تبیین «علم » خداوند در روايات اسلامى؟!

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

تبیین «علم » خداوند در روايات اسلامى؟!

پرسش : «علم» خداوند در روایات اسلامى چگونه تبیین شده است؟
پاسخ اجمالی:

در روايات اسلامى تعابير دقيقي درباره «علم» خداوند آمده است. امام علي(ع) مي فرمايد: «او عالم بود در آن زمانى كه معلومى نبود، و پروردگار بود در آن زمان كه پرورده اى نبود، و قادر و توانا بود در آن زمان كه مقدورى وجود نداشت». همچنین امام صادق(ع) مي فرمايد: «... پيوسته علم او عين ذاتش بود، حتّى در آن هنگامى كه معلومى وجود نداشت، و هنگامى كه اشياء را ايجاد كرد و معلوم موجود شد علم او بر معلوم واقع گشت».

پاسخ تفصیلی:

تعبیرات بسیار جالب و زنده اى در روایات اسلامى و از جمله نهج‌البلاغه در زمینه «علم» خداوند آمده است که نمونه هایى از آن را ذیلا مى آوریم:
1. امیرمومنان على(علیه السلام) درباره علم خداوند مى فرماید: «یَعْلَمُ عَجِیْجَ الْوُحُوشِ فى الْفَلَواتِ، وَ مَعاصِىَ الْعِبادِ فى الْخَلَواتِ، وَ اخْتِلافَ النَّیْنانِ فى الْبِحارِ الغامِراتِ، وَ تلاطُمَ الْماءِ بِالرِّیاحِ العاصِفاتِ»(1)؛ (خداوند صداى نعره وحوش را در دل کوه ها و بیابان‌ها مى داند، همچنین معاصى بندگان را در خلوتگاه‌ ها، و آمد و شد ماهیان را در دریاهاى ژرف، و پیدایش امواج و چین و شکن‌ هاى آب را به وسیله تند بادها!).
2. در کلام دیگرى مى فرماید: «عالِمٌ اِذْ لامَعْلُومَ، وَ رَبٌّ اِذْ لامَرْبُوْبَ، وَ قادِرٌ اِذْ لامَقْدُوْرَ»(2)؛ (او عالم بود در آن زمانى که معلومى وجود نداشت، و پروردگار بود در آن زمان که پرورده اى نبود، و قادر و توانا بود در آن زمان که مقدورى وجود نداشت!).
3. دردیگرى از آن حضرت مى خوانیم: «قَدْ عَلِمَ السَّرائِرَ، وَ خَبَرَ الضّمائِرَ، لَهُ الاْحاطَهُ بِکُلِّ شَىء، وَ الْغَلَبَهُ لِکُلِّ شَىء»(3)؛ (به تمام اسرار آگاه است، و از همه ضمائر و نهان‌ ها با‌خبر، به همه چیز احاطه دارد و بر همه چیز غالب است).
4. در کافى درصفات الذات از امام صادق(علیه السلام) آمده است که فرمود: «لَمْ یَزَلِ اللهُ عَزَّوَجَلَّ رَبُّنا وَ الْعِلْمُ ذاتُهُ وَ لامَعْلُوْمَ... فَلَمّا اَحْدَثَ الاْشْیاءَ وَ کانَ الْمَعْلُومُ، وَقَعَ الْعِلْمُ مِنْهُ عَلَى المَعْلُومِ»(4)؛ (خداوند عزّوجل پروردگار ما، پیوسته علم او عین ذاتش بود، حتّى در آن هنگامى که معلومى وجود نداشت، و هنگامى که اشیاء را ایجاد کرد و معلوم موجود شد علم او بر معلوم واقع گشت!). ممکن است این تعبیر اشاره به علم اجمالى قبل از حدوث اشیاء و علم تفصیلى بعد از آن باشد.
5. دردیگرى آمده است که یکى از یاران امام ابوالحسن على بن موسی الرضا(علیه السلام) نامه اى خدمتش نوشت: «اَنَّهُ کَتَبَ اِلَى اَبِی الْحَسَنِ(عَلَیْهِ السَّلَام‏) یَسْاَلُهُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَکَانَ یَعْلَمُ الْاَشْیَاءَ قَبْلَ اَنْ خَلَقَ الْاَشْیَاءَ وَ کَوَّنَهَا؟ اَوْ لَمْ یَعْلَمْ ذَلِکَ حَتَّى خَلَقَهَا وَ اَرَادَ خَلْقَهَا وَ تَکْوِینَهَا فَعَلِمَ مَا خَلَقَ عِنْدَ مَا خَلَقَ وَ مَا کَوَّنَ عِنْدَ مَا کَوَّنَ فَوَقَّعَ بِخَطِّهِ لَمْ یَزَلِ اللَّهُ عَالِماً بِالْاَشْیَاءِ قَبْلَ اَنْ یَخْلُقَ الْاَشْیَاءَ کَعِلْمِهِ بِالْاَشْیَاءِ بَعْدَ مَا خَلَقَ الْاَشْیَاءَ»(5)؛ (سوال او درباره خداوند عزّوجل بود که آیا موجودات را قبل از آفرینش و تکوین مى‌داند؟ یا این که قبل از خلقت و اراده خلقت و تکوین آنها از آنها باخبر نیست و وقتی خلق می کند و تکوین می نماید به آن علم پیدا می کند؟! امام(علیه السلام) به خط خودشان در جواب چنین مرقوم داشتند: خداوند همیشه به موجودات عالِم بوده قبل از آن که آنها را بیافریند همانند علم او به اشیاء بعد از خلقت آنها).
تعبیرات دقیق و ظریفى که در این روایات آمده هر کدام اشاره به یکى از بحث هاى علمى و منطقى است که در زمینه علم خداوند وجود دارد. روایات در زمینه علم پروردگار به قدرى زیاد است که اگر جمع آورى شود کتاب مستقلّى را تشکیل مى دهد.(6)

پی نوشت:

(1). نهج البلاغة، شريف الرضى، محمد بن حسين‏، محقق / مصحح: للصبحي صالح، هجرت‏، قم‏، ‏1414 ق، چاپ اول، ص 312، خطبه 198 «و من خطبة له ع ينبه على إحاطة علم الله بالجزئيات، ثم يحث على التقوى، و يبين فضل الإسلام و القرآن».

(2). همان، ص 212، خطبه 152، «في صفات الله جل جلاله، و صفات أئمة الدين».

(3). همان، ص 116، خطبه 86 «و من خطبة له ع و فيها بيان صفات الحق جل جلاله، ثم عظة الناس بالتقوى و المشورة».

(4). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامية، تهران، ‏ ‏1407 ق، چاپ چهارم، ج ‏1، ص 107، «باب صفات الذات».

(5). همان.

(6). پيام قرآن‏، مكارم شيرازى، ناصر، با همکاری جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلاميه‏، تهران‏، 1386 ش‏، چاپ نهم، ج 4، ص 104.

تاریخ انتشار: « 1397/05/20 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 23