پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

اجاره بنای ساخته شده در زمین مسجد [مصرف موقوفات ]

پرسش : آموزش و پرورش مقداری از زمین مسجد را که در کنار زمین متعلق به خودش بوده سهوا یا عمدا تصرف کرده و ساخته است. حال اگر قرار بر تخریب باشد کل ساختمان آموزش و پرورش ویران می گردد یا ضرر فراوانی به مدرسه وارد می شود. اداره اوقاف و متولی، حاضرند آن مقدار زمین را به اجاره آموزش و پرورش در آورده و سند اجاره تنظیم نمایند. آیا این امر مشروع است؟
پاسخ : چنانچه این کار عمدى نبوده باید سند اجاره تنظیم کنند، و وجه آن را صرف تعمیرات مسجد نمایند. البته آنجا حکم مسجد را دارد و باید احکام مسجد مراعات شود.

اختصاص زیرزمین مسجد به درمانگاه [مصرف موقوفات ]

پرسش : در صورتى که زیرزمین مسجدى را تبدیل به درمانگاه کنند، مراجعه بیمارانى که عذر شرعى دارند (مانند زنانى که خون نفاس مى بینند) یا بیماران غیر مسلمان به چنان درمانگاهى چه حکمى دارد؟
پاسخ : اوّلاً در صورتى مى توان زیر زمین مسجد را تبدیل به درمانگاه کرد که هیچ گونه مزاحمتى براى نمازگزاران نداشته باشد، و مردم نخواهند از آنجا براى نماز خواندن استفاده کنند. و ثانیاً زنان معذور نمى توانند به آنجا مراجعه کنند، و غیر مسلمانان اگر سبب آلوده شدن آنجا نشوند مانعى ندارد. و این در صورتى است که درمانگاه بعداً ایجاد شده باشد. امّا اگر از اوّل آنجا وقف بر درمانگاه شده است مشکلى ندارد.

احداث مسجد در زمین موقوفه برای عزاداری [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا در زمینى که وقف عزادارى سیّدالشّهدا(علیه السلام) شده است مى توان مسجدى احداث کرد؟
پاسخ : اگر ممکن است از متولّى و در صورت نبودن متولّى، از حاکم شرع زمین را براى ساختن مسجد اجاره کنند و عدّه اى از معتمدین محل پاى این سند را امضا نمایند که فراموش نشود و هر ساله مال الاجاره آن را صرف مجالس عزادارى سیّدالشّهداء(علیه السلام) بنمایند و مدّت اجاره نیز مشخص و محدود باشد که بعد از پایان مدّت، مجدداً اجاره کنند.

گرفتن قرآن های وقفی از مسئولین عربستان [مصرف موقوفات ]

پرسش : گرفتن قرآنهاى ممهور به مهر وقف از مسؤولین عربستان سعودى چگونه است؟
پاسخ : هرگاه خودشان آگاهانه به افراد اهدا کنند، مانعى ندارد.

احداث کتابخانه بر روی زمین وقفی مسجد [مصرف موقوفات ]

پرسش : قطعه زمينى، كه در كنار مسجد است را وقف‏ مسجد نموده ‏اند، آيا ساخت کتابخانه در آن زمین جايز است؟ در فرض جواز، آیا بانوانى كه عذر شرعى دارند مى‏ توانند در آنجا رفت و آمد كنند؟ آيا مى‏ توان از يك اتاق از آن كتابخانه براى پايگاه بسيج استفاده كرد؟
پاسخ : احداث كتابخانه مسجد در آن قسمت، اگر مزاحم نمازگزاران نباشد و هر زمان مورد نياز قرار گيرد در اختيار مسجد قرار دهند، مانعى ندارد؛ ولى بانوانى كه عذر شرعى دارند نمى‏توانند در آنجا رفت و آمد كنند و براى پايگاه نيز با شرايط فوق مى‏توان استفاده كرد.

استفاده از طبقه اوّل مسجد برای حسینیه [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر زمينى براى مسجد وقف‏ شده باشد، آيا جايز است طبقه اوّل آن را حسينيّه و طبقه دوّم را مسجد بنا كنند؟
پاسخ : هر دو طبقه حكم مسجد را پيدا مى‏كند؛ ولى عزادارى در آن اشكال ندارد؛ به شرط آن كه مزاحم نماز نباشد.

