موضع‌گیری «تقیّه» در یک مکتب انقلابی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
مرتب سازی بر اساس
 

موضع‌گیری «تقیّه» در یک مکتب انقلابی

حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی makarem news

چکیده: ممکن است چنین تصور شود که یک مکتب انقلابی، همچون «اسلام» باید صریح، افشاگر و پرخروش باشد؛ بنابراین «تقیه» و پنهان کاری نمی تواند در آن نقشی بر عهده گیرد. اما تعبیرات خاصی که در روایات آمده بیانگر این است که تقیه در واقع یکی از برنامه‌های انقلابی و در مسیر پیشبرد اهداف انقلاب است؛ زیرا یک مکتب انقلابی ریشه دار و حساب شده به دو چیز نیازمند است: «حفظ افراد» و «حفظ اسرار».
کلمات کلیدی: اسلام,امر به معروف,جهاد,انقلاب,تقیه,نهی از منکر,مهدی,مکتب انقلابی,افشاگری,مبارزه,حفظ اسرار,حفظ افراد,مجاهدت,اجتماع,زندگی جمعی

موضع‌گیری «تقیّه» در یک مکتب انقلابی

حضرت آیت الله العظمی‌‌‌‌ مکارم شیرازی؛ مجله مکتب اسلام، دی 1357، سال هجدهم، شماره 10.


موضع‌گیری «تقیّه» در یک مکتب انقلابی

تمام پیشرفتهای علمی و صنعتی که چهره دنیا را دگرگون ساخته تنها محصول بخشی از همکاری انسان‌ها، و به تعبیر دیگر نتیجه یک همکاری کاملا محدود در زندگی گروهی تنها در یک سطح است؛ و هرگاه مردم جهان برای زندگی گروهی در تمام سطوح آماده شوند در حقیقت آن روز هیچ مشکل، ناهنجاری، تضاد، و نگرانی در زندگی انسانها باقی نخواهد ماند. در دنیای کنونی که ترکیبی از زشتیها و زیبائیها، پیروزیها و شکستها، کامیابیها و ناکامی‌هاست هرچه زیبائی و پیروزی و خوشبختی است نتیجه همکاریهای جمعی است، و هرچه بدبختی و شکست و زشتی است نتیجه فردگرائی و جداکردن حساب گروهها از یکدیگر است؛ و تنها در این زمینه است که مفاهیمی ... (باقی مطلب در اصل مقاله نیز مفقود بود!)

بررسی عنوان بالا که شکل یک سؤال را به خود می گیرد و یافتن پاسخ آن نیازمند این است که قبلا به دو موضوع توجه کنیم:

1. نیاز و کشش انسان به زندگی جمعی -برخلاف آنچه بعضی فکر  می کنند- نه از این نظر است که انسان در دل اجتماع بهتر می تواند از مواهب زندگی بهره مند شود و با دشمنان حیات خود بجنگد، بلکه بخاطر آن است که یک انسان منهای اجتماع «هیچ» است و با اجتماع «همه چیز». او بدون زندگی جمعی «صفر» است و با آن «بی نهایت»! او در شکل «فردی» موجودی است ضعیف و ناتوان و جاهل و نادان و عقب افتاده و شکست خورده؛ و در شکل «جمعی» موجودی است دانا و هوشمند، غنی و پرمایه و پیروز و برومند. چون استعمار و بهره کشی و استثمار و پی‌آمد‌های آن‌ها از قبیل جنگ و خونریزی و ناامنی و پایمال شدن بدیهی ترین حقوق بشر شکل می گیرد. به همین دلیل آن کس که گمان می کند می تواند در میان یک ملت بدبخت، خوشبخت زندگی کند، و یا از آن بالاتر، پایه خوشبختی خود را بر اساس بدبختی دیگران بگذارد سخت در اشتباه است. در آیاتی که اشاره به قیام مهدی(عج) یعنی اوج تکامل جامعه انسانی در تمام زمینه‌ها شده می خوانیم: «وَنُريدُ أَن نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ استُضعِفوا فِي الأَرضِ وَنَجعَلَهُم أَئِمَّةً وَنَجعَلَهُمُ الوارِثينَ»(1)؛ اشاره به اینکه استقرار عدالت پایدار در سراسر جهان بدون خارج شدن کنترل جامعه‌ها از دست افراد معین و استقرار آن در دست توده مردم که از آن تعبیر به «مستضعفین»؛ (اکثریت قاطع گرفتار در بند) شده ممکن نیست.

با توجه به آنچه در بالا در زمینه بافت جامعه انسانی گفته شد درک این حقیقت آسان است که تمام تاکتیکهای مفید و مؤثر در یک جامعه، آنگاه روح خود را حفظ خواهد کرد که از شکل فردی درآید، و در شکل جمعی ظاهر گردد، و «تقیه» از این قانون مستثنی نیست. یعنی «تقیه» تنها به صورت «کتمان عقیده و موضع یک فرد» نقشی ندارد؛ بلکه باید به عنوان یک برنامه گروهی سازمان یافته و تحت نظر یک رهبر و در موارد حساب شده انجام پذیرد، تا نتائج و فلسفه‌ها و آثاری را که در گذشته شرح دادیم به همراه داشته باشد.

