته و خود پیامبر نیز در هنگام دریافت وحى، یقین داشت که این کلام از سوى خداست. سپس پیامبر نیز بدون کم و زیاد، آن را بر مردم تلاوت کرده و به آنان رسانده است و پس از آن هم تا به امروز تغییر و تحریفى در آن به وجود نیامده. شکى نیست که آیات قرآن نامفهوم نمى باشد ولى این گونه نیست که همه قرآن از جهت دلالت و افاده معنا، قطعى و یقینى باشد چرا که خود قرآن آیاتش را به محکمات و متشابهات تقسیم کرده است؛ امّا آیات متشابه را مى توان در پرتو محکمات تفسیر و تبیین کرد. مطلب دیگر اینکه حجیّت نصوص و ظواهر محکمات قرآن نیز واضح تر از آن است که نیاز به بحث زیادى داشته باشد و افکار اخبارى ها امروز در مجامع و حوزه هاى علمى شیعه هیچ گونه طرفدارى ندارد و مى توان آن را جزء عقاید منقرض شده و پایان یافته به حساب آورد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

تاثیرگذاری فقه اهل بیت(ع) در فتاوای علمای اهل سنّت و قوانین مدنی کشورهای اسلامی

تاثیرگذاری فقه اهل بیت(ع) در فتاوای علمای اهل سنّت و قوانین مدنی کشورهای اسلامی

تدریس و تحقیق «فقه مقارن» پس از تجدید حیاتش داراى آثار مثبت فراوانى بوده است؛ مهم ترین آثار آن عبارتند از: 1. برداشته شدن مرزهاى موجود بین مذاهب اسلامى. 2. راهیابى فقه اهل بیت به دانشگاه الأزهر. 3. صدور فتواى تاریخى شیخ الازهر مبنى بر جواز پیروى از مذهب شیعه. 4. تأثیرگذارى فقه اهل بیت(علیهم السلام) در فتاواى علماى اهل سنّت و قوانین مدنى کشورهاى اسلامى. با طرح فقه اهل بیت در کنار مذاهب فقهى دیگر، فقها و حقوق دانان مذاهب دیگر پى به عظمت فقه اهل بیت بردند. آنها علاوه بر تصحیح برخى از فتاواى فقهى خویش، به تدوین دائرة المعارف فقهى مشتمل بر فقه اهل بیت، روى آورده اند؛ از جمله مى توان از «موسوعة فقه جمال عبدالناصر» در مصر، «موسوعة فقه الامام على بن ابى طالب» در سوریه، و «معجم فقه السلف، عترةً وصحابةً والتابعین»، توسط اساتید دانشگاه أم القراى عربستان نام برد. این رویکرد جدید به سرعت تأثیرش را در جهان اسلام گذاشت و قوانین مدنى پاره اى از کشورهاى اسلامى را بر اساس فقه اهل بیت تغییر داد؛ مثل: ترجیح فقه اهل بیت در مسأله التزام به شرط ضمن عقد، ترجیح فقه اهل بیت در مسأله رضاع، ترجیح فقه اهل بیت در مسأله سه طلاقه و... .

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

اهمیّت ، تاریخچه و ثمرات علم «فقه مقارن»

اهمیّت ، تاریخچه و ثمرات علم «فقه مقارن»