اختصاص اتاقی از زائرسرای وقفی برای خیرین [مصرف موقوفات ]

پرسش : خانه اى در مشهد خریداری و وقف زائران امام رضا(علیه السلام) شده است؛ ولى چون خانه قدیمى است و نیاز به ساختمان جدید با هزینه زیادى دارد واقفین قصد دارند با اهدای مبلغی چهار طبقه ساختمان بسازند و یک باب اطاق به خود و بستگانشان اختصاص بدهند که در آن ساکن شوند، آیا این کار در زائرسرای وقفی جایز است؟
پاسخ : چنانچه آنها بخواهند به عنوان زوّار در آن جا باشند و راهى براى تکمیل ساختمان جز از این طریق نباشد اشکالى ندارد.

ساخت مسجد بر روی حسینیه [مصرف موقوفات ]

پرسش : اگر زمینى براى حسینیّه وقف شده باشد، آیا مى شود بالاى آن حسینیّه، مسجد ساخت؟
پاسخ : ساختن طبقه بالا و استفاده از آن براى نماز و عزادارى اشکالى ندارد ولى حکم مسجد را ندارد مگر این که از اوّل به همین صورت وقف شده باشد که طبقه پایین حسینیّه و طبقه بالا مسجد باشد.

احیاء حریم موقوفه توسط مستأجر و ادعای ملکیت آن قسمت [سایر موقوفات ]

پرسش : شخصى، قطعه زمین موقوفه اى را از متولّى اجاره مى کند، بعد از اجاره، قسمتى از زمینهاى موات حریم آن رانیز احیا مى کند. آیا متولّى مى تواند زمین مزبور را که مستأجر احیا کرده است جزء وقف محسوب دارد یا مستأجر مالک آن مى شود؟
پاسخ : چنانچه حریم شرعى بوده مستأجر حقّ احیا نداشته و مالک نمى شود و مادام که مدّت اجاره زمین تمام نشده مستأجر حقّ استفاده از آن را دارد و باید اجاره آن را بدهد ومتولّى نمى تواند از او بگیرد ولى بعد از اتمام مدّت اجاره، حقّى براى مستأجر باقى نیست.

جدا کردن قسمت وقفی از غیر وقفی یک ملک [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا ملکی که قسمتی از آن وقفی است را می توان از هم جدا کرد؟
پاسخ : در صورت لزوم حاكم شرع يا متولّى مى‏تواند مال موقوفه را با نظر اهل خبره جدا كند.

وقف جمعی [سایر موقوفات ]

پرسش : گروهی از خیرین هر کدام متناسب با توان مالی خود مبلغی پول به موسسه ای صلح می کنند مشروط بر اینکه با آن پول ها بیمارستانی (برای مثال) ساخته شود، سپس از طرف صاحبان پول وقف گردد لطفا به سوالات ذیل پاسخ دهید: 1.آیا در طول مدت احداث بیمارستان، صاحب پول می تواند قرارداد را فسخ نماید؟ 2.اگر در مدت اجرا، صاحب پول فوت کند آیا ورثه حق فسخ و تقاضای پول را دارند؟ 3.در طول مدت احداث بیمارستان، مالکیت پول از کیست؟ 4.حین اجرای صیغه وقف، وقف از طرف صاحب پول است یا ورثه یا پیمانکار؟
پاسخ : این مسئله دو صورت دارد، گاه موسسه ای تشکیل شده که شخصیت حقوقی دارد و اموال به آن موسسه تملیک می شود، مشروط بر اینکه بیمارستانی را (مثلا) بسازد و وقف کند و همچنین اگر به نهادی از نهادهای دولتی واگذار شود در اینصورت آن موسسه مالک است. گاه به موسسه و نهادی تملیک نشده بلکه آنها را به دست شخصی به عنوان مجری یا پیمانکار سپرده اند که پس از ساخت، آن را وقف کند، در اینجا حکم وکالت دارد که با موت موکل باطل می شود و ورثه می توانند وجه را بازپس بگیرند اما وقف از طرف چه کسی است، تابع قراردادی است که بسته اند.