2. تمام مطالعات تاریخی و اجتماعی و عقیدتی نشان می دهد که اسلام به صورت یک مکتب انقلابی ظاهر شد، و برای بقای خود لازم است همچنان انقلابی بماند. یعنی انقلابی بوده و هست، و خواهد بود، به طوری که اگر روح انقلابی را از اسلام بگیریم نه تنها اصالت بلکه محتوای خود را نیز از دست خواهد داد. نه فقط مسأله «جهاد» در تمام زمینه‌ها در برابر جهل و فقر و ظلم و فساد و هرگونه دشمن، بلکه مسئله «امر به معروف و نهی از منکر»، «تولی و تبری»، «حب فی الله و بغض فی الله»، «یار مظلومان و دشمن ظالمان بودن» و ... نشان می دهد که اسلام از از روح انقلابی ویژه ای برخوردار است؛ بلکه عبادات اسلامی که از شکل فردی همچون عبادت راهبان درون صومعه‌ها و زوایای غارها، درآمده و به صورت نماز جماعت یا نماز جمعه، یا کنگره عظیم اسلامی «حج» عرضه شده روشنگر انقلابی بودن اسلام است. اسلام، با توجه به تاریخ چگونگی پیدایشش، با «لا» که نشانه انقلابی بودن است شروع شد، و با قیامی پی گیر بر ضد «بتها» و تمام معبودهای ساختگی اعم از فکری و انسانی و سنگی و چوبی، به اوج خود رسید، و تمامی ریشه‌های آن‌ها را با همین قیچی «لا» برید و از میان برد.

اکنون می رسیم به اصل بحث که در یک چنین مکتب انقلابی و با توجه به لزوم کوششها در شکل جمعی، «تقیه» چه نقشی می تواند داشته باشد؟!

ممکن است در ابتدا چنین تصور شود که یک مکتب انقلابی، همچون «اسلام» باید صریح گو، افشاگر و پرخروش باشد؛ بنابراین «تقیه» و پنهان کاری نمی تواند در آن نقشی بر عهده گیرد. اما توجه به بحثهای  گذشته و تعبیرات خاصی که در روایات تقیه آمده بود پاسخ این سوال را به ما می دهد که تقیه در واقع یکی از برنامه‌های انقلابی و در مسیر پیشبرد هدف‌های انقلاب است؛ زیرا یک مکتب انقلابی ریشه دار و حساب شده به دو چیز نیازمند است: «حفظ افراد» و «حفظ اسرار». و به تعبیر دیگر از یک سو باید نیروهائی را که وجودشان برای پیشبرد اهداف انقلاب ضروری است حفظ کند، و از تلف شدن بی دلیل آن‌ها جلوگیری نماید، و از سوی دیگر برنامه‌ها و نقشه‌ها و طرح‌ها را از دست یابی دشمن محفوظ دارد.

در قسمت اول، تقیه ایجاب می کند در آنجا که آفتابی شدن افراد با عقاید ویژه شان، نه تنها فایده ای ندارد بلکه به قیمت جان آن‌ها تمام می شود در پرده استتار باقی بمانند و با پوشش تقیه از چشم دشمن مکتوم و مستور باشند. در اینگونه موارد تقیه سپری است که جلوی ضایعات انسانی را می گیرد، و نیروهای فعال و پویا و متحرک را برای موقع لزوم ذخیره می کند. و در قسمت دوم، تقیه همچون (صندوق آهنین اسناد) برای نگهداری اسرار و طرح‌ها و نقشه‌های انقلابی است؛ همان طرح‌هائی که افشای آن‌ها مساوی است با بی اثر شدن آن‌ها، که شرح آن را در بحث‌های گذشته دادیم. بنابراین آن‌ها که گمان می برند تقیه با روح انقلابی اسلام تضاد دارد، یا مفهوم تقیه را نمی دانند و یا انقلاب را به معنی یک انقلاب سطحی و فاقد نقشه و تاکتیک تفسیر می کنند. ولی به هر حال همانگونه که در آغاز این بحث هم اشاره کردیم تأثیر گسترده و عمیق و چشمگیر «تقیه» در صورتی است که نه به عنوان یک اقدام فردی بلکه به صورت یک تاکتیک جمعی و تحت رهبری از آن استفاده شود. و با توجه به این حقیقت، نکته دیگری نیز روشن می شود و آن اینکه: چه بسا موقعیت ایجاب می کند که در یک تشکیلات انقلابی حساب شده، گروهی «افشاگر» باشند، تا هدف‌های آن مکتب را تشریح کنند، و به گوش همگان برسانند؛ هرچند این افشاگری توام با ناملایمات و مشکلاتی برای آن‌ها باشد و گروهی دیگر در پشت جبهه و با استفاده از روش تقیه ذخیره برای روزهای حساس گردند.

ولی با نهایت دقت باید توجه داشت که قرار گرفتن در میان یکی از این دو گروه بسته به میل اشخاص و افراد نیست، بلکه موقعیت‌های افراد و ظروف و امکانات هرکس، صف او را مشخص می سازد و گاه اوضاع ایجاب می کند که این دو گروه جابجا شوند و تغییر موضوع دهند. و در آخرین جمله این بحث بار دیگر این حقیقت را تکرار می کنیم که: «تقیه» یک نوع درگیری و مجاهده است نه محافظه کاری و ترس و فرار از زیر بار مسئولیت‌ها، و آن‌ها که غیر از این فکر می کنند به مفهوم واقعی این برنامه اسلامی نرسیده اند.

ادامه دارد...

منبع:
مجله مکتب اسلام، دی 1357، سال هجدهم، شماره 10، از صفحه 9 تا 11.
تاریخ انتشار: « 1399/05/27 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 764