گستردگی «علم» خداوند در بیان امام علي(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

گستردگی «علم» خداوند در بیان امام علي(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) در182 «نهج البلاغه» چگونه احاطه «علم»به تمامی موجودات را بیان نموده است؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) در بیان گستره علم خداوند می فرماید: «منزه است خداوندى كه ظلمت شب هاى تار و خاموش در نقاط پست زمين و در قله هاى كوتاه و بلند كوه ها كه در كنار يكديگر قرار دارند بر او مخفى نيست. و نه آنچه را غرّش رعد در كرانه هاى آسمان به وجود مى آورد و آنچه برق هاى ابر آن را پراكنده مى سازد و همچنين آنچه را تندبادها از برگ هاى درختان فرو مى ريزد يا دانه هاى باران آنها را از شاخه ها جدا مى سازد و نيز از محل سقوط و قرارگاه قطرات باران و جايگاه كشش دانه ها به وسيله مورچگان و حركات آنها [بر روى زمين] و غذايى كه پشه را كفايت مى كند و آنچه را كه انسان يا حيوانات ماده در رحم دارند، از همه اينها آگاه است».

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در182 «نهج البلاغه» بعد از بیان نشانه هاى عظمت و قدرت خداوند در جهان آفرینش به بیان گسترش علم او به تمام موجودات در زمین و آسمان و در تمام حالات پرداخته، و با اشاره به بیش از ده مورد از آنها، گستردگى علمرا کاملا مجسّم مى سازد، آن حضرت مى فرماید: «فَسُبْحَانَ مَنْ لَا یَخْفَى عَلَیْهِ سَوَادُ غَسَق(1) دَاج(2)، وَ لَا لَیْل سَاج(3)، فِی بِقَاعِ الْاَرَضِینَ الْمُتَطَاْطِئَاتِ(4)، وَ لَا فِی یَفَاعِ(5) السُّفْعِ(6) الْمُتَجَاوِرَاتِ؛ وَ مَا یَتَجَلْجَلُ(7) بِهِ الرَّعْدُ فِی اُفُقِ السَّمَاءِ، وَ مَا تَلَاشَتْ(8) عَنْهُ بُرُوقُ الْغَمَامِ، وَ مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَه تُزِیلُهَا عَنْ مَسْقَطِهَا عَوَاصِفُ(9) الْاَنْوَاءِ(10) وَ انْهِطَالُ(11) السَّمَاءِ! وَ یَعْلَمُ مَسْقَطَ الْقَطْرَهِ وَ مَقَرَّهَا، وَ مَسْحَبَ(12) الذَّرَّهِ وَ مَجَرَّهَا(13)، وَ مَا یَکْفِی الْبَعُوضَهَ مِنْ قُوتِهَا، وَ مَا تَحْمِلُ الْاُنْثَى فِی بَطْنِهَا»؛ (منزه است خداوندى که ظلمت شب هاى تار و خاموش در نقاط پست زمین و در قله ‏هاى کوتاه و بلند کوه‏ها که در کنار یکدیگر قرار دارند بر او مخفى نیست. و نه آنچه را غرّش رعد در کرانه ‏هاى آسمان به وجود می آورد و آنچه برق‏ هاى ابر آن را پراکنده می سازد و همچنین آنچه را تندبادها از برگ هاى درختان فرو می ‏ریزد یا دانه‏ هاى باران‏ آن‏ها را از شاخه‏ ها جدا می ‏سازد و نیز از محل سقوط و قرارگاه قطرات باران و جایگاه کشش دانه ‏ها به وسیله مورچگان و حرکات آنها [بر روى زمین] و غذایى که پشه را کفایت می کند و آنچه را که انسان یا حیوانات ماده در رحم دارند، از همه اینها آگاه است).
به راستى دقّت در آنچه امام علی(علیه السلام) درباره علم و آگاهى خداوند نسبت به همه موجودات، زمین و آسمان بیان فرموده که چگونه عظیم ترین اشیا و کوچک ترین موجودات و پوشیده ترین مخلوقات (مانند جنینى که در میان پرده هاى سه گانه رحم از همه دیدگان پنهان است) انسان را عمیقاً در این فکر فرو مى برد که آیا ممکن است گفتار و کردار ما و حتّى اندیشه ها و نیّات ما از چنین خداوندى پنهان باشد و چیزى از اعمال ما بر او مخفى بماند؟ این یکى از مهم ترین آثار تربیتىبه علم وسیع خداوند به همه اشیاست.
جالب اینکه امام(علیه السلام) هنگامى که از تاریکى شب یا آرامش آن سخن مى گوید، اثرات مختلف آن را در مناطق گوناگون زمین از قلّه کوه هاى بلند گرفته تا فراز تپّه ها نیز بیان مى کند و هنگامى که از ریزش برگ ها سخن مى گوید، از اسباب مختلف این ریزش، طوفان ها و باران ها نیز بحث مى کند و آنگاه که از نزول قطرات باران دم مى زند، از قرارگاه آنها در اعماق زمین که مخزن پربرکتى براى ذخیره آب ها هستند نیز سخن مى گوید و هنگامى که از غذاى یک مگس نام مى برد، به مقدار آن نیز اشاره مى کند و اینهاست که اینرا در ردیف یکى از فصیح ترین و بلیغ ترینهاىدرآورده است؛ فصاحت و بلاغتى در سر حدّ اعجاز.
ناگفته پیداست که بسیارى از این تعبیرات ریشه در آیات قرآنى دارد؛ آنجا که خداوند به علم و آگاهى خود نسبت به همه موجودات اشاره مى کند و مى فرماید: «اللهُ یَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ کُلُّ اُنثَى وَ مَا تَغِیضُ الْاَرْحَامُ وَ مَا تَزْدَادُ وَ کُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ»(14)؛ (خدا از جنین هایى که هر [انسان یا حیوان] ماده اى حمل مى کند، آگاه است و نیز از آنچه رحم ها کم مى کنند [و پیش از موعد مقرّر به دنیا مى آورند] و هم از آنچه افزون مى کنند [و بعد از موقع به دنیا مى آورند] و هر چیز نزد او مقدار معیّنى دارد).
و در جاى دیگر مى فرماید: «اِنَّ اللهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَهِ وَ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَ یَعْلَمُ مَا فِى الاَرْحَام»(15)؛ (آگاهى از [زمان قیام] قیامت، مخصوص خداست، و او باران را نازل مى کند [و از نزول دقیق آن آگاه است] و آنچه را که در رحم ها [یِ مادران] است، مى داند).(16)