داخل بودن حریم موقوفه در وقف [سایر موقوفات ]

پرسش : روستایی وقف خاصّ اولاد ذکور سادات گردیده است، در وقفنامه حدود چهارگانه روستاى مذکور مشخّص است، طبق وقفنامه کوههاى روستا که جزء آن روستاست، جزء سامان (یا مرز) ذکر شده است، اکنون عدّه اى مى گویند: «کوه ها جزء انفال است و واقف حقّ وقف کردن کوه ها را نداشته، در نتیجه در صحّت وقف تردید است»، آیا این ابهام وقف را باطل مى کند؟
پاسخ : آنچه در عرف و عادت محل جزء حریم و نیازهاى آبادى محسوب مى شود، جزء توابع موقوفه است و زاید بر آن جزء انفال مى باشد و اگر چیزى از انفال را زاید بر آنچه که گفته شد، جزء موقوفه قرار داده باشند، وقف باطل نمى شود بلکه اضافات باطل مى شود.

وقف کلی روستا با وجود مسجد وحسینیه و حمام و اشجار، پل [سایر موقوفات ]

پرسش : در سنوات گذشته بعضى از املاک، که گاهى شامل چندین روستا مى شده، توسّط مالکین بزرگ وقف شده است، با عنایت به این که در این روستاها قبل از وقف شدن املاک، حمّام، اشجار، پل، تپه، قبرستان، مسجد و امامزاده وجود داشته که وقفنامه اى جهت این مورد تنظیم نشده و اگر هم بوده فعلاً در دسترس نیست. آیا متولّى موقوفات مى تواند به استناد وقفنامه تنظیم شده، ادّعایى در خصوص اماکن موجود قبل از تنظیم وقفنامه داشته باشد؟
پاسخ : مساجد، حسینیّه ها، امامزاده، حمّام یا هر بناى وقفى دیگرى که از قبل در این روستاها بوده از محدوده وقف دوّم خارج است زیرا موقوفه را نمى توان بار دیگر وقف کرد. بنابراین وقف روستا فقط شامل زمین و تمام بناها و اشجارى مى شود که در روستا وجود داشته و در ملک مالک بوده است به استثناى موقوفات قبل.

پرداخت هزینه خانه ای که وقف مسجد شده از اموال همان مسجد [سایر موقوفات ]

پرسش : شخصى خانه اش را وقف مسجد نموده، مشروط بر این که خودش تا آخر عمر در آن ساکن باشد آیا مى توان از اموال آن مسجد خرج این خانه کرد؟
پاسخ : هنگامى که خانه در اختیار مسجد قرار گرفت، مى توان از درآمد مسجد خرج آن کرد.

اختلاف قانون منابع طبیعی در موقوفه بودن مراتع [سایر موقوفات ]

پرسش : سالها پیش مراتعی با تأیید علماى منطقه وقف گردیده است. تا زمان اجراى مادّه 56 حفاظت از مراتع، طبق وقفنامه عمل مى شد ولى منابع طبیعى و جنگلدارى مدّعى است مراتع مشجّر جزء انفال است. آیا مراتع مشجّر کماکان وقف است یا نه؟ اگر بعضى از این مراتع جزء محدوده روستاها قرار گرفت، تکلیف شرعى چیست؟
پاسخ : در صورتى که احتمال داده شود در این مراتع در گذشته احیایى صورت گرفته، حکم وقف کماکان جارى است و باید درآمد آن در مصارف وقف مصرف گردد؛ همچنین هرگاه از اوّل، در محدوده روستا بوده، تعلّق به روستا دارد و مى توان با رضایت اهل روستا آن را وقف کرد و اگر قبلاً وقف شده، سپس در محدوده روستا قرار گرفته، حکم وقف باطل نمى شود.

عدم اطلاع از وقفی بودن زمین و بنای ساختمان روی آن [مصرف موقوفات ]

پرسش : این جانب زمینى خریده ام که از موقوفات حضرت سید الشّهداء(علیه السلام) است از آن جا که نسبت به مسائل وقف آگاه نبودم در آن زمین ساختمان ساختم، حال متوجّه شده ام که خرید و فروش زمین وقف جایز نیست، اکنون تکلیف من چیست؟
پاسخ : باید آن زمین را اجاره کنید و مال الاجاره زمین را هر ماه یا هر سال بپردازید تا مصرف موقوفه کنند و هرگاه خواستید آن را بفروشید فقط باید اعیانى را بفروشید.

