اهمّیّت و آثار «نماز» از زبان علي(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

اهمّیّت و آثار «نماز» از زبان علي(ع)

پرسش : امام علی(علیه السلام) در199درباره اهمّیّت و آثار «نماز» چه فرموده است؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) در ارتباط با اهمیت و آثار «نماز» می فرماید: «برنامه نماز را به خوبى مراقبت كنيد و در محافظت آن بكوشيد؛ زيرا نماز بر همه مؤمنان در اوقات مخصوص واجب است، به عنوان فريضه واجب بر مؤمنان مقرّر شده است، آيا پاسخ دوزخيان را در برابر اين سؤال كه چه چيز شما را به دوزخ كشانيد؟ نمى شنويد كه مى گويند: ما از نمازگزاران نبوديم، گناهان را فرو مى ريزد؛ همچون فرو ريختن برگ از درختان و طناب هاى معاصى را از گردن ها مى گشايد، پيامبر(ص) نماز را به چشمه آب گرمى تشبيه فرمود كه بر در خانه انسان باشد و او هر شبانه روز پنج مرتبه خود را در آن شستشو دهد كه بى شكّ چرك در بدنش باقى نخواهد ماند و ...».

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در بخشی از199 «نهج البلاغه» به آثار مهم معنوى و تربیتى «نماز» و عاقبت شوم تارکان و سبک شمرندگان آن پرداخته، نمازگزاران واقعى را معرفى مى کند، نخست مى فرماید: (برنامهرا به خوبى مراقبت کنید و در محافظت آن بکوشید. بسیاربخوانید و به وسیله آن بهتقرّب جویید؛ زیرابر همه مومنان در اوقات مخصوصاست)؛ «تَعَاهَدُوا اَمْرَ الصَّلَاهِ، وَ حَافِظُوا عَلَیْهَا، وَ اسْتَکْثِرُوا مِنْهَا، وَ تَقَرَّبُوا بِهَا، فَاِنَّها (کَانَتْ عَلَى الْمُوْمِنِینَ کِتَاباً مَّوْقُوتاً)(1)». در این عبارت کوتاه چهار دستور دربارهداده شده است: «تعاهد»، «محافظت»، «استکثار»، و «تقرب جستن به آن».
منظور از «تعاهد»؛ سرکشى و اصلاح کردن است. این تعبیر در مورد کسى که به املاک و مزارع خود سرکشى کرده و در اصلاح آن مى کوشد به کار مى رود، بنابراین جمله بالا اشاره به این است که آموزش هاى خود را در مورد واجبات و مستحبات و مکروهاتِادامه دهید به گونه اى که هر روز،شما از نمازهاى روزهاى گذشته بهتر باشد.
منظور از محافظت - که در238«بقره» نیز به آن اشاره شده: «حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَ الصَّلَوهِ الْوُسْطَى» - نگاهدارىاز موانع وو سُمعه و مانند آن است. بعضى نیز احتمال داده اند که منظور، حفظ اوقات هردر وقت فضیلت آن است.
در چهارمین جمله که در واقع نتیجه جمله هاى سه گانه قبل است، مى فرماید: «به وسیلهبه درگاهتقرّب جویید». امام على بن موسى الرضا(علیهما السلام) درمعروفی می فرمایند: «اَلصَّلاهُ قُربانُ کُلِّ تَقِىٍّ»(2)؛ (نماز، وسیله تقرّب هر پرهیزکارى است).
سپس امام(علیه السلام) به ذکر دلیل براى این دستورات مهم در موردپرداخته و به هفت نکته اشاره مى کند و به آیاتى ازمجید و سنّت پیامبر(صلىعلیه وآله) استدلال مى فرماید. نخست مى فرماید: (زیرابه عنوان فریضه[در اوقات مختلف شب و روز] بر مومنان مقرّر شده است)؛ «اِنَّ الصَّلَاهَ کَانَتْ عَلَى الْمُوْمِنِینَ کِتَاباً مَوْقُوتاً».(3) سپس به ذکر دلیل دوم پرداخته، مى فرماید: (آیا پاسخ دوزخیان را در برابر این سوال که چه چیز شما را به دوزخ کشانید؟ نمى شنوید که مى گویند: ما از نمازگزاران نبودیم)؛ «اَلَا تَسْمَعُونَ اِلَى جَوَابِ اَهْلِ النَّارِ حِینَ سُئِلُوا: (مَا سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ(4) * قَالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ)(5)».
امام(علیه السلام) در سومین و چهارمین دلیل براى اثبات اهمّیّتمى فرماید: (نماز، گناهان را فرو مى ریزد؛ همچون فرو ریختن برگ از درختان [در فصل پاییز] و طناب هاى معاصى را از گردن ها مى گشاید)؛ «وَ اِنَّهَا لَتَحُتُّ الذُّنُوبَ حَتَّ(6) الْوَرَقِ، وَ تُطْلِقُهَا اِطْلاَقَ الرِّبَقِ(7)».
