«تقوا» تنها معیار برتری انسان

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

«تقوا» تنها معیار برتری انسان

پرسش : امام علی(علیه السلام) تنها عامل برتری انسان ها بر یکدیگر را چه چیزی معرفی می کنند؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) اصول احکام الهی را در طول تاریخ و در همه ملل یکسان دانسته و می فرماید: «آنچه را خدا براى اقوام پيشين پسنديده، براى شما هم پسنديده است و آنچه مورد خشم و نفرت بوده، هم اكنون نيز چنين است». یکی از این موارد شعار عدالت و رفع انواع تبعیض ها در جوامع بشری است. پیامبر(ص) بارها این مطلب را به مسلمانان گوشزد می نماید که: «مردم همگى مانند دندان هاى شانه مساوى هستند، عرب فضيلتى بر عجم ندارد و گندمگون فضيلتى بر سياه پوست ندارد؛ مگر به تقوا».

پاسخ تفصیلی:

از نکات مهمى که امام علی(علیه السلام) در بخشی از183 «نهج البلاغه» بر روى آن تاکید مى کند یکسان بودن اصول احکام الهى در میان همه اقوام و ملل و گذشتگان و مردم امروز و فرداست.
توضیح اینکه: تاریخ بشر در گذشته و حال شاهد و ناظر انواع تبعیض ها در میان اقوام و ملل در وضع قوانین و احکام عرفى بوده است؛ گروهى به جهت رنگ پوست و گروه دیگرى به موجب طبقه اجتماعى خاص خود، احکام متفاوتى با دیگران داشتند و در واقع خون سفیدپوستان رنگین تر از رنگین پوستان بوده و طبقه اشراف از نظر قوانین، امتیازات ویژه اى بر دیگران داشتند.آمد و با شعار معروف مساوات نژادها و رنگ ها و قومیت ها خط بطلان بر امتیازات قومى و نژادى و قبیلگى و طبقات اجتماعى کشید.
معروف است که پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) در ایّامدر سرزمین منى در حالى که بر شترى سوار بود، رو به سوى مردم نمود و فرمود: «یا اَیُّها النّاسُ الا اِنَّ رَبَّکُمْ واحِدٌ وَ اِنَّ اَباکُمْ واحِدٌ الا لَا فَضْلَ لِعَرَبِیٍّ عَلَى عَجَمِیٍّ، وَ لَا لِعَجَمِیٍّ عَلَى عَرَبِیٍّ، وَ لَا لاَِسْوَدَ عَلَى اَحْمَرَ، وَ لَا لاَِحْمَرَ عَلَى اَسْوَدَ اِلَّا بِالتَّقْوَى. اَلَا هَلْ بَلَّغْتُ؟ قَالُوا نَعَمْ! قَالَ لِیَبْلُغَ الشّاهِدُ الْغَائِبَ»(1)؛ (اى مردم بدانید! خداى شما یکى است و پدرتان یکى، نه عرب بر عجم برترى دارد و نه عجم بر عرب، نه سیاهپوست بر گندمگون(2) و نه گندمگون بر سیاهپوست؛ مگر به تقوا. آیا من دستور الهى را ابلاغ کردم؟ همه گفتند: آرى! فرمود: این سخن را حاضران به غایبان برسانند).
این سخن را پیامبر تنها در اجتماع عظیم منى نفرمود؛ بلکه در موارد دیگر نیز به عنوان یکى از اصول مسلّمبه آن اشاره کرده است، از جمله در حدیثى مى خوانیم: «روزىفارسى وارد مجلس پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) شد، او را گرامى داشتند و به موجب فضیلت ها و سن و سالش در صدر مجلس جاى دادند، در این هنگام عمر وارد شد و با اعتراض گفت: «مَنْ هذَا الْعَجَمِىِّ الْمُتَصَدَّرِ فِیمَا بَیْنَ الْعَرَبِ»؛ (این مرد عجمى که در میان عرب ها صدرنشین شده کیست؟)