گرچه اصطلاح «فقه مقارن» به دهه هاى اخیر بر مى گردد، ولى موضوع این علم که در گذشته به «علم الخلاف» یا «علم الخلافیات» یا «علم المناظرات» شهرت داشت عمرى هزار ساله دارد. سابقه پیدایش این علم به اواخر قرن اوّل هجرى، هنگامى که بین دو مکتب اهل رأى و اهل حدیث، اختلاف پدید آمد، بر مى گردد. میان پیروان مذاهب مناظراتى روى مى داد که مآخذ پیشوایان فقه وانگیزه هاى اختلاف و مواقع اجتهاد آنان بیان مى شد؛ این گونه دانش را خلافیات مى نامیدند. هدف از این علم این بوده که فقهاى مذاهب پس از اطلاع از همه اقوال، بهترین قول را انتخاب کنند و علاوه بر این در یک تعامل علمى به جبران نقاط قوت و ضعف یکدیگر برآیند. از قرن هشتم، مذاهب مختلف فقهى بر اثر تعصّبات گروهى از طرفین از یکدیگر جدا شدند و «علم الخلاف» رو به فراموشى گذاشته شده و جاى خود را به مطاعن و خصومت مذاهب با یکدیگر داد. حوادث تکان دهنده که از عمق ناآگاهى مسلمانان، حتى علماى مذاهب اسلامى نسبت به یکدیگر خبر مى داد، زنگ خطر را براى عالمان بیدار به صدا درآورد، و سبب شد تا بزرگان مذاهب بار دیگر به فکر تأسیس مراکز تقریبى و مقارنه اى سوق داده شوند. «فقه مقارن» که پس از تجدید حیاتش تاکنون به عنوان یک رشته تحصیلى در دانشگاه الازهر دایر است، داراى آثار مثبت فراوانى بوده است؛ یکی از این آثار تأثیرگذارى فقه اهل بیت در فتاواى علماى اهل سنّت و قوانین مدنى کشورهاى اسلامى می باشد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

اهمیّت فقه اسلامى و جایگاه آن در لسان آیات و روایات؟

اهمیّت فقه اسلامى و جایگاه آن در لسان آیات و روایات؟

اگر ما عبدیم و خداى سبحان، مولای ما و اگر بخواهیم چون عبد، تسلیم اوامر مولا باشیم و با تطبیق خواسته هاى او بر سلوک عملى در ابعاد و شئون مختلف زندگى، به ترقّى و کمال برسیم، باید اوّلا با حلال و حرام و اوامر و نواهى او آشنا شویم و ثانیاً به آن لباس عمل بپوشانیم و روشن است آنچه مى تواند این غرض را تأمین کند «فقه» است. فقهى که برگرفته از آیات یا روایات و سنّت رسول مکرّمِ او و یا نشأت گرفته از روایات و سیره وارثان رسولش مى باشد؛ وارثان صادقى که همه روایات خود را میراث آن حضرت مى دانند و همه آثار خود را برگرفته از آثار آن بزرگوار معرّفى کرده اند. اگر حریم الهى چون سایر حریم ها براى خود، حدّ و مرزى دارد، حلال و حرام هایى که «فقه» بیانگر آن است مرزهاى الهى به حساب مى آیند و اگر کسى بخواهد مرزها و حدود الهى را بشناسد و به اصطلاح با «خطّ قرمز»هاى خدا آشنا شود باید «فقه» را بخواند. با توجّه به اینکه «فقه» آیین نامه و روش زندگى انسان ها را در ابعاد مختلف شخصى، اجتماعى و سیاسى به او مى آموزد، در عرصه روایات دینى اهمیّت فوق العاده اى به «فقه» و یادگیرى مسائل حلال و حرام داده شده است.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

گستره و قلمرو فقه؟

گستره و قلمرو فقه؟

«فقه»، تأمین کننده نظام تشریعى دین در گستره زندگى است و علمى است براى شناخت شریعت؛ شریعتى که داراى یک نظام هماهنگ و منسجم است؛ نظامى که با توجّه به خاتمیّت دین، به گونه اى سامان داده شده که مى توان در شرایط و مراحل مختلف زندگى بشر تا قیام قیامت، با تکیه بر اصول کلّى آن، به وضع قانون و مقرّرات پرداخت. اگر فقها به جاى باریک بینى ها و موشکافى هاى معهود درباره مسائل و موضوعات شناخته شده، به بحث درباره مسائل و موضوعاتى بپردازند که در ابعاد جدید زندگى امروزى بوجود آمده و به تعبیر شهید محقّق، محمّد باقر صدر: «سیر عمودى حرکت هاى فکرى خودشان را ـ که از حدّ اعلاى دقّت برخوردار است ـ به سیرى افقى، دگرگون سازند»، معلوم مى شود که گستره فقه، همه عرصه هاى زندگى بشر را در بر مى گیرد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

