آثار و برکات پرداخت «زکات»

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

آثار و برکات پرداخت «زکات»

پرسش : از دیدگاه امام علی(علیه السلام) پرداخت «زکات» چه آثار و برکاتی در پی دارد؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) درباره اهمیت و آثار پرداخت «زکات» می فرماید: «زكات، همراه نماز، وسيله تقرّب مسلمانان به خدا قرار داده شده است، بنابراين هر كسى كه زكات را با طيب خاطر عطا كند، كفّاره [گناهان] او قرار داده خواهد شد و مانع و حاجبى [از آتش دوزخ] براى او خواهد بود، پس نبايد هيچ كس به آنچه [در راه خدا] پرداخته دلبستگى داشته باشد و برای آنچه داده است شدیدا متأسف باشد، آن كس كه بدون طيب خاطر به اميد دريافت چيزى كه برتر از آن است آن را بپردازد، نسبت به روش و سیره پيامبر(ص) جاهل بوده و در گرفتن پاداش متضرر شده است، در عمل گمراه شده و همیشه پشيمان خواهد بود».

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در199 «نهج البلاغه» پس از آن که درباره اهمیّت «زکات» مطالبی را بیان می نماید، مى فرماید: (سپس زکات، همراه نماز، وسیله تقرّب مسلمانان بهقرار داده شده است)؛ «ثُمَّ اِنَّ الزَّکَاهَ جُعِلَتْ مَعَ الصَّلَاهِ قُرْبَاناً لاَهْلِ الْاِسْلَامِ».
«قربان» در اینجا به معناى چیزى است که موجب تقرّب به سوىمى شود و مى دانیم نماز، رابطه خلق با خالق و زکات، رابطه خلق با سایر بندگان خداست که ارتباط با آنها نوعى ارتباط بامحسوب مى شود. شایسته توجّه است کهودر 27ازمجید در کنار یکدیگر قرار گرفته اند که نشان مى دهد این دو براى تامین سعادت فرد و جامعه، لازم و ملزوم یکدیگرند. سپس امام(علیه السلام) بعضى از آثار مهمو شرایط آن را برشمرده و مى فرماید: (بنابراین هر کسى کهرا با طیب خاطر عطا کند، کفّاره [گناهان] او قرار داده خواهد شد و مانع و حاجبى [از آتش دوزخ] براى او خواهد بود)؛ «فَمَنْ اَعْطَاهَا طَیِّبَ النَّفْسِ بِهَا، فاِنَّها تُجْعَلُ لَهُ کَفَّارَهً، وَ مِنَ النَّارِ حِجَازاً وَ وِقَایَهً». مطابق این تعبیر امام(علیه السلام)، نخستین شرط براى قبولىآن است که با میل و رغبت و به عنوان امتثالِ فرمان پروردگار و جلب رضاى او آن را بپردازد و در چنین حالتى دو اثر مهم دارد که یکى از آنها کفّاره گناهان پیشین است و دیگرى حجاب بودن در مقابل آتش دوزخ.
به یقین کسى کهرا با کراهت بپردازد و نتواند عشق و علاقه به مال را از دل بیرون کند، اداىکرده؛ اما از برکات معنوى و روحانى و اخلاقى آنمند نخواهد شد. پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) در حدیثى می فرماید: «اَرْضُ الْقِیامَهِ نارٌ ما خَلَا ظِلَّ الْمُوْمِنِ فَانّ صَدَقَتَهُ تُظِلُّهُ»(1)؛ (سراسر زمینرا آتشى فرا مى گیرد جز سایبان مومن که صدقات او سایبانى براى او مى شود).مجید یکى از صفات منافقان را این گونه بیان می کند؛ اگر انفاقى در راهکنند با کراهت توام است، به همین دلیل مقبول درگاه الهى نمى افتد: «وَ مَا مَنَعَهُمْ اَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ اِلَّا اَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ... وَ لَا یُنفِقُونَ اِلَّا وَ هُمْ کَارِهُونَ».(2)
در ادامه این سخن، امام(علیه السلام) نتیجه گیرى مى کند و مى فرماید: (پس نباید هیچ کس به آنچه [در راه خدا] پرداخته دلبستگى داشته باشد و برای آنچه داده است شدیدا متاسف باشد)؛ «فَلَا یُتْبِعَنَّهَا اَحَدٌ نَفْسَهُ، وَ لَا یُکْثِرَنَّ عَلَیْهَا لَهَفَهُ(3)».
