معرفی کتاب الاعتقادات

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

معرفی کتاب الاعتقادات

پرسش : معرفی کتاب الاعتقادات
پاسخ اجمالی:
پاسخ تفصیلی: کتاب «الاعتقاد»، «اعتقادات الامامیه»، یا «دین الامامیه» یکی از مهم ترین منابع عقاید مذهباست که توسطابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (م 381 ق) تالیف شده است.که از متبحرترین و بزرگترین محدثان و راویان جهانبه شمار می رود، این کتاب را در نیشابور و به درخواستای از توده مردم و علمایو سنی در یک مجلس املاء کرده و همه عقاید خود را بر اساس روایات وارد شده در زمینه های مختلف اعتقادی مثل توحید، نبوت، امامت، معاد، خلقت، مرگ، عوالم برین و فرشتگان، تنظیم و تدوین و تبیین کرده است.
او کتابش را درو پنجبا عنوان «باب الاعتقاد فی ...» در زمینه های مختلفی از مسائل اعتقادی مانند توحید، صفات الهی،بندگان، افعال اختیاری انسان، قضاء و قدر، فطرت و هدایت الهی، بداء، نفوس و ارواح، مرگ و قبر، رجعت، شفاعت، وعد و وعید، عقبات قیامت،و دوزخ، نزول قرآن، تقیه، مقدارها و آیات قرآن، سادات و اولاد پیامبر علیهم السلام، و اخبار وارد شده درباره مسائل طب، تنظیم کرده و روایات مرتبط را در ذیل هرذکر نموده است. البته چارچوب کتاب وی روایت و نیست و نوشتار خوداست؛ او پس از بیان اینکه اعتقاددرباره مسائل مطرح شده چیست، استناد آن به روایات یا آیات قرآنی را متذکر شده است.بیش از یکصد و هفتادرا در ذیل این ابواب ذکر کرده که مرسل یا مرفوع می باشند ولی می توان آنها را به طور مسند در سایر کتابهای حدیثی معتبر مثل من لا یحضره الفقیه و الکافی یافت.
او در این کتاب به سایر کتاب های حدیثی خود مثلو الهدایه فی الاصول والفروع نیز ارجاع داده است. به ویژه اینکه غالب مطالب آن عینا و البته به صورت مفصل تر در کتاب الهدایه آمده است و به دلیل وجود مستندات زیاد روایی در این کتاب، به عنوان کتاب حدیثی تلقی شده است. به هر حال او عقاید ضروریامامیه یعنی آنچه از ضروریاتمی باشد درباره مسائل گوناگون اسلامی مثل توحید، نبوت، امامت، معاد و حتی برخی عقاید غیرضروری را در این کتاب بیان کرده است تا اتهامات برخی متعصبان اهلکه بعضی عقاید نادرست را به تشیع نسبت داده اند پاسخ داده و رد نماید. بنابراین پاسخ بسیاری از اشکالات جاهلان وهابیت و متعصبان اهلبر عقاید الهی و صحیح تشیع در این کتاب ارزشمند یافت می شود. البته برخی از مطالب مطرح شده در کتابمورد اتفاق نظر همه دانشمنداننبوده و فقط برداشت خود وی به شمار می رود و همین امر موجب شده است که شاگرشو سایر متکلمان و محدثان متاخر برای تنظیم دوباره و اصلاح موارد اختلافی شرح و توضیح هایی برای آن بنویسند. 
با توجه به محتوای حدیثی و توضیحی کتاب کهدر ضمن بیان عقایدبه روایاتعلیهم السلام توجه و تمسک داشته است، متاخران از دانشمندانآن را کتاب حدیثی تلقی کرده و به احادیث و مطالب آن استناد کرده اند و غالب مطالب آن را در کتاب های خود به عنوان عقایدامامیه نقل و تثبیت نموده اند، حتی متکلمان و حکماینیز برای شرح مطالب آن استدلال های عقلی و دقیقی را فراهم آورده اند. در توضیح این نکته باید گفت مطالبدر بسیاری از کتاب های متاخران مثل کتاب های ذیل آمده است: 
1ـ المجموع الرائق من ازهار الحدائق تالیف سید هبهبن ابی محمد موسوی؛ 2ـ تاویل الآیات الظاهره نوشته سید شرف الدین حسینی استرآبادی، 3ـ بحارالانوار علامه مجلسی، 4ـ وسائل الشیعه شیخ حر عاملی، 5ـ مرآه العقول علامه مجلسی، 6ـ الوافی فیض کاشانی، 7ـ شرح اصول کافی مولی صالح مازندرانی، 8ـ مصنفات میرداماد، 9ـ اسرار الآیات 10ـ رساله المشاعر و سایر آثار ملاصدرا. 
توجه دانشمندان به این کتاب به همین مقدار محدود نیست و علاوه بر نقل مطالبش در کتاب های گوناگون حدیثی، تفسیری، کلامی، فقهی و فلسفی، شرح ها، تلخیص ها، تعلیقه های متعددی نیز بر آن نوشته شده است که برخی از آنها عبارتند از: 