عدم صدق استحاله در ژلاتینی که از ماده حرام گرفته شده است [خوردنی های حرام ]

پرسش : در استفتائات ج 1 سؤال 59 در پاسخ مي فرماييد: « اگر يقين داشته باشيم که ژلاتين از ماده حرام و نجس گرفته شده، استحاله صدق نمي کند، اما راه ديگري براي حلّيت و طهارت آن وجود دارد ». منظور از راه ديگر چيست؟
پاسخ : ممکن است در ژلاتين نتوان استصحاب حکم همان موضوع را کرد، زيرا ژلاتين ماده اي غير از مواد اوليه آن باشد. ولي در عين حال فتواي ما احتياط در ترک استفاده از اين نوع ژلاتين است.

تشکیل بسیج در مساجد [مصرف موقوفات ]

پرسش : آيا نيروهاى بسيج مى‏توانند در مساجدى كه زمين يا ساختمان و امكانات آنها وقفى است، مستقر شوند و از امكانات چنين مساجدى (مانند آب و برق ...)، براى بسيج استفاده کنند؟
پاسخ : در صورتى كه مزاحمتى براى نمازگزاران و ساير امور مسجد ايجاد نشود، مانعى ندارد.ولی احتياط آن است كه سهم خود را نسبت به آب و برق و ... بپردازند؛ مگر اين كه بانيان اين گونه امور از آغاز وقف‏ را توسعه داده باشند.

احداث مغازه در قبرستان متروکه امامزاده و اجاره آن [مصرف موقوفات ]

پرسش : دو نفراقدام به ساختن دو باب مغازه در گوشه‏اى از قبرستان متروكه امامزاده کرده و آن را اجار داده اند و مال الاجاره آن را براى مصارف مسجد و امامزاده در نظر گرفته‏اند سوال این که آیا برای این کار نياز به اذن فقيه جامع الشرائط داشته است؟ آيا اجاره انجام گرفته شرعاً معتبر است؟
پاسخ : البتّه نياز به اذن دارد و چنانچه زمين مزبور متروكه بوده، آن ساختمان را فعلا اجازه مى‏دهيم و اجاره دادن در صورتى مجاز است كه ساختمان مزبور مورد احتياج براى كارهاى مسجد و امامزاده نباشد و مال الاجاره عادلانه باشد و براى امامزاده و مسجد مصرف شود.

خوردن خاک [خوردنی های حرام ]

پرسش : آیا خوردن خاک جایز است؟
پاسخ : خوردن خاك و گِل حرام است، ولى خوردن كمى ‏از تربت پاك حضرت سيّدالشّهداء امام حسين عليه السلام (كمتر از يك نخود) به قصد شفاء اشكال ندارد و همچنين گل داغستان و گل ارمنى كه براى معالجه مى‏خورند در صورتى كه علاج منحصر به آن باشد جايز است.

استفاده از مسجد متروکه برای مکان ورزشی [مصرف موقوفات ]

پرسش : مسجد قديمى در روستايى به علّت اين كه چند مسجد جديد و بزرگ بعد از انقلاب اسلامى ساخته شده ديگر از اين مسجد به طور كلّى استفاده نمى ‏نمايند، در ضمن صيغه وقف‏ هم براى اين مسجد خوانده نشده است، ولى چند سال است كه عدّه‏اى از ورزشكاران اين روستا چون جايگاه ورزشى نداشته از اين مسجد به عنوان باشگاه ورزش باستانى استفاده مى‏ نمايند حال آيا ورزش كردن و تصرف در اين مسجد صحيح است؟
پاسخ : ورزش براى همگان، مخصوصاً براى جوانان و نوجوانان امر لازمى است؛ ولى مناسب مساجد و حسينيّه ها نيست. لازم است مكان مناسب ديگرى براى آن در نظر گرفته شود. در ضمن توجه داشته باشید این مکانها که در آن به نیت مسجد اقامه نماز شده است عملا وقف مسجد شده است و احکام مسجد را دارد ولو اینکه وقف نامه ای وجود نداشته باشد.

استفاده از زیرزمین مسجد برای مکان ورزشی [مصرف موقوفات ]

پرسش : در یکی از روستاها زمينى وقف‏ مسجد گرديده و مردم به نيّت ساختن مسجد كمك كرده‏اند چندين سال در زيرزمين اين مسجد نماز برگزار مى‏گرديد اكنون كه طبقه همكف ساخته شده است از زيرزمين براى نگهدارى وسايل مسجد استفاده مى‏شود و در ايّام محرّم و صفر به عزاداران أبا عبد اللّه (عليه السلام) غذا داده مى‏شود و افراد معذور وارد آن نمى‏گردند آيا مى‏توان از اين زيرزمين براى مكان ورزشى جوانان و نوجوانان استفاده و عوايد حاصل را صرف بناى همان مسجد كرد؟
پاسخ : ورزش براى همگان، مخصوصاً براى جوانان و نوجوانان امر لازمى است؛ ولى مناسب مساجد و حسينيّه ها نيست. لازم است مكان مناسب ديگرى براى آن در نظر گرفته شود.