آری! مردم دو گروهند؛ گروهىو سایر صدقات خود را با نهایت خشنودى در راهمى دهند و به مضمون «اِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللهِ لَا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزَاءً وَ لَا شُکُوراً»(4) همه عشق و علاقه آنها متوجّه جلب رضاى پروردگار است؛ نه انتظار سپاسگزارى دارند و نه پاداش و جزایى از گیرندگان مى طلبند؛ ولى گروه دیگرى به سختى جان کندن،را از خود جدا مى کنند و پیوسته دلشان نگران آن است و گاه و بى گاه مى گویند فلان مالى را که براىدادیم چقدر خوب و مرغوب بود و چه اندازه براى آن زحمت کشیده بودیم و اگر امروز در دست ما بود چنین و چنان مى شد. این گروه، مصداق همان سخن امام(علیه السلام) هستند. اکنون ببینیم امام(علیه السلام) پیامدهاى منفى آن را چگونه بیان مى کند، مى فرماید: (آن کس که بدون طیب خاطر به امید دریافت چیزى که برتر از آن است آن را بپردازد، نسبت به روش وپیامبر(صلىعلیه وآله) جاهل بوده و در گرفتن پاداش متضرر شده است، در عمل گمراه شده و همیشه پشیمان خواهد بود)؛ «فَاِنَّ مَنْ اَعْطَاهَا غَیْرَ طَیِّبِ النّفْسِ بِهَا، یَرْجُو بِهَا مَا هُوَ اَفْضَلُ مِنْهَا، فَهُوَ جَاهِلٌ بِالسُّنَّهِ، مَغْبُونُ الاْجْرِ، ضَالُّ الْعَمَلِ، طَوِیلُ النَّدَمِ».
درجمله «یَرْجُو بِهَا مَا هُوَ اَفْضَلُ مِنْهَا»؛ جمعى از شارحانگفته اند: منظور این است که انسان بادر اداىو سایر قربانی ها حتّى انتظار برکت مال و برخوردارى از مواهب بیشتر الهى را نداشته باشد؛ بلکه تنها رضا و خشنودىرا در نظر بگیرد؛ ولى اینبا تعبیر «جاهِلٌ بِالسُنَّهِ» و «ضَالُّ الْعَمَلِ» سازگار نیست؛ زیرا از روایات اسلامى به خوبى استفاده مى شود که انتظار فضل و عنایت الهى در این گونه موارد نه تنها ممنوع نیست؛ بلکه نیکو هست.
در روایاتووارد شده است که در هنگام تنگدستى از طریق دادن صدقه، گشایش روزى بطلبید(5) و حتىمجید مى گوید: «یَمْحَقُ اللهُ الرِّبَا وَ یُرْبِى الصَّدَقَاتِ»(6)؛ (خداوند ربا را نابود مى کند و صدقات را افزایش مى دهد).
ولى دودیگر براى این جمله، مى توان گفت که: با جمله هاى دیگر هماهنگ تر است؛ نخست اینکه این جمله ادامه جمله «غَیْرَ طَیِّبِ النّفْسِ بِهَا»؛ باشد؛ یعنى هنگامنه طیب خاطر دارد نه امید برتر از آن از سوى خدا. بدیهى است چنین کسى برخلاف سنّت عمل کرده و به گمراهى کشیده شده است. دیگر اینکه منظور این است کسى که به هنگام اداى زکات، رضایت درونى ندارد و در عین حال برتر از آن را ازمى طلبد، سخت در اشتباه و جاهل به سنّت است.(7)

پی نوشت:

(1). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامية، تهران، ‏1407 قمری، چاپ: چهارم، ج ‏4، ص 3، (باب فضل الصدقة).

(2). سوره توبه، آيه 54.

(3). «لهف» به معناى غصّه، تأسف، اندوه و افسوس است.

(4). سوره دهر، آيه 9.

(5). «إذا أمْلَقْتُمْ فَتاجِرُوا اللهَ بِالصَّدَقَةِ». (نهج البلاغة، شريف الرضى، محمد بن حسين‏، محقق / مصحح: صبحي صالح، هجرت‏، قم‏، ‏1414 قمری، چاپ: اول، ص 513، حکمت 258).

(6). سوره بقره، آيه 276.

(7). گردآوری از کتاب: پيام امام امير المؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 732.

تاریخ انتشار: « 1397/08/10 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 54