1ـ « تصحیح الاعتقاد فی شرح الاعتقادات» که توسطمحمد بن محمد بن نعمان شاگرد خودنوشته شده و او برخی از عقاید غیر قابل دفاع مثل «سهو النبی» را رد نموده و به اصلاح اعتقادات نسبت داده شده بهپرداخته است. 
2ـ «حورٌ مقصورات فی ترجمهصدوق» که توسط میرزا محمد طبیب زاده آبادی به زبان فارسی ترجمه شده است. 
3ـ «شرحصدوق» که توسط مولی عبدالله بن حسن شولستانی و در دو نوبت یکی به زبان فارسی و دیگری به زبان عربی نوشته شده است. 
4ـ شرح فارسی مولی عبدالله شیرازی، 5ـ شرح مولی عبدالله بن حسین استمراری مازندرانی، 6ـ شرحعلی اخباری، 7ـ شرح ابن ولی قزوینی، 8ـ شرح جمال الدین حسن بن زین الدین عاملی نویسنده کتاب المعالم فی اصول الفقه، 9ـ شرح سید نعمه جزائری، 10ـ شرحمهدی موسوی، 11ـ شرحملاحبیبکاشانی، 12ـ ترجمه فارسی ابوالحسن علی بن حسن زواری (با نام وسیله النجاه)، 13ـ. ترجمه فارسی سید محمد علی طباطبائی مدرس یزدی.
این کتاب همواره در همه منابع اسلامی به «اعتقادات الصدوق» معروف است و همیشه با نام مولفش ذکر می شود؛ سبب این امر عبارت است از فراوان بودن کتاب با همین نام یعنی الاعتقادات. به این ترتیب که دانشمندان زیادی کتاب با عنواننوشته اند مانند علامه مجلسی، ابوعبدالله دوریستی (شاگرد شیخ مفید)، شیخ طوسی، محمد جعفر همدانی تبریزی، ابوالفتح کراجکی و شهید اول. از این رو برای اشتباه نگشتن کتاب شیخ صدوق با سایر کتابها آن را به همراه نویسنده اش(به صورت اعتقادات صدوق) ذکر می کنند. 
این کتاب بارها به زبان های مختلف مثل فارسی و انگلیسی ترجمه شده و در کشورهای اسلامی و اروپا به چاپ رسیده است.
پی نوشت: 1ـ سید محسن امین، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406 ق، ج 2، ص 474؛ ج 4، ص 152؛ ج 5، ص 239؛ ج 10، ص 23 به بعد. 
2ـ خیرالدین زرکلى، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ 8، 1989م، ج 6، ص 274. 
3ـ آیة الله شیخ جعفر سبحانى، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، 1418ق، ج 4، ص 435؛ ج 10، ص 162؛ ج 11، ص 420؛ ج 13، ص 613، ص 748. 
4ـ شیخ آقا بزرگ تهرانى، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان، 1408ق، ج 2، ص 226 به بعد؛ ج 7، ص 112؛ ج 13، ص 101؛ ج 19، ص 355. 
5ـ شمس الدین ذهبى، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمرى، بیروت، دارالکتاب العربى، چ2، 1413ق، ج 28، ص 86.
6ـ سیدمحمد حسین حسینى جلالى، فهرس التراث، قم، دلیل ما، 1422ق، ج 1، ص 422، ص 476؛ ج 2، ص 24. 
7ـ شیخ حرّ عاملى، أمل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس، 1385ق، ج 2، ص 284. 
8ـ میرزا عبدالله افندى تبریزى، تعلیقة أمل الآمل، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق، ص 110. 
9ـ محمد باقر مجلسى، بحارالأنوار الجامعة لدُرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق (110 مجلد)، ج 66، ص 45؛ ج 71، ص 217؛ ج 197، ص 118. 
10ـ محمدباقر مجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول (شرح کتاب الکافی للکلینی)، تحقیق سیدهاشم رسولی، تهران، دارالکتاب الإسلامیة، چ2، 1404ق (26 مجلد)، ج 2، ص 80؛ ج 9، ص 23. 
11ـ شیخ حرّ عاملى، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، تصحیح گروه پژوهش مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1409ق، (29مجلد)، ج 17؛ ص 153؛ ج 27، ص 117؛ ج 28، ص 345. 
12ـ مولی محمد صالح مازندرانی، شرح اصول الکافی،‏ تعلیقات محقق شعرانی، تهران‏، دار الکتب الاسلامیة، 1388ق، ج 1، ص 424؛ ج 2، ص 228؛ ج 3، ص 163؛ ج 4، ص 12، ص 127، ص 315، ص 350؛ ج 6، ص 92. 
13ـ میرزا حسین نورى، خاتمة المستدرک، گروه پژوهش مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بی تا، ج 1، ص 377. 
14ـ شیخ صدوق و شیخ مفید، اعتقادات الإمامیة و تصحیح الاعتقاد، تصحیح عصام عبدالسید و حسین درگاهی‏، قم، کنگره شیخ مفید، چ2، 1414ق، (مجلّد 5 از مجموعه مصنفات شیخ مفید).
تاریخ انتشار: « 1397/07/26 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 4045