نقش معاویه درشهادت الإمام الحسن(عليه السلام)

موقع سماحة آية الله العظمى مكارم الشيرازي(دام ظله).

صفحه کاربران ویژه - خروج
الترتيب على أساس
 

نقش معاویه درشهادت الإمام الحسن(عليه السلام)

السؤال: آیا معاویه درشهادت الإمام الحسن(عليه السلام) نقشی داشته است؟
الجواب الاجمالي:
الجواب التفصيلي:

 در طول تاریخ عده ای می خواستند شهادت الإمام الحسن(عليه السلام) را کتمان، واز آن تعبیر به رحلت نمایند. تا نقش معاویه را از دست داشتن در شهادت امام مظلوم کم رنگ ومحو کنند. ولی در منابع تاریخى اهل سنّت آمده که معاویه براى پایه گذارى خلافت یزید دست به هر کارى مى زد وچون معاویه می دانست با وجود الإمام الحسن(عليه السلام) نمی تواند به سادگى به اهداف خویش وتثبیت خلافت خاندان اموى دست یابد؛ چرا که در پیمان نامه صلح او با امام مجتبى(عليه السلام) آمده بود که معاویه پس از خویش، کسى را برای خلافت معرّفى نکند وکار آن را به مسلمین بسپارد.(1) لذا دست به نیرنگ زد. به همین جهت «مَرْوان بن حَکَم» را مأمور کرد تا «جَعْدَه» دختر «اشعث بن قَیسِ کِنْدِى» وهمسرالإمام الحسن(عليه السلام) را وادار بر مسموم نمودن آن حضرت کند. وبه او وعده دهد که اگر حسن بن علی(عليه السلام) را مسموم نماید وى را به همسرى یزید در خواهد آورد(2). «جَعدَه» هم تن بدین معامله ننگین داد وبا سمّى که معاویه دراختیار او گذارده بود، امام (عليه السلام) را مسموم کرد. بدین ترتیب، نقشه ونیرنگ معاویه عملى شد والإمام الحسن (عليه السلام) پس از چهل روز بیمارى بر اثر مسمومیت، در روز 28 صفر، سال پنجاهم هجرى در سنّ 48 سالگى به شهادت رسید.(3)

در اینجا به نمونه ای از این روایات اشاره می کنیم:

وﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻔﺮج الأصفهاني مؤرخ أهل السنة الكبير في كتابه المعروف مقاتل الطالبيين: «ودّس ﻣﻌﺎوﯾﺔ إليه ﺣﯿﻦ أراد أن ﯾﻌﮭﺪ إﻟﻰ ﯾﺰﯾﺪ وإﻟﻰ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﻲ وﻗّﺎصﺳّﻤﺎً، ﻓﻤﺎﺗﺎ منه ﻓﻲ أﯾّﺎم ﻣﺘﻘﺎرﺑﺔ، وﻛﺎن اﻟﺬي ﺗﻮﻟّﻰ ذﻟﻚ ﻣﻦ اﻟﺤﺴـﻦ زوجته ﺟﻌﺪة ﺑﻨﺖ اﻷﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﻟﻤﺎل بذله(4).

ابن سعد مورّخ بزرگ دیگر اهل‏ سنّت در کتاب معروف طبقات الکبری می نویسد: سمه معاوية مرارا، لأنه كان يقدم عليه الشام هو وأخوه الحسين معاویه چند مرتبه حسن بن على(عليه السلام) را مسموم کرد. وچون حسن (عليه السلام) درگذشت بانگ شیون مدینه را به لرزه درآورد وهیچ کس دیده نمی شد مگر اینکه گریان بود. ومروان همان روز قاصدی نزد معاویه گسیل داشت واو را از شهادت حسن(عليه السلام) آگاه ساخت وپیام داد که بنی هاشم می خواهند او را کنار پیامبر (ص) به خاک بسپارند وتا هنگامى که من زنده باشم به این کار دست نخواهند یافت.(5)

وقد روى الزمخشري هذا الواقعة في كتاب ربيع الأبرار كذلك(6).