پیوستگی فقه با اخلاق ، عقیده و علوم اسلامی

پیوستگی فقه با اخلاق ، عقیده و علوم اسلامی

گرچه «فقه» آیینه تمام نماى دین نیست، بلکه فقط چهره احکام و مقرّرات آن را مى نمایاند، لیکن ارکان سه گانه دین، با هم یک حقیقت به هم پیوسته اى را تشکیل مى دهند و ارتباطى منظّم با هم دارند، به گونه اى که اخلال در هر کدام، سبب اخلال در دو رکن دیگر مى شود. گواه روشن بر این مدعا نکات اخلاقى و مسائل اعتقادى فراوانى است که در سرتاسر فقه پیدا مى شود. «فقه» در برابر تمام دین مسؤول است و فقیه نمى تواند رأیى صادر کند که با یکى از اهداف و مقاصد دینى ناسازگار باشد، مثلا اگر حکم و فتوایى با استقرار قسط و عدالت اجتماعى تعارض داشّته باشد، باید در آن تأمل بیشترى شود. به هر حال لازم است اصل هماهنگى با اهداف و مقاصد دین و روح شریعت» به مثابه اصلى از اصول استنباط، مورد توجّه قرار گیرد. از طرفی احاطه بر قسمت مهمّى از علوم فقهی مثل علم رجال و علم اصول، براى اجتهاد و استنباط در علوم دیگر اسلامى نیز لازم و ضرورى است. بر همین اساس محقّقى که داراى ملکه اجتهاد فقهی نباشد تحقیق او در دیگر علوم اسلامى از اتقان لازم برخوردار نیست.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

برتری های فقه اسلامی بر قوانین وضعی عرفی و کاستی های خرد جمعی در وضع قوانین

برتری های فقه اسلامی بر قوانین وضعی عرفی و کاستی های خرد جمعی در وضع قوانین

فقه اسلامى نسبت به قوانین بشرى و حقوق وضعى و عرفى، از برترى ها و ویژگیهاى فراوانى برخوردار است. چرا که در قوانین فقهی، قانونگذار خداوندى است که خالق انسان و عقل اوست؛ خداوند نسبت به مصالح و مفاسد انسانى که مکلّف به این قوانین است، شناخت کافى دارد و از طرفى جاذبه هاى نفسانى او را از وضع قوانینى هماهنگ با آن مصالح و مفاسد، باز نمی دارد. فقه اسلامی با فطرت انسانی هماهنگ است و با توجّه به این که اسلام شریعتش را بر اساس فطرت و خلقت اوّلى انسان بنا نهاده، «معروف» نزد اسلام، چیزى است که مردم ـ اگر در مسیر فطرت قرار دارند و از حالت اوّلیه خلقت تجاوز نکنند ـ آن را مى شناسند. فقه اسلامى نسبت به همه نیازها و نسبت به دو حوزه فرد و اجتماع شمول و فراگیری دارد، با اخلاق آمیختگی و ضمانت اجرایی درونی دارد. قوانین فقه اسلامی کاربردی، سهل و ممتنع، انعطاف پذیر و متوازن هستند. درحالیکه خرد به اصطلاح جمعى بر همه جوانب امور و مصالح و مفاسد موجود در آن احاطه ندارد و در نتیجه شایسته وضع قوانین نیست؛ چنانکه با دخالت این خرد، سازمان خانواده در عصر حاضر از هم پاشیده است. قوانین خرد جمعی بواسطه جهل بشری، یا تبعیت از نفسانیات قانون گذار، هنجارهای اخلاقی را کنار می گذارد و ضمانت اجرایی آن زور است نه باور نوع بشر، ضمن اینکه توازن و همه گیری لازم نسبت به همه نیازها و ابعاد زندگی بشر را هم ندارد.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