پی نوشت:

(1). «غسق» به معناى شدت تاريكى است، كه معمولا در نيمه شب حاصل مى شود.

(2). «داج» از ريشه «دجوّ» بر وزن «غلوّ» به معناى فراگير شدن ظلمت و تاريكى است.

(3). «ساج» از ريشه «سجوّ» بر وزن «غلوّ» به معناى سكون و آرامش است.

(4). «متطأطئات» جمع «متطأطئ» به معناى منخفض (پست و پايين) است.

(5). «يفاع» به معناى هر چيز مرتفع است.

(6). «سفع» جمع «سفعة» بر وزن «سفره» به معناى سرخ مايل به سياهى است.

(7). «يتجلجل» از «جلجلة» گرفته شده كه در اصل به معناى صداى رعد است. سپس به هر صداى شديدى اطلاق شده است.

(8). «تلاشت» از «تلاشى» به معناى متلاشى شدن و از هم پاشيدن است. بعضى ريشه اين واژه را «لا شىء»؛ (هيچ) دانسته اند.

(9). «عواصف» جمع «عاصف» و «عاصفة» به معناى تندباد است.

(10). «انواء» جمع «نوء» بر وزن «نوع» غروب ستاره در طرف مغرب را گويند و به معناى طوفان نيز آمده است.

(11). «انهطال» به معناى فرو ريختن باران هاى دانه درشت است و گاه به فرو ريختن اشك نيز اطلاق مى شود.

(12). «مسحب» اسم مكان از ريشه «سَحْب» بر وزن «سهو» به معناى به سوى خود كشيدن است.

(13). «مجرّ» اسم مكان است از ريشه «جرّ»، يعنى كشيدن.

(14). سوره رعد، آيه 8.

(15). سوره لقمان، آيه 34.

(16). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 41.

تاریخ انتشار: « 1397/07/12 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 18