استفاده از فاطمیه مسجد به عنوان خانه خادم [مصرف موقوفات ]

پرسش : با پولى كه از مردم جمع ‏آورى شده عمارتى كنار مسجد جهت بانوانى كه عذر شرعی دارند ساخته‏ شده و آن را فاطميّه ناميده ‏اند اما صيغه وقف‏ بر آن خوانده نشده است؛ اكنون ساختمان وسيعى به نام حسينيّه جنب مسجد احداث شده است؛ نظر به اينكه خادم مسجد از نظر منزل مسکونی در مضيقه است آیا می توان آن عمارت قبلى را به او اختصاص داد؟
پاسخ : جايز نيست، بايد محل ديگرى براى او در نظر گرفته شود و آن محل در حكم وقف است.

خوردن و نوشیدن مواد مضر [خوردنی های حرام ]

پرسش : خوردن یا نوشیدن اموری که مضر هستند چه حکمی دارد؟
پاسخ : خوردن يا نوشيدن چيزى كه براى انسان ضرر مهمّى دارد حرام است.

استفاده از درآمد موقوفات برای کارکنان اوقاف [مصرف موقوفات ]

پرسش : در جهت توسعه سنّت حسنه وقف لازم است مبالغى صرف هزینه هاى پرسنلى و ادارى کارکنان شود، که طبعاً در هیچ یک از وقف نامه ها به این موارد اشاره اى نشده است، آیا مى توان با تغییراتى در نحوه کاربرد در آمدهاى حاصل از موقوفات به ویژه موقوفات متصرّفى که اوقاف متولّى آن است مبالغى صرف هزینه هاى مزبور نمود؟
پاسخ : نظر به این که این گونه کارها اگر با دقّت و احتیاط انجام شود جزء کارهاى خیر محسوب مى گردد مى توان از اوقافى که مصرف آن عام است استفاده کرد مشروط بر این که مسؤولان اوقاف به وظیفه خود دقیقاً عمل کنند.

استفاده از موقوفات برای شناسایی موقوفات دیگر [مصرف موقوفات ]

پرسش : موقوفات بسیارى در سطح کشور وجود دارد که یا شناسایى نشده و یا به مرور زمان از بین رفته است که هر دو گروه موقوفات مزبور درصورت شناسایى و احیا، در آمدهاى فوق العاده اى براى میهن اسلامى ایجاد خواهند نمود، در این صورت آیا مى توان از درآمد موقوفات دیگر، براى شناسایى موقوفات مزبور (ناشناخته) اقدامى به عمل آورد؟
پاسخ : از موقوفاتى که مصرف عام دارد مى توان استفاده کرد.

بره نارسی که در شکم گوسفند کشته شده بوده [خوردنی های حرام ]

پرسش : اگر گوسفند ماده به هر نحو (ذبح، بیماری و یا تصادف) کشته شود خوردن گوشت برّه ای که از شکم وی فوراً خارج شود چیست؟
پاسخ : اگر ذبح شده باشد در صورتیکه مو در بدنش روئیده باشد حلال است و اگر در اثر بیماری یا تصادف تلف شده باشد برّه داخل شکم آن که مُرده باشد نیز حرام است.

عمل به وقف با استفاده از پول فروش موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا می توان با پول فروش زمين وقف اولاد كه در طرح عمرانی واقع شده، زمين خريد و خانه ساخت و وقف اولاد ذكور كرد؟
پاسخ : در صورت اجبار مانعی ندارد.

خوردن غذایی که در آن گوشت غیر مذکی باشد [خوردنی های حرام ]

پرسش : اگر حیوان به غیر دستور شرعى ذبح شود گوشت آن پاک، ولى خوردنش حرام است» با توجّه به این مسأله، آیا مى توان گوشت را از بقیه موادّ غذایى که با آن پخته شده جدا کرد و آن غذا را خورد، یا این که خوردن چنین غذایى نیز حرام است؟
پاسخ : اگر بطور کامل جدا شود، که عصاره گوشت نیز در آن نباشد، اشکالى ندارد.
تعداد صفحات : 546