علوم پیش نیاز اجتهاد؟

علوم پیش نیاز اجتهاد؟

اجتهاد عبارت است از استخراج و استنباط حکم شرعى فرعى، یا حجّتى شرعى بر حکم شرعى فرعى از طریق دلیلهاى تفصیلى و مقصود از اجتهاد مورد بحث جهت تبیین علوم پیش نیاز آن، اجتهاد مطلق به مفهوم عام آن است، نه اجتهاد متجزّى و نه اجتهاد به معنی قیاس و استحسان و مانند آن. اجتهاد و استنباط نیز همانند دیگر علوم نیاز به پیش نیازهایى دارد، تا بتوان به طور صحیح و روش مند به استنباط فروعات فقهى پرداخت. این مقاله علوم مورد اتّفاق و اختلافی پیش نیاز اجتهاد را برررسی می کند.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

فقه در لغت و اصطلاح؟

فقه در لغت و اصطلاح؟

در نگاه ابتدایى به کلمات و تعبیرات کثیرى از اهل لغت، به نظر مى رسد که «فقه» به معناى مطلق فهم باشد؛ ولى با تأمل و نگاهى مجدد خصوصاً به عبارات دانشمندانى که در مقام تعیین تفاوت هاى ظریف بین واژگان متشابه برآمده اند و فروق اللغه را تدوین کرده اند، به این نتیجه مى رسیم که «فقه» در لغت، مطلق فهم نیست؛ بلکه موشکافى و ریزبینى و فهم دقیق را «فقه» گویند. فقه در فرهنگ قرآنى نیز به معناى بصیرت و ریزبینى و ادراک دقیق استعمال شده است و محدوده استعمال این واژه در لسان آیات، اختصاص به احکام فرعى ندارد؛ بلکه فقیه قرآنى کسى است که در مجموعه دین از فهم دقیق و بصیرت لازم برخوردار باشد. حضرات معصومین نیز تحت تأثیر استعمالات قرآنى، این واژه را در معناى بصیرت و ریزبینى و هم در مجموعه دین به کار مى بردند و فقیه را کسى مى دانستند که نسبت به مجموعه مسائل و مفاهیم دینى اعمّ از اعتقادات،اخلاق واحکام، بصیرت لازم را دارا باشد. در عصر تفکیک علوم دینى در کلمات کسانى چون شافعى، فقه به «علم به احکام شرعیّه عملیّه اى که از طریق ادلّه تفصیلیّه به دست مى آید» تعریف شد و تقریباً عین همین تعبیر در کلمات فقها و اصولیون فریقین به چشم مى خورد؛ تنها تفاوت در تعبیر به «فرعیّه» است که در کلمات فقهاى شیعه چون شیخ طوسى و صاحب معالم به جاى «عملیّه» نشسته است.

نویسنده: برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن ، تحت اشراف آیت الله العظمی مکارم شیرازی

منشاء عقیده «بداء»، غلو شیعیان در شئون ائمه اهل بیت(علیهم السلام)!

منشاء عقیده «بداء»، غلو شیعیان در شئون ائمه اهل بیت(علیهم السلام)!

