اهمیت «سلامتي» و «وجود امکانات» از زبان امام علي(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

اهمیت «سلامتي» و «وجود امکانات» از زبان امام علي(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) چگونه درباره غنیمت شمردن نعمت «سلامتی» و «فراهم بودن امکانات» هشدار می دهد؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) با اشاره به دو نعمت «سلامتی» و «فراهم بودن امکانات» می فرماید: «اكنون كه تندرست هستيد پيش از آنكه بيمار شويد و اكنون كه در وسعت قرار داريد پيش از آنكه در تنگناى قرار گيريد، فرصت را برای ادای وظایف غنيمت شمارید»، براساس این سخن، ذمّه انسان مشغول به تكاليفى است، كه باید با استفاده از اين دو نعمت، خود را رها سازند. امام در ادامه مى فرمايد: «چشم ها را در دل شب بيدار داريد، شكم ها را لاغر كنيد، اموال خود را انفاق کنید، و انفاق به سبب کمبود نیست و هدف آزمودن مردم است».

پاسخ تفصیلی:

امام علی(ع) در بخشی از183 «نهج البلاغه» درباره اهمّیّت دو نعمت «سلامتی» و «فراهم بودن امکانات» مى فرماید: «خدا را،را، اى بندگان خدا! اکنون که سالم و تندرست هستید پیش از آنکه بیمار شوید و اکنون که در حال وسعت قرار دارید پیش از آنکه در تنگناى زندگى قرار گیرید، فرصت را غنیمت بشمرید و کوشش کنید گردن خود را از زیر بار مسئولیت ها رها سازید پیش از آنکه درهاى رهایى به روى شما بسته شود)؛ «فَاللهَ اللهَ مَعْشَرَ الْعِبَادِ! وَ اَنْتُمْ سَالِمُونَ فِی الصِّحَّهِ قَبْلَ السُّقْمِ، وَ فِی الْفُسْحَهِ قَبْلَ الضِّیقِ. فَاسْعَوْا فِی فَکَاکِ رِقَابِکُمْ مِنْ قَبْلِ اَنْ تُغْلَقَ رَهَائِنُهَا(1)».
در اینجا امام(علیه السلام) به دو نعمت بزرگ الهى اشاره مى کند که یکى سلامت و تندرستى و دیگر فراهم بودن امکانات که سبب مى شود انسان توانایى بر اقدام به هر کارى داشته باشد. آرى به همگان هشدار مى دهد که از این فرصت ها استفاده کنند و خود را از زیر بار مسئولیت رها سازند. عبارت «فَاسْعَوْا فِی فَکَاکِ رِقَابِکُمْ» اشاره به این است که ذمّه همه انسان ها مشغول به تکالیفى است که تا آن را انجام ندهند آزاد نمى شوند. در زمان هاى گذشته در میان بعضى از اقوام چنین معمول بود که اگر بدهکارى توان پرداخت بدهى هاى خود را نداشت طلبکار شخص بدهکار را به بردگى مى گرفت و تا بدهى خود را نمى پرداخت آزاد نمى شد و طوق بندگى او را در گردن داشت، جمله بالا مى تواند کنایه اى از این مطلب باشد. فقره «قَبْلِ اَنْ تُغْلَقَ رَهَائِنُهَا» نیز اشاره اى به این است که هرگاه شخص بدهکار در اداى بدهى خود کوتاهى کند چیزى را که به گروگان نزد طلبکار گذاشته است به ملک او در مى آید (البتّه به مقدار طلبش). امام(علیه السلام) مى فرماید: دیون الهى خود را که همان انجام فرمان ها و واجبات است ادا کنید تا گروگان آنها که خود شما هستید رهایى یابد.
در ادامه این سخن، امام(علیه السلام) آنچه را در عبارات قبل کلى و سربسته بیان فرموده بود به طور مشروح بیان کرده و روى پنج موضوع تکیه مى کند و مى فرماید: (چشم ها را در دل شب بیدار دارید، شکم ها را لاغر کنید، گام ها را بکار گیرید، اموال خود را انفاق کنید و از جسم و تن خویش بکاهید و بر جان و روان خود بیفزایید و در این کار بُخل نورزید)؛ «اَسْهِرُوا(2) عُیُونَکُمْ، وَ اَضْمِرُوا(3) بُطُونَکُمْ، وَ اسْتَعْمِلُوا اَقْدَامَکُمْ، وَ اَنْفِقُوا اَمْوَالَکُمْ، وَ خُذُوا مِنْ اَجْسَادِکُمْ فَجُودُوا بِهَا عَلَى اَنْفُسِکُمْ، وَ لَا تَبْخَلُوا بِهَا عَنْهَا».
