اعتراض امام علي(ع) به «شریح قاضی» به خاطر خريد خانه

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

اعتراض امام علي(ع) به «شریح قاضی» به خاطر خريد خانه

پرسش : امام علی(علیه السلام) به خاطر خرید خانه گرانقیمت چه اعتراضی به «شریح قاضی» نمود؟
پاسخ اجمالی:

امام علي(ع) پس از شنيدن خبر خريد خانه توسط شريح بن حارث قاضي ایشان در كوفه، در نامه ای به او فرمودند: «اى شريح بزودى كسى به سراغت مى آيد كه بدون نگاه به قباله ات، تو را از آن خارج کرده و به قبرت تحويل می دهد، اى شريح! نگاه كن نكند اين خانه را از غير مال خود خريده باشى يا بهاى آن را از غير مال حلال پرداخته باشى كه هم دنيا را از دست داده اى و هم آخرت را ...».

پاسخ تفصیلی:

نامه 3 از نامه های «نهج البلاغه»، از نامه هاى امام علی(علیه السلام) است که به «شریح بن حارث»، قاضى آن حضرت در کوفه نوشته شده است.(1) روایت شده است که شریح بن حارث، قاضى امیرالمومنین(علیه السلام) در دوران حکومت حضرت، خانه اى به هشتاد دینار خریدارى کرد،این قضیه به آن حضرت رسید، امام(علیه السلام) شریح را فرا خواند و به او چنین فرمود: (به منرسیده که خانه اى به قیمت هشتاد دینار خریده اى و براى آن قباله و سندى نوشته اى و بر آن گواهانى گرفته اى)؛ «بَلَغَنِی اَنَّکَ اِبْتَعْتَ دَاراً بِثَمَانِینَ دِینَاراً، وَ کَتَبْتَ لَهَا کِتَاباً، اَشْهَدْتَ فِیهِ شُهُوداً». (شریح عرض کرد: آرى چنین بوده است اى امیر مومنان)؛ «فَقَالَ لَهُ شُرَیْحٌ: قَدْ کَانَ ذَلِکَ یَا اَمِیرَ الْمُوْمِنِینَ». راوى این روایت مى گوید: (امام علی(علیه السلام) نگاهى خشم آلود به او کرد سپس چنین فرمود)؛ «قَالَ: فَنَظَرَ اِلَیْهِ نَظَرَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ لَهُ». (اى شریح بدان به زودى کسى به سراغت مى آید که نه به قباله ات نگاه مى کند و نه از شهودت مى پرسد تا تو را از آن خانه آشکارا خارج کند و تنها به قبرت تحویل دهد)؛ «یَا شُرَیْحُ، اَمَا اِنَّهُ سَیَاْتِیکَ مَنْ لَا یَنْظُرُ فِی کِتَابِکَ، وَ لاَ یَسْئَلُکَ عَنْ بَیِّنَتِکَ، حَتَّى یُخْرِجَکَ مِنْهَا شَاخِصاً، وَ یُسْلِمَکَ اِلَى قَبْرِکَ خَالِصاً».
امام (علیه السلام) در حقیقت مى فرماید: هر چند تو با قباله و سند این ملک را براى خود تثبیت کرده اى تا کسى مزاحم تو نشود؛ ولى هنگامى که فرشته مرگ به سراغ تو مى آید اعتنایى بهتو نمى کند و تو را گرفته و از آن بیرون مى فرستد، چرا کهو بیّنات به درد زندگى دنیا مى خورد نه آن زمان که انسان راهى سراىبشود.
تعبیر به «شاخص» از مادّه شخوص به معناى مسافرت گرفته شده و مفهوم جمله این است که تو را به صورت مسافرى به عالم دیگر مى فرستند. بعضى نیز احتمال داده اند که «شاخص» به معناى چیزى است که آشکارا دیده مى شود و انسان هنگامى که از دنیا مى رود روى دستها و شانه ها به صورت آشکار به سوى قبرش برده مى شود و نیز این احتمال داده شده که یکى از معانى شخوص خیره شدن چشم است و اشاره به این است که بسیارى هنگام مردن چشم هاى آنها باز و بى حرکت مى ماند گویى به نقطه اى خیره شده اند؛ ولى معناى اوّل از همه مناسب تر است. جمله «وَ یُسْلِمَکَ اِلَى قَبْرِکَ خَالِصاً» اشاره به این است که انسان چیزى از اموال دنیا جز کفن با خود به گور نمى برد.
البتّه اینها همه در صورتى است که خانه را از مال حلال و طیّب و طاهر خریده باشد و اگر از مالیا مشکوک باشد، مصیبت بزرگتر است، لذا امام علی(علیه السلام) در ادامه این سخن به این نکته اشاره کرده مى فرماید: (اى شریح! نگاه کن نکند این خانه را از غیر مال خود خریده باشى یا بهاى آن را از غیر مال حلال پرداخته باشى که هم دنیا را از دست داده اى و همرا)؛ «فَانْظُرْ یَا شُرَیْحُ لَا تَکُونُ ابْتَعْتَ هَذِهِ الدَّارَ مِنْ غَیْرِ مَالِکَ(2)، اَوْ نَقَدْتَ الثَّمَنَ مِنْ غَیْرِ حَلَالِکَ! فَاِذَا اَنْتَ قَدْ خَسِرْتَ دَارَ الدُّنْیَا وَ دَارَ الْآخِرَهِ».
در تفاوت میان جمله «مِنْ غَیْرِ مَالِکَ» و جمله «مِنْ غَیْرِ حَلَالِکَ» با اینکه ظاهراً مضمون یکى است، ممکن است گفته شود: اولى اشاره به چیزى است که ظاهراً جزء اموال شخص نیست، مثلا شریح خانه اى را که خریده قیمت آن را از بیت المال بردارد و بپردازد، چیزى که ظاهراً و واقعاً مال او نیست؛ اما «مِنْ غَیْرِ حَلَالِکَ» اشاره به اموالى است که ظاهراً مال او و در اختیار اوست؛ ولى از طریق رشوه و غیر آن به دست آمده که حلال نیست.
جمله «قَدْ خَسِرْتَ دَارَ الدُّنْیَا» ممکن است اشاره به این باشد که مالآثار وضعیّه نامطلوبى دارد و باعث بدبختى انسان مى شود، همان گونه که در کلمات قصار حضرت آمده است که: «اَلْحَجَرُ الْغَصْبِ فِى الدّارِ رَهْنٌ عَلى خَرابِها»(3)؛ (یک سنگ غصبى در ساخت خانه، گروگانِ ویرانى آن است) و یا اشاره به آن است که اگر از چنین اموال حرامى خانه خریده باشى ممکن است به زودى رسوا شوى ودنیا علاوه بردامان تو را بگیرد.
آن گاه امیر مومنان او را به نکته اصلى نامه توجّه مى دهد و مى فرماید: (آگاه باش اگر هنگام خرید این خانه نزد من آمده بودى سندى را بدین گونه براى تو مى نوشتم که دیگر در خریدن این خانه حتى به بهاى یک درهم یا بیشتر رغبت نکنى)؛ «اَمَا اِنَّکَ لَوْ کُنْتَ اَتَیْتَنِی عِنْدَ شِرَائِکَ مَا اشْتَرَیْتَ لَکَتَبْتُ لَکَ کِتَاباً عَلَى هَذِهِ النُّسْخَهِ، فَلَمْ تَرْغَبْ فِی شِرَاءِ هَذِهِ الدَّارِ بِدِرْهَمٍ فَمَا فَوْقُ».
جمله «بِدِرْهَمٍ فَما فَوْقُ» ممکن است به این معنا باشد که به یک درهم یا بالاتر از آن در قلّت و کمی، همان گونه که دراینشریفه آمده است: «اِنَّ اللهَ لَا یَسْتَحْیِی اَنْ یَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَهً فَمَا فَوْقَهَا»(4)؛ (خداوند از اینکه به [موجودات ظاهراً کوچکى مانند] پشه و حتى کمتر از آن مثال بزند باکى ندارد).(5)

پی نوشت:

(1). ماجراى اين نامه را مرحوم صدوق در الأمالي، ابن بابويه، محمد بن على‏، كتابچى‏، تهران، ‏‏1376 شمسی‏، چاپ: ششم، ص 311، (المجلس الحادي و الخمسون) نقل كرده است كه با آنچه در نهج البلاغه آمده اندكى تفاوت دارد. افرادى بعد از سيّد رضى(رحمه الله) اين نامه را آورده اند با تفاوت هاى قابل ملاحظه اى كه نشان مى دهد آن را از منبع ديگرى قبل از نهج البلاغه گرفته اند از جمله سبط بن جوزى است كه در تذكرة الخواص‏، سبط ابن جوزى، يوسف بن قزاغلى‏، منشورات شريف رضى‏، قم،‏ 1418 قمری‏، چاپ: اوّل‏، ص 138 آن را آورده (مصادر نهج ‏البلاغة و أسانيده،‏ حسينى خطيب، ‏سيد عبد الزهراء، دار الزهراء، بيروت، ‏1367 شمسی، چاپ: چهارم‏، ج 3، ص 188).

(2). در بعضى از نسخ «مِنْ غَيْرِ مالِكِها» آمده كه اشاره به همان غصبى بودن است؛ ولى با توجّه به جمله «مِنْ غَيْرِ حَلالِكَ» به نظر مى رسد كه كاف در «غَيْرِ ما لك» خطاب باشد.

(3). نهج البلاغة، شريف الرضى، محمد بن حسين‏، محقق / مصحح: صبحي صالح، هجرت‏، قم‏، ‏1