شگفتی هایی از زندگی «مورچه ها»

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

شگفتی هایی از زندگی «مورچه ها»

پرسش : زندگی «مورچه ها» دارای چه شگفتی هایی است؟
پاسخ اجمالی:

مطالعه زندگی مورچگان پنجره ای از اسرار آفرینش را به روی ما می گشاید؛ مورچه ها در اندام كوچك خود تمام سیستم بدنی يك حيوان عظيم الجثه را دارند. از شاخص ترين ویژگی مورچه ها، زندگى دسته جمعي و بر اساس تقسيم كار است، آنها در تابستان به فكر زمستان هستند در حالی که ممکن است هرگز زمستان را نديده باشند، دانه هاى غذايى را به شیوه ای مطلوب نگهدارى مى كنند تا فاسد نشود، نوعى از مورچه ها [مورچه هاى سپاهى] مانند عشاير از جايى به جاى ديگر كوچ مى كنند. دانشمندان مورچه ها را دارای انواع بسیاری دانسته اند كه تعداد آنها ده برابر مجموع انسان ها مى باشد.

پاسخ تفصیلی:

گرچه مورچه ها بر اثر کثرت و تنوّع و وجود بى شمارشان در کوه و صحرا و درون خانه ها، به صورت یک امر عادى درآمده و توجّه عامّه مردم را هرگز به خود جلب نمى کنند؛ ولى براى دانشمندانى که گاه بیست سال درباره زندگى آنها اندیشیده اند بسیار شگفت آور است و مطالعات آنها درباره اسرار آفرینش مورچگان درهاى بزرگى را براى پى بردن به عظمت آفریدگار به روى ما گشوده است که به گوشه اى از آن ذیلا اشاره مى شود:
1. حیوانات و حشراتى که به صورت گروهى زندگى مى کنند کم نیستند؛ مانند بخشى از پرندگان و ماهیان و گوزن ها و آهوها؛ ولى آنها که زندگى دسته جمعیشان بر اساس تقسیم کار است کم هستند و مورچگان یکى از شاخص ترین آنها هستند. مورچه هاى ماده وظیفه جمع آورى غذا، نگهدارى نوزادان و حتى نگهدارى مادر لانه (ملکه مورچگان) را بر عهده دارند. مورچه هاى نر کارشان بارور ساختن ملکه و ملکه کارش تخم گذارى است و جالب اینکه نرها بعد از جفت گیرى مى میرند. گروهى نیز به صورت نیروهاى مسلّح هستند که آرواره هاى قوى دارند و از لانه در برابر هجوم دشمنان پاسدارى مى کنند.
2. مورچه هاى کارگر (ماده ها) زمین را سوراخ مى کنند و به تدریج خاک را مى کَنَند تا محل مناسبى براى زندگى آنها در زیر سطح زمین فراهم شود؛ ولى همه مورچه ها در زیر زمین زندگى نمى کنند. گروهى از مورچه ها که آنها را مورچه نجار مى نامند، درون چوب ها را سوراخ مى کنند و در آن لانه مى سازند.
3. مورچه ها در اندام کوچک خود که گاهى فقط به دو میلیمتر مى رسد تمام دستگاه هایى را که در یک حیوان عظیم الجثه است، دارا هستند و حتى چیزى بیش از او دارند، پاهاى اضافى و شاخک هایى که آنها را با محیط خود آشنا مى سازد و عقل و هوش اجتماعى قوى و آینده نگرى.
4. بسیارى از مورچه ها، حشرات دیگر را به خدمت خود در مى آورند و از آنها استفاده مى کنند (در واقع نوعى دامدارى دارند) از جمله مورچه گندم زار یکى از این نوع مورچه هاست. جانورى که مورد استفاده این نوع مورچه قرار مى گیرد، شته هاى گیاهى است. این حشرات اگر خشمگین شوند مایع شیرینى مانند عسل ترشح مى کنند و مورچه ها از آنمى گیرند.
بعضى دیگر از مورچه ها، حشرات مخصوصى را که در پوست درختان تخم مى گذارند یا سوسک ها را به خدمت خود در مى آورند.