؛ پیغمبر(صلىعلیه وآله) بر فراز منبر رفت [کارى که در مواقع بیان یک حکم عام و اساسى انجام مى گرفت] وخواند و فرمود: «اِنَّ النّاسَ مِنْ آدَمَ الَى یَوْمِنَا هذا مِثْلُ اسْنانِ الْمِشْطِ؛ لَا فَضْلَ لِلْعَرَبِىِّ عَلَى الْاَعْجَمِىِّ وَ لَا لِلْاَحْمَرِ عَلَى الْاَسْوَدِ اِلَّا بِالتَّقْوى، سَلْمانُ بَحْرٌ لَا یُنْزَفُ وَ کَنْزٌ لَا یَنْفَد، سَلْمانُ مِنّا اهْلَ الْبَیْتِ»(3)؛ (مردم از زمان آدم تا به امروز همگى مانند دندان هاى شانه مساوى هستند، عرب فضیلتى بر عجم ندارد و گندمگون فضیلتى بر سیاه پوست؛ مگر به تقوا،دریایى است که پایان نمى گیرد و گنجى است که تمام نمى شود،از مااست).
اینبه خوبى نشان مى دهد که نه تنها انسان هایى که در یک عصر زندگى مى کنند در برابر اصول قوانین الهى یکسانند؛ بلکه انسان هایى که در طول تاریخ بشریت بر صفحه زمین گام نهاده اند در شرایط همگون یکسانند و با توجّه به اینکه امتیازات قبیلگى در میان عرب و امتیازات نژادى و طبقاتى در سطح جهانِ آن روز سخت مورد توجّه بود، این حکمدرخشندگى فوق العاده اى دارد.
کلام امام امیرمومنان(علیه السلام) در183 تاکیدى بر همین موضوع است که مى فرماید: «آنچه رابراى اقوام پیشین پسندیده و راضى شده، براى شما هم پسندیده است و آنچه مورد خشم و نفرت بوده، هم اکنون نیز چنین است». با توجّه به اینکه خلیفه دوم هنگامى که به حکومت رسید بار دیگر امتیازات جاهلى از جمله امتیاز عرب را بر عجم [طبق تواریخو اهل سنّت] برقرار کرد؛ این بیان امام(علیه السلام) نیز در ادامه بیانات پیامبر(صلىعلیه وآله) است، و ارزش فوق العاده اى دارد. این سخن را با جمله اى از«حجه الوداع» که پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) در آنجا اصول قوانینرا براى همگان بیان فرمود پایان مى دهیم: «اَیُّهَا النّاسُ انّ رَبَّکُمْ واحِدٌ وَ اِنَّ اباکُمْ واحِدٌ کُلُّکُمْ لآدَمَ وَ آدَمُ مِنْ تُراب، (اِنَّ اَکْرَمَکُمْ عِنْدَاللهِ اَتْقیکُمْ) وَ لَیْسَ لِعَرَبِیٍّ عَلَى عَجَمِىٍّ فَضْلٌ الَّا بِالتَّقوى؛ اَلَا هَلْ بَلَّغْتُ؟ قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: فَلْیَبْلُغِ الشّاهِدُ الْغائِبَ»(4)؛ (اى مردم پروردگار شما یکى است و پدر شما همه یکى، شما فرزندان آدم و آدم از خاک بود. گرامى ترین شما نزدپرهیزگارترین شماست. عرب بر عجم برترى ندارد؛ مگر به تقوا. اى مردم آیا من دستوررا به شما رساندم؟ همگى گفتند: آرى، فرمود: حاضران این مطلب را به غایبان برسانند).(5)

پی نوشت:

(1). الجامع لأحكام القرآن، قرطبى، محمد بن احمد، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1364 شمسی، چاپ: اول، ج ‏16، ص 342.

(2). «احمر» به معناى سرخپوست نيست؛ بلكه به معناى گندمگون است؛ زيرا سفيدپوستانِ آن محيط در واقع گندمگون بودند.

(3). اختصاص‏، مفيد، محمد بن محمد، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و محرمى زرندى، محمود، كنگره شیخ مفید، قم‏، 1413 قمری، چاپ: اول‏، ص 341، (في بيان فضل سلمان الفارسي و جملة أخرى من الأخبار).

(4). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، 1403 قمری‏، چاپ: دوم، ج ‏73، ص 350، باب 67 (جوامع مناهي النبي و متفرقاتها).

(5). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 103.

تاریخ انتشار: « 1397/07/15 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 70