در کتاب انساب الاشراف به نقل از هیثم بن عدی آمده است که مسمومیت الإمام الحسن(عليه السلام) به تحریک معاویه صورت گرفت.(7)

ابن اثیر در کتاب الکامل می نویسد: جعده دختر اشعث بن قیس کندى همسرش حسن بن علی را سم داد واو را کشت. او وصیت کرده بود که در مرقد پیغمبر دفن شود به شرط اینکه دفن او باعث فتنه وشورش نشود وگر نه در قبرستان مسلمین بخاک سپرده شود.(8)

در کتاب الفتوح آمده: چون معاویة بن ابى سفیان خواست تا یزید، ولد خود را ولیعهد گرداند ومی دانست که با وجود الإمام الحسن (عليه السلام) این أمر امکان ندارد مروان بن الحکم را به مدینه ارسال نمود ومندیلى زهرآلود به او داد وگفت: باید که به هر تدبیری که باشد جعده، بنت أشعث بن قیس، را که زوجه حسن است فریب دهى تا حسن (عليه السلام) را به این زهر مسموم سازد. من پنجاه هزار درهم به او دهم واو را به نکاح فرزند خویش درآورم. مروان به مدینه آمد وبه انواع مکر وحیله جعده را فریفت؛ جعده زهر را به الإمام الحسن خورانید؛ زهر به وجود الإمام الحسن (عليه السلام) سرایت کرده ورحلت نمود.(9)

يقول ابن قتيبة: « فلما أتاه الخبر أظهر فرحا وسرورا حتى سجد وسجد من كان معه»(10).

الهوامش: 1 - مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص38 وبحار الأنوار، ج 44، ص65. البتّه مطابق نقل ابن قتیبه در« الامامة والسیاسة» جلد 1، الصفحة 184، كان معاوية قد عهد بالخلافة الى الحسن(عليه السلام) بعد وفاته. ومن هنا يتضح دافع معاوية لقتله(عليه السلام). وقد أشار العلامة الأميني الى هذه النقطة في كتابه الغدير، ج 11، ص9، وق ذكر ابو الفرج الاصفهاني مؤلف كتاب« مقاتل الطالبیین»؛ وابن عبد البرّ في الاستیعاب، ج 1، ص438 و439 كان الحسن شرط على معاوية في شروط الصلح: أن لا يعهد إلى أحد بالخلافة بعده، وأن تكون الخلافة له من بعده.
2 - صلح الإمام الحسن، ص501، مروج الذّهب، ج 2،، ص427، مقاتل الطالبین، ص48، الارشاد، ص192 وکشف الغُمّة، ج 2، ص168.
3. الارشاد، المفيد، ص356 و357؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص47- 49؛ بحار الأنوار، ج 44، ص147؛ تاريخ الخلفاءء السيوطي، ص214؛ شرح نهج البلاغة، ابن أبي الحديد، ج 16، ص29؛ مختصر تاریخ دمشق، ج 7، ص39؛ تذکرة الخواصسبط ابن الجوزي، ص191 و192. وكتب ابن عبد البر كذلك في الاستيعاب، ج 1، ص440 في شرح حال الإمام الحسن علیه السلام: وقَالَتْ طائِفَةٌ: کَانَ ذَلِکَ مِنْهَا بِتَدْسِیسِ مُعاوِیَةَ إِلَیْهَا ومَا بَذَلَ لَهَا فِی ذلِک.
4 - مقاتل الطالبیین، تحقیق السید احمد صقر، ص73.
5 - الطبقات‏الکبرى، ج‏5، ص42.
6 - محمد بن عمر الزمخشري، ربیع الابرار ونصوصالاخبار، باب الموت وما یتصل به من ذکر القبر، تحقیق الدکتور سلیم النعمي، ج 4، ص208؛ عبد الرزاق في المصنف، ج 11، ص452 ذكرها بنحو آخر.
7 - انساب الاشراف، ج 3، ص59.
8 - الکامل، ج 10، ص341.
9 - الفتوح، ص790.
10 - الامامة والسیاسة، ج1، ص150.
تاريخ النشر: « 1394/11/28 »
CommentList
*النص
*المفتاح الأمني http://makarem.ir
عدد المتصفحين : 516