سپس امام(علیه السلام) در پنجمین استدلال خود با استناد به کلام معروف رسول خدا(صلىعلیه وآله) درباره اهمّیّتمى فرماید: (پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله)را به چشمه آب گرمى تشبیه فرمود که بر در خانه انسان باشد و او هر شبانه روز پنج مرتبه خود را در آن شستشو دهد که بى شکّ چرک و آلودگى در بدنش باقى نخواهد ماند [نمازهاى پنج گانه روزانه نیز آن چنان روح و قلب انسان را شستشو مى دهد و آثارى ازدر آن باقى نمى گذارد])؛ «وَ شَبَّهَهَا رَسُولُ اللهِ(صلىعلیه وآله) بِالْحَمَّهِ تَکُونُ عَلَى بَابِ الرَّجُلِ، فَهُوَ یَغْتَسِلُ مِنْهَا فِی الْیَوْمِ و اللَّیْلَهِ خَمْسَ مَرَّاتٍ، فَمَا عَسَى اَنْ یَبْقَى عَلَیْهِ مِنَ الدَّرَنِ(8)».(9)
با توجّه به اینکه در متنتعبیر به «حمّه» (چشمه آب گرم یا آب هاى گرمى که به عنوان درمان بیمارى ها مورد استفاده قرار مى گیرد) شده روشن مى شود کههمچون چشمه آب معمولى نیست، بلکه چشمه خاصّى است که آثار فوق العاده اى در زدودن آلودگى ها دارد؛ ولى باید توجّه داشت که این تعبیر تا آنجا که ما تفحّص کردیم تنها در کلام امام(علیه السلام) و در اینآمده است.
امام(علیه السلام) در ادامه سخن در ششمین استدلال خود بهدیگرى درمجید در ارتباط به مقام والاى نمازگزاران مى فرماید: (گروهى از مومنان که زینت متاع دنیا و فرزندان، اموالى که مایه چشم روشنى است آنها را به خود مشغول نداشته، حقرا خوب شناخته اند. خداوند سبحان درباره آنها مى فرماید: «آنها مردانى هستند که تجارت و بیع آنان را از یادو برپاداشتنو پرداختنباز نمى دارد)؛ «وَ قَدْ عَرَفَ حَقَّهَا رِجَالٌ مِنَ الْمُوْمِنیِنَ الَّذِینَ لَا تَشْغَلُهُمْ عَنْهَا زِینَهُ مَتَاعٍ، وَ لَا قُرَّهُ عَیْنٍ مِنْ وَلَدٍ وَ لَا مَالٍ، یَقُولُ اللهُ سُبْحَانَهُ: (رِجَالٌ لَّا تُلْهِیهِمْ تِجَارَهٌ وَ لَا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللهِ وَ اِقَامِ الصَّلَاهِ وَ اِیتَاءِ الزَّکَاهِ)(10)».
باید توجّه داشت کهفوق به فاصله یکاز «آیه نور» در «قرآن مجید» واقع شده و درقبل از آن سخن از بیوت مرتفعى است که نور پرفروغ الهى در آن مى درخشد و صبح و شام در آنوخدا مى شود و افرادى که درمورد بحث به آنان اشاره شده، همانند پاسداران نور الهى هستند که زرق و برق دنیا آنها را به خود مشغول نمى کند و از یاد خالق و کمک به خلق باز نمى دارد.
سرانجام در بیان هفتمین و آخرین دلیل براى اهمّیّتبه برنامه پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) که برگرفته ازمجید است اشاره کرده و مى فرماید: «(رسول خدا(صلىعلیه وآله) بعد از بشارت بهخویش را براىبه تعب و مشقّت مى انداخت، زیرا خداوند به او فرموده بود: خانواده خویش را بهدعوت کن و در برابر آن شکیبا باش [زیراکلید ورود بهاست] لذا آن حضرت پى درپىخود را بهدعوت مى کرد و خود را بر آن وادار مى کرد [و در انجام آن اصرار و شکیبایى داشت])؛ «وَ کَانَ رَسُولُ اللهِ(صلىعلیه وآله) نَصِباً(11) بِالصَّلَاهِ بَعْدَ التَّبْشِیرِ لَهُ بِالْجَنَّهِ، لِقَوْلِ اللهِ سُبْحَانَهُ: (وَ اْمُرْ اَهْلَکَ بِالصَّلَاهِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهَا)(12)، فَکَانَ یَاْمُرُ بِهَا اَهْلَهُ وَ یُصَبِّرُ(13) عَلَیْهَا نَفْسَهُ».
این دلایل هفت گانه که امیرمومنان على(علیه السلام) براى بیان اهمّیّتاز آیاتو سنّت پیامبر(صلىعلیه وآله) آورده و ده ها دلایل دیگر که به یقین، امام(علیه السلام) در مقام بیان همه آنها نبوده است، نشان مى دهد کهچه گوهر گران بهایى است و چه تاثیرى در تربیت و سعادت انسان دارد و دورماندن ازو برکات آنچه خطراتى ایجاد مى کند.(14)