یکی از عقاید مورد مناقشه شیعیان اثنی عشری عقیده «بداء» می باشد. درک غلط و غرض ورزی های طائفی باعث شده است که بخشی از اهل سنّت با تمسّک به معنی ظاهری آن هجمه های غیرمنصفانه ای را بر علیه پیروان مکتب اهل بیت روا دارند. «ناصر القفاری» یک وهّابی تمام عیار و شیعه ستیز معتقد است که عقیده «بداء» نتیجه غلوّ شیعیان در شأن امامانشان است! ادّعای قفاری از نسبت «معنی لغوی» بَداء به شیعه ناشی می شود؛ در حالی که چنین درک و اعتقادی درباره بَداء در میان شیعیان وجود ندارد و آنچه شیعیان به آن معتقد هستند، چیزی دیگر است که از «کتاب» و «سنّت نبوی» اثبات می شود و «بزرگان اهل سنّت» هم اعتقاد عملی به آن دارند. پایه دیگر ادّعای قفاری بر «عدم تحقّق اخبارغیبی امامان اهل بیت»(علیهم السلام) بنا شده است؛ در حالیکه در مواردی اخبار غیبی انبیاء(علیهم السلام) نیز محقق نشده است! در این مقاله سعی شده است تا «مفهوم صحیح بداء» در اندیشه شیعی تبیین و روشن گردد که چرا از واژه «بداء» برای مفهوم مورد نظر استفاده شده است؟ همچنین سعی شده تا «خاستگاه» این عقیده از کتاب و سنّت نمایان شود.

نویسنده: حجت الاسلام احمد حیدری

راه و رسم جلب امدادهای الهی؟

راه و رسم جلب امدادهای الهی؟

خداوند متعال بر اساس حکمت خویش علاوه بر رحمت واسعه اش که همه انسانها و موجودات را در بر می گیرد، کمکهایی را جهت پیشرفت و دستگیری انسان در مسیر زندگی و عبودیت او قرار داده که ما از آنها تحت عنوان «امدادهای الهی» یاد می کنیم. جلب این امدادها و بهره مندی از آنها شرایط و اسبابی دارند که می بایست از سوی انسان فراهم آیند تا بتواند آنها را بسوی خود جلب نماید. در این نوشتار به اختصار سعی شده تا مهمترین شرایط دریافت امدادهای الهی مورد شناسایی و تبیین قرار گیرند.

نویسنده: بخش پژوهشهای اعتقادی و معارفی سایت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

ملازمه تقیّه با دروغ و منافات آن با عصمت امامان اهل بیت(علیهم السلام)!

ملازمه تقیّه با دروغ و منافات آن با عصمت امامان اهل بیت(علیهم السلام)!

با توجّه به جایگاهی که «عصمت» و «تقیّه» در عقاید شیعه دارند و با توجّه به اخباری که شیعه از تقیّه امامان معصوم خود ارائه می دهد، چنین اشکال وارد می شود که بین این دو عقیده سازگاری وجود ندارد؛ چرا که «تقیّه مستلزم دورغ است و دروغ با عصمت منافات دارد»! در این مقاله کوتاه سعی شده تا پاسخ این شبهه با بررسی رابطه دقیق دروغ با تقیّه و بررسی انواع احکام شرعی و جایگاه آنها و قواعد فقهی حاکم بر اعمال مکلّف داده شود.

نویسنده: حجت الاسلام احمد حیدری

مرجعیت شیعه در برابر مشکلات

مرجعیت شیعه در برابر مشکلات

مراجع بزرگوار شیعه در طول تاریخ پر فراز و نشیب جامعة اسلامی، در مقابل سرنوشت مردم و پیشامدهای تلخ و شیرین آنان هرگز ساکت نبوده اند و متناسب با وظایف و تکالیف دینی و اخلاقی خویش، قویا موضع ‌گرفته، به مسؤولیت‌های خود عمل می‌کردند، گاه در این راه تا پای جان پیش می‌رفتند که از صفحه‌های زرین تاریخ مرجعیت شیعه است و نقش پررنگ آنها در مسائل سرنوشت ساز، در تاریخ ثبت است.

