توصیف «جهنّم» از زبان امام علی(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

توصیف «جهنّم» از زبان امام علی(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) چگونه هولناک بودن «آتش جهنّم» را به تصویر می کشد؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) در مورد عذاب هولناک دوزخ می فرماید: «پوست نازكِ تن طاقت آتش دوزخ را ندارد، بنابراين بر خويشتن رحم كنيد، آيا مشاهده كرده ايد ناراحتى کسی که ريگی داغ بدنش را آزرده ساخته؟ حال چگونه در طبقات آتش قرار می گيريد، هنگامی که مالك دوزخ بر آتش خشم مى گيرد، آتش ها بر روى هم مى غلتند و يكديگر را مى كوبند». این تعبيرات، آتش دوزخ را موجودى هوشيار دانسته که بر اثر خشم مالكِ دوزخ به وحشت در مى آيد.

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در بخشی از183 «نهج البلاغه» اشارات تکان دهنده اى به کیفرهاى سختو عذاب هاى هولناک دوزخ کرده، مى فرماید: (بدانید این پوست نازکِ تن [انسان] طاقت آتش دوزخ را ندارد، بنابراین بر خویشتن رحم کنید!)؛ «وَ اعْلَمُوا اَنَّهُ لَیْسَ لِهذَا الْجِلْدِ الرَّقِیقِ صَبْرٌ عَلَى النَّارِ، فَارْحَمُوا نُفُوسَکُمْ». سپس با مقایسه اى ساده و روشن شدّت سوزش فوق العاده عذاب دوزخ را مجسّم مى سازد و مى فرماید: (شما این حقیقت را درباره خویش در مصائب دنیا آزموده اید. آیا ناراحتى یکى از شما را که خارى به بدنش فرو مى رود و یا زمین خوردنى که او را کمى مجروح مى سازد و یا ریگ هاى داغ بیابان [در فصل گرما] که او را آزار مى دهد، مشاهده کرده اید؟ [شما با این مصائب جزئى ناراحت مى شوید و گاه فریادتان بلند مى شود، حال فکر کنید] چگونه خواهید بود هنگامى که در میان دو طبقه از آتش در کنار سنگ هاى گداخته، در مجاورت شیطان قرار گیرید؟)؛ «فَاِنَّکُمْ قَدْ جَرَّبْتُمُوهَا فِی مَصَائِبِ الدُّنْیَا، اَفَرَاَیْتُمْ جَزَعَ اَحَدِکُمْ مِنَ الشَّوْکَهِ(1) تُصِیبُهُ، وَ الْعَثْرَهِ تُدْمِیهِ(2)، وَ الرَّمْضَاءِ(3) تُحْرِقُهُ؟ فَکَیْفَ اِذَا کَانَ بَیْنَ طَابَقَیْنِ(4) مِنْ نَارٍ، ضَجِیعَ حَجَرٍ، وَ قَرِینَ شَیْطَانٍ!».
در تکمیل این سخن مى افزاید: (آیا مى دانید آنگاه که مالک [دوزخ] بر آتش [دوزخ] خشم مى گیرد، آتش ها بر روى هم مى غلتند و یکدیگر را مى کوبند [و شعله هاى عظیم از درون آنها بر مى خیزد!] و آنگاه که بر آتش فریاد زند از وحشت فریاد او قطعات عظیم آتش در میان درهاى جهنم به هر سو پرتاب مى شوند!)؛ «اَعَلِمْتُمْ اَنَّ مَالِکاً اِذَا غَضِبَ عَلَى النَّارِ حَطَمَ(5) بَعْضُهَا بَعْضاً لِغَضَبِهِ، وَ اِذَا زَجَرَهَا تَوَثَّبَتْ(6) بَیْنَ اَبْوَابِهَا جَزَعاً مِنْ زَجْرَتِهِ!».
مرحوم «مغنیه» هنگامى که به شرح این بخش ازمى رسد سخن جالبى دارد. وى مى گوید: «همههاىدو یا سهرا همراه با هم تعقیب مى کنند، از یک سو حمد و ستایش و تعظیم پروردگار و شرح صفات جمال و جلال و اسماى حسناى او و از سوى دیگر، ثنا و تمجید پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) و نور و هدایتى که براى جهان انسانیّت آورده از سوى سوم سخن از فکر و فریب دنیا و سکرات مرگ و وحشت قبر و حساب و عذاب هاى شدید الهى در قیامت، و شگفت آنکه با این همه تکرار، چیزى مکرر در آن نیست؛ زیرا هر کدام اسلوب تازه و شکل جدید و بدیعى دارد که در قبل و بعد آن دیده نمى شود، چیزى که شارحانرا به زحمت مى افکند و در حیرت فرو مى برد».(7)
به هرحال امام(علیه السلام) در این سخن ناتوانى و ناراحتى شدید انسان را در برابر مصایب کوچک دنیا شرح مى دهد و آن را با مسائل عظیمو عذاب هاى شدید آن مقایسه مى کند و به همگان هشدار مى دهد. شبیه این سخن همان است که در دعاىمى گوید: «یا رَبِّ وَ اَنْتَ تَعْلَمُ ضَعْفى عَنْ قَلیلٍ مِنْ بَلاءِ الدُّنْیا وَ عُقُوباتِها وَ ما یَجْرِی فِیهَا مِنَ الْمَکارِهِ عَلَى اَهْلِها عَلَى اَنَّ ذلِکَ بَلاءٌ وَ مَکْرُوهٌ قَلیلٌ مَکْثُهُ یَسیرٌ بَقآئُهُ قَصیرٌ مُدَّتُهُ فَکَیْفَ احْتِمَالِی لِبَلَاءِ الْآخِرَهِ وَ جَلِیلِ وُقُوعِ الْمَکَارِهِ فِیهَا وَ هُوَ بَلَاءٌ تَطُولُ مُدَّتُهُ وَ یَدُومُ مَقامُهُ وَ لَا یُخَفَّفُ عَنْ اَهْلِهِ»؛ (پروردگارا تو ناتوانى مرا در برابر کمى از رنج و عذاب دنیا و ناراحتى هایى که در دنیا به اهل دنیا مى رسد مى دانى با اینکه درد و رنجى است که زمانش کوتاه و بقائش کم و مدتش ناچیز است، پس چگونه طاقت عذابو ناراحتى هاى شدید آن را دارم؟ حال آنکه مدت آن طولانى و بقایش زیاد است و تخفیفى به مجازات شدگان داده نمى شود).
در ضمن از تعبیرات بالا چنین استفاده مى شود که آتش دوزخ، موجودى هوشیار است و بر اثر خشم فرشته اى که مالک دوزخ است به وحشت در مى آید و به هر سو پرتاب مى شود، و نیز از تعبیرات فوق استفاده مى شود که عذاب دوزخ هم جنبه جسمانى دارد که سوزش آتش است و هم روحانى که مجاورت و همنشینى با شیطان است.(8)