پی نوشت:

(1). سوره نساء، آيه 103.

(2). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامية، تهران، ‏1407 قمری، چاپ: چهارم، ج ‏3، ص 265، (باب فضل الصلاة).

(3). سوره نساء، آيه 103.

(4). «سقر» در اصل از ريشه «سقر» بر وزن «فقر» به معناى دگرگون شدن و ذوب گشتن و تغيير رنگ دادن و آزار ديدن بر اثر تابش آفتاب گرفته شده است و چون جهنّم، اين آثار را به نحو اشدّ دارد، يكى از نام هايش «سقر» است. از بعضى روايات استفاده مى شود كه «سقر» نام بخش خاصى از دوزخ است كه جايگاه متكبّران است.

(5). سوره مدثر، آيات 42 و 43.

(6). «حتّ» در اصل به معناى جدا كردن برگ هاى درختان است و گاه در جدا كردن اشياء ديگر نيز به كار مى رود.

(7). «ربق» بر وزن «عنب» جمع «ربق» بر وزن «فعل» به معناى طنابى است كه دستاويزهاى متعدّدى در آن است و معمولا هنگامى كه مى خواهند حيوانات را به صفّ كنند هر كدام را به يكى از آن دستاويزها مى بندند.

(8). «درن» بر وزن «لجن» به معناى چرك و آلودگى است.

(9). اين حديث را مرحوم شيخ حر عاملى در وسائل الشيعة، عاملى، شيخ حر، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام)‏، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام‏)، قم، ‏‏1409 قمری‏، چاپ: اول، ج ‏4، ص 30، (باب تحريم إضاعة الصلاة و وجوب المحافظة عليها) آورده است. با اين تفاوت كه به جاى «حمّه»، «نهر» و «النهر الجارى» ذكر شده است. همين مضمون در مسند أبي داود الطيالسي، سليمان بن داود، تحقيق: التركي، محمد بن عبد المحسن، دار هجر، 1419 قمری / 1999 میلادی، الطبعه: الأولى، ج 1، ص 71؛ الجامع الصحيح المسمى بصحيح مسلم، القشيري النيسابوري، مسلم بن الحجاج، تحقيق: عبد الباقي، محمد فؤاد، دار إحياء التراث العربي، بيروت، بی تا، ج 1، ص 462 نيز آمده است.

(10). سوره نور، آيه 37.

(11). «نصب» بر وزن «خجل» به معناى خسته و فرسوده است و صفت مشبّهه از ريشه «نَصَب» بر وزن «حسب» به معناى خستگى و كوفتگى است.

(12). سوره طه، آيه 132.

(13). «يصبر» از ريشه «صبر» به معناى شكيبايى است و قابل توجّه است كه اين فعل غالباً به صورت لازم استعمال مى شود؛ ولى گاه معناى متعدّى هم دارد؛ يعنى وادار به صبر نمودن و در جمله بالا همين معنا اراده شده است.

(14). گردآوری از کتاب: پيام امام اميرالمؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 724.

تاریخ انتشار: « 1397/08/10 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 42