نویسنده: محمداکرم مردانی پور

گزارش تحلیلی (حقوقی) سند 2030؛ خلاءهای داخلی، تهدیدهای بین‌المللی

گزارش تحلیلی (حقوقی) سند 2030؛ خلاءهای داخلی، تهدیدهای بین‌المللی

تحلیل مسائل اجتماعی در برهه‌های متفاوت می‌تواند آثار متفاوتی را در بر داشته باشد. تحلیل یک تفاهم بین‌المللی در فرایند مذاکره و تصویب می‌تواند به صاحبان امر جهت درک بهتر و پیشبرد اهداف کمک شایانی بکند اما تحلیل همین واقعه پس از رخداد می‌تواند به رسوخ تجربه حاصل‌شده در ذهن و عملکرد پسینی صاحبان امر منجر شود.

نویسنده: سازمان بسیج حقوقدانان

تحلیل برنامه توسعه پایدار ۲۰۳۰ سازمان ملل متحد؛ تهدیدات مخفی برای زندگی، خانواده و فرزندان

تحلیل برنامه توسعه پایدار ۲۰۳۰ سازمان ملل متحد؛ تهدیدات مخفی برای زندگی، خانواده و فرزندان

هدف از خلق این نوشته که تحلیل آرمانهای توسعه پایدار و برنامه ۲۰۳۰ سازمان ملل می باشد، کمک به دولت ها و کشورهای عضو سازمان ملل متحد برای درک تهدیدات و خطرات وافر پنهان در این برنامه، و ارائه پیشنهادات و توصیه هایی برای مقابله با این تهدیدات است.

نویسنده: خانم شارن اسلیتر؛ مترجم: makarem.ir

نقدی بر نقد!

نقدی بر نقد!

در اوضاع کنونی جهان ـ به فرموده امیر مؤمنان ـ اگر خوشبین باشیم خود را در معرض خطر قرار می‌دهیم! و به فرموده یکی از بزرگان حوزه ـ که به یک سیاستمدار توصیه کرده بود ـ : وقتی به غربی‌ها دست می‌دهید، پس از دست دادن باید انگشتان خود را بشمارید! اما سند 2030 که تا کنون نظرات گوناگونی درباره آن ابراز شده است، هرگز ندیدیم به طور مشخص و معینی توضیح بدهند که کشور چه نیاز جدی و فوری به این سند دارد و اگر این سند را ـ مثل کشور فرانسه ـ قبول نکنیم چه زیانی دامنگیر کشور ما می‌شود با این که خودمان سند آموزش کامل داریم؟!! برخی از ناقدان در این سند هیچ سودی برای مردم ایران نیافته اند! از جمله بزرگانی که موضع منفی به این سند دارند و آن را نقد کرده‌اند حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی است، نقد ایشان مبتنی بر ترجمه دقیق سند و رایزنی با کارشناسان ارشد در این زمینه و مطالعه مفصل سند بوده است. پس از انتشار نقد معظم له نقدهای گوناگونی که از جهت محتوای علمی و پایبندی به اصول نقد و آداب گفت و گو متفاوت بوده، انتشار یافته است! یکی از نقدها از سوی شخص بزرگواری به نام «محمد حسین صبحیه» بوده است، چون این نقد ممکن است منعکس کننده نظرات یک طیف باشد به آن پاسخ می‌دهیم، ان شاء الله!

نویسنده: استاد محمداکرم مردانی پور

چون غرض آمد هنر پوشیده شد

چون غرض آمد هنر پوشیده شد

چندی است که نوشتاری مغرضانه در پاسخ نقد حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی از سند 2030 در فضای مجازی انتشار یافته است. نویسنده بر اساس اطلاعاتی غلط، نقادی علمی آیت الله را مورد هجمه قرار داده است؛ امّا تک تک انتقادت نویسنده به خاطر جهل و غرض ورزی، غلط و ناپذیرفته است. سند 2030 از سوی مترجمان ماهر ترجمه شده و بیشترین نقد استاد دربارۀ این سند مربوط به جنبه های فرهنگی و اجتماعی و امنیتی است؛ حضرت استاد معتقدند این سند صددرصد سکولار و یک نوع جاسوسی آشکار نسبت به مسائل کشور ماست.

نویسنده: محمداکرم مردانی پور

تعداد صفحات : 7