پی نوشت:

(1). «شوكة» به معناى خار است، سپس به سرنيزه ‏هاى سربازان و بعد به هرگونه اسلحه اطلاق شده است و چون سلاح، نشانه قدرت و شدت است؛ به هرگونه قدرت، شوكت اطلاق مي شود.

(2). «تدميه» از ريشه «ادماء» به معناى خارج ساختن خون از بدن است.

(3). «رمضاء» به معناى شدت گرما و همچنين زمين ها و سنگ هايى است كه بر اثر تابش آفتاب، داغ و سوزان مى شود.

(4). «طابقين» تثنيه «طابق» است و به هر دو صورت فتح و كسر باء آمده و به معناى آجر بزرگ و طبقه ساختمان است و به چيزى كه نان روى آن مى پزند و يا غذا در آن سرخ مى كنند نيز گفته شده و گويا از واژه تابه فارسى، گرفته شده است.

(5). «حطم» از ريشه «حطم» بر وزن «حتم» به معناى شكستن و خرد كردن چيزى است. اين تعبير در مورد اشيايى كه به شدت به هم بخورد و خرد شوند، اطلاق مى گردد و به همين مناسبت يكى از نام هاى دوزخ «حطمة» است.

(6). «توثبت» از ريشه «وثوب» به معناى جستن و پريدن است.

(7). في ‏ظلال ‏نهج ‏البلاغة، مغنية، محمد جواد، دارالعلم‏ للملايين،‏ بيروت‏، 1358 شمسی، چاپ: سوم‏، ج 3، ص 46 (با اقتباس).

(8). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 116.

تاریخ انتشار: « 1397/07/15 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 20