5. اگر تعجب نکنید گروهى از مورچه ها دست به کشاورزى مى زنند. نوعى مورچه که به نام مورچه چترى نامیده مى شود، باغچه اى در اطراف لانه خود ترتیب مى دهد و در آن قارچ هاى کوچک مى پروراند. مورچه هاى کارگر براى رشد قارچ ها قطعات کوچکى از برگ ها را جدا مى کنند و با خود مى آورند. هنگامى که مورچه کارگر قطعه اى از برگ را با خود مى آورد گویى چترى بالاى سر دارد و به همین دلیل به این نام نامیده شده است.
6. نوعى از مورچه ها به مورچه هاى سپاهى نامیده شده اند که مانند عشایر از جایى به جاى دیگر کوچ مى کنند. آنها حشراتى واقعاً درنده هستند که حتى فیل ها سعى مى کنند سر راه آنها قرار نگیرند و گرنه صدمه زیادى به آنها مى زنند.
گروهى از این مورچگان که در مناطق حارّه زندگى مى کنند گوشت خوارند و هرگاه دسته جمعى به جانورى حمله کنند به زودى آن را از پاى در مى آورند و در مدت کمى همه عضلات حیوان را مى خورند و تنها اسکلتى از او به جاى مى ماند.
7. مورچه ها معمولا سرى بزرگ و کمرى باریک دارند و نسبت به جثه خود بسیار قوى و پرزورند چنان که دانه اى را که چندین برابر آنها وزن دارد با دندان مى گیرند و از دیوار بالا مى روند کارى که براى هیچ قهرمان وزنه بردارى از انسان ها امکان پذیر نیست. آرى! مورچه بر خلاف جثه کوچک خود، به راحتى مى تواند بارهایى را که ده برابر خودش وزن دارد بلند کند یا جابجا نماید.
8. آینده نگرى مورچه و مدیریت او بسیار جالب است؛ در تابستان بادرونى به فکر زمستان سخت است در صورتى که چه بسا در طول عمرش هرگز زمستان را ندیده باشد. دانه هاى غذایى را به طرز مطلوبى نگهدارى مى کند؛ گاه آنها را از لانه بیرون مى آورد تا هوا بخورد و فاسد نشود و گاه آنها را به دو یا چند قسمت تقسیم مى کند تا سبز نشود و فاسد نگردد، حتى نوشته اند دانه گشنیز را به چهار قسمت تقسیم مى کند؛ زیرا اگر کمتر از آن باشد سبز مى شود.
9. موقعیت شناسى مورچه عجیب است. بعضى از دانشمندان نوشته اند: مورچه اى را در وسط دایره اى از آتش قرار دادند او براى نجات خود به هر سو حرکت کرد و چون راه فرارى پیدا نکرد سرانجام جان داد. نقطه اى را که او جان داده بود اندازه گیرى کردند درست مرکز دایره بود؛ یعنى دورترین نقطه به آتش اطراف.
10. مورچه ها انواع زیادى دارند که بعضى از دانشمندان بالغ بر چهارهزار نوع را شمارش کرده اند و تعداد مورچه هاى روى زمین را ده برابر مجموع انسان ها مى دانند. مطالعات جدید نشان مى دهد که مورچه ها در زمینه حل مشکل ترافیک از انسان ها پیشى گرفته اند. میلیون ها مورچه صبورانه با دنبال کردن یک ساختار ساده «تک گذر» بهترین راه را براى رسیدن به مقصد در اسرع وقت و بدون تاخیر در پیش مى گیرند.
شگفتى هاى دنیاى مورچگان بسیار بیش از آن است که در بالا گفته شد و در این زمینه کتاب ها یا مقالات فراوانى نوشته شده است.(1)،(2)

پی نوشت:

(1). فرهنگنامه، برتا موریس، پاركر، ترجمه و تنظیم و نگارش: اقصی، رضا، امیركبیر، تهران، ۱۳۴۶ شمسی، كه توسط ده نفر از اساتيد دانشگاه هاى ايران به فارسى برگردانده شده است؛ فرهنگ‏ معين‏، معين، محمد، تهران، امير كبير، 1377 شمسی، چاپ دوازدهم؛ مقالات مطبوعات روز؛ حياة الحيوان الكبرى، الدميري، محمد بن موسى بن عيسى، تحقيق: أحمد حسن بسج، دار الكتب العلمية – بيروت، 1424 قمری / 2003 میلادی، الطبعة: الثانية.

(2). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 164.

تاریخ انتشار: « 1397/07/16 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 27