دليل رعایت «تقوا» از زبان امام علي(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

دليل رعایت «تقوا» از زبان امام علي(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) در183 «نهج البلاغه» چه دلیلی برای لزوم رعایت تقوای الهی ذکر می نماید؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) با توصیه به تقوی می فرماید: «خداوند شما را به تقوا سفارش كرده و آن را آخرين مرحله خشنودى خويش از بندگان قرار داده است، در برابر خداوندى پرهيزكارى پيشه كنيد كه همواره در پيشگاه او حاضريد، اگر كار خود را پنهان كنيد مى داند و اگر آشكار سازيد مى نويسد»، این سخن امام(ع) مطابق آیات قرآن است. از جمله اين آيه قرآن كه: «و به يقين نگهبانانى بر شما گمارده شده* والا مقام و نويسنده [اعمال نيك و بد شما] * كه مى دانند شما چه مى كنيد».

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در بخشی از183 «نهج البلاغه» با تاکید هر چه بیشتر دعوت بهنموده و دلیل آن را ذکر مى فرماید. نخست مى فرماید: (خداوند شما را بهسفارش کرده و آن را آخرین مرحله خشنودى و خواست خویش از بندگان قرار داده است)؛ «وَ اَوْصَاکُمْ بِالتَّقْوَى، وَ جَعَلَهَا مُنْتَهَى رِضَاهُ، وَ حَاجَتَهُ مِنْ خَلْقِهِ».
این عبارت نشان مى دهد کهبرترین خواست پروردگار از بندگان و بالاترین افتخار براى همگان است و هماهنگ با سهاز آیات قرآنى است که مى گویند: «اِنَّ اَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللهِ اَتْقَاکُمْ»(1)، «وَ تَزَوَّدُوا فَاِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَى»(2)، «تِلْکَ الْجَنَّهُ الَّتِى نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَنْ کَانَ تَقِیّاً»(3)؛ و بالاترین بها را براىقائل شده است.
حقیقت این است کهاحساس مسئولیت از درون است؛ از یک سو زاییدهقوى است و از سوى دیگر سرچشمه اطاعت و پرهیز ازاست.
تعبیر به حاجت در مورد خداوند، نه به این معناست که خداوند احتیاج به بندگان دارد، حاجت در لغت تنها به معناى نیاز و فقر نیست؛ بلکه گاه به معناى درخواست نیز آمده است. امام(علیه السلام) در ادامه به بیان دلیل رعایت تقواى شدید در پیشگاه الهى پرداخته، مى فرماید: (پرهیزکارى در برابر خداوندى پیشه کنید که همواره در پیشگاه او حاضرید و زمام شما به دست اوست و حرکات شما در اختیار او قرار دارد): «فَاتَّقُوا اللهَ الَّذِی اَنْتُمْ بِعَیْنِهِ، وَ نَوَاصِیکُمْ(4) بِیَدِهِ، وَ تَقَلُّبُکُمْ(5) فِی قَبْضَتِهِ». آرى عالَم محضر خداست و زمام اختیار همه به دست اوست، هر چند بندگان را در اعمالشان آزاد قرار داده؛ ولى این آزادى به معناى سلب قدرت از ذات پاک او نیست.
در ادامه براى تاکید بیشتر، مى فرماید: (کسى که اگر کار خود را پنهان کنید مى داند و اگر آشکار سازید مى نویسد. پاسداران والامقامى براى ثبت اعمال شما گماشته که از حفظ هیچ حقّى غفلت نمی ورزند و چیزى را بیهوده ثبت نمى کنند)؛ «اِنْ اَسْرَرْتُمْ عَلِمَهُ، وَ اِنْ اَعْلَنْتُمْ کَتَبَهُ؛ قَدْ وَکَّلَ بِذلِکَ حَفَظَهً کِرَاماً، لَا یُسْقِطُونَ حَقّاً، وَ لَا یُثْبِتُونَ بَاطِلاً». درمجید نیز مى خوانیم: «وَ اَسِرُّوا قَوْلَکُمْ اَوِ اجْهَرُوا بِهِ اِنَّهُ عَلِیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ»(6)؛ (گفتار خود را پنهان کنید یا آشکار [تفاوتى نمی ‏کند]، زیرا او به آنچه در درون سینه‏ هاست آگاه است). نیز مى فرماید: «وَ اِنَّ عَلَیْکُمْ لَحَافِظِینَ * کِرَاماً کَاتِبِینَ * یَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ»(7)؛ (و به یقین نگهبانانى بر شما گمارده شده* والا مقام و نویسنده [اعمال نیک و بد شما] * که مى دانند شما چه مى کنید). بدیهى است ثبت اعمال به وسیله فرشتگانِ حافظ اعمال، براى تاکید است و گرنه از جمله هاى قبل به خوبى روشن شد که آشکار و پنهان و همه چیز در زمین و آسمان در برابر علمیکسان است.
با توجّه به اینکه جمله «قَدْ وَکَّلَ بِذلِکَ»؛ (خداوند براى کتابت، گروهى را مامور کرده است)، و با توجّه به اینکه کتابتِ اعمالِ آشکار را به اعمالِ محدود ساخته «وَ اِنْ اَعْلَنْتُمْ کَتَبَهُ» چنین استفاده مى شود که فرشتگان الهى ماموریت ندارند همه اعمال پنهانى را بنویسند و خداوندى که ستّار العیوب است بخشى از این اعمال را از قلمرو اطّلاع آنها خارج ساخته و تنها در اختیار خودش قرار داده است و این، حکایت از نهایت لطف او مى کند.
در دعاىنیز مى خوانیم: «وَ کُلَّ سَیِّئَهٍ اَمَرْتَ بِاِثْباتِهَا الْکِرامَ الْکاتِبِینَ الَّذِینَ وَکَّلْتَهُمْ بِحِفْظِ مَایَکُونُ مِنّى وَ جَعَلْتَهُمْ شُهُوداً عَلَىَّ مَعَ جَوارِحِی وَ کُنْتَ اَنْتَ الرَّقیبَ عَلَىَّ مِنْ وَرآئِهِمْ وَ الشّاهِدَ لِما خَفِىَ عَنْهُمْ وَ بِرَحْمَتِکَ اَخْفَیْتَهُ وَ بِفَضْلِکَ سَتَرْتَهُ»؛ (خداوندا گناهان مرا ببخش هر گناهى که فرشتگان والا مقام را مامور ثبت آن کرده اى همان ها که ماموریت دارند همه آنچه را از من سر مى زند بنویسند و آنها را افزون بر اعضاى من گواه من قرار دادى و تو در ماوراى آنها مراقب آنان هستى و گواه بر چیزى هستى که از آنها پنهان شده است [آرى] به رحمتت آن را پنهان ساختى و به سبب فضلت مستور داشتى).(8)

پی نوشت:

(1). سوره حجرات، آيه 13.

(2). سوره بقره، آيه 197.

(3). سوره مريم، آيه 63.

(4). «نواصى» جمع «ناصية» به معناى موهاى جلوی سر است، که در اینجا اشاره به قدرت قاهره خداوند و كنايه از سلطه او بر همه چيز است.

(5). «تقلّب» در اينجا به معناى «تصرّف» و هرگونه دگرگونى است، اشاره به اينكه همه حركات شما در دست قدرت اوست.

(6). سوره ملك، آيه 13.

(7). سوره انفطار، آيات 10 ـ 12.

(8). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 108.

تاریخ انتشار: « 1397/07/15 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 21