منظور از «بیدار داشتن چشم ها در دل شب» همان راز و نیاز شبانه بخصوصشب است و «لاغر ساختن شکم ها» اشاره بهداشتن و «بکار گرفتن قدم ها» اشاره به قیام شبانه یا گام برداشتن در راه حلّ مشکلات مردم و کمک به دردمندان و نیازمندان و «انفاق اموال» اشاره بهو زکاتو صدقات مستحب، و «گرفتن از بدن ها و افزودن بر جان و روان» اشاره به ریاضات شرعى و خودسازى ودر راه خداست.
آنگاه امام(علیه السلام) با استفاده از دوقرآن مجید بر سخنان خویش مهر تایید مى نهد و مى گوید: (خداوند سبحان فرموده: اگررا یارى کنید، شما را یارى مى کند و گام هایتان را استوار مى دارد)؛ «فَقَدْ قَالَ اللهُ سُبْحَانَهُ: (اِنْ تَنصُرُوا اللهَ یَنصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ اَقْدَامَکُمْ)(4)».
و نیز (فرموده: کیست که به خداوند قرض نیکو دهد، تا چند برابر به او عطا کند و براى چنین کسى پاداش والایى است)؛ «وَ قَالَ تَعَالَى: (مَنْ ذَا الَّذِى یُقْرِضُ اللهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضَاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ اَجْرٌ کَرِیمٌ)(5)».
حضرت در توضیح این آیات مى افزاید: (به یقینبه سبب ضعف و ناتوانى از شما یارى نطلبیده و قرض گرفتنش از شما [انفاق در راهش] به سبب کمبود نیست. او از شما یارى خواسته؛ در حالى که لشکرهاى آسمان ها و زمین از آن اوست و شکست ناپذیر و حکیم است و [همچنین] از شما درخواست قرض کرده؛ در حالى که گنج هاى آسمان ها و زمین به او تعلق دارد و بى نیاز و شایسته ستایش است. او خواسته است شما را بیازماید که کدام یک نیکوکارترید)؛ «فَلَمْ یَسْتَنْصِرْکُمْ مِنْ ذُلٍّ، وَ لَمْ یَسْتَقْرِضْکُمْ مِنْ قُلٍّ؛ اسْتَنْصَرَکُمْ وَ لَهُ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ اسْتَقْرَضَکُمْ وَ لَهُ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ وَ اِنَّمَا اَرَادُ اَنْ یَبْلُوَکُمْ اَیُّکُمْ اَحْسَنُ عَمَلاً».
اشاره به اینکه خداوند نهایت لطافت در سخن را به کاربرده تا هر کس کمترین آمادگى براى اطاعت در او باشد با این تعبیرات مملوّ از لطف و مهربانى، پند گیرد و در راه اطاعت او گام بردارد.
در حقیقت کلام امام(علیه السلام) پاسخ به این سخن است که مگر مى شود خداوندى که لشکر آسمان ها و زمین ها را در اختیار دارد از بنده ضعیف و ناتوانى که هر چه دارد از خداست یارى طلبد؟ یا کسى که همه خزائن آسمان و زمین در اختیار اوست از من ضعیفى که سرتاپایم غرق نعمت اوست قرض بگیرد؟ اگرمى خواهد ضعیفى را یارى کند چرا خودش یارى نمى کند و اگر مى خواهد فقیرى بى نیاز شود چرا خودش اقدام نمى کند؟! امام(علیه السلام) مى فرماید: «هدف از همه اینها آزمودن مردم است».
شایان توجّه است که همه گفته هاى بالا برگرفته ازمجید است. خداوند درای مى فرماید: «وَ لَوْ یَشَاءُ اللهُ لَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لکِنْ لِّیَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ»(6)؛ (و اگرمى خواست خودش آنها را مجازات مى کرد؛ امّا مى خواهد بعضى از شما را با بعضى دیگر بیازماید). در جاى دیگر مى فرماید: «الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیَاهَ لِیَبْلُوَکُمْ اَیُّکُمْ اَحْسَنُ عَمَلاً»(7)؛ (آن کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل مى کنید) و آیات دیگر.(8)

پی نوشت:

(1). «رهائن» جمع «رهينه» به معناى گروگان است.

(2). «اسهروا» از ريشه «سهر» بر وزن «سفر» به معناى شب بيدارى است.

(3). «اضمروا» از «ضمور» بر وزن «عبور» به معناى لاغر شدن است و چون به باب افعال مى رود (اضمار) به معنای لاغر كردن است.

(4). سوره محمد، آيه 7.

(5). سوره حديد، آيه 11.

(6). سوره محمد، آيه 4.

(7). سوره ملك، آيه 2.

(8). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 122.

تاریخ انتشار: « 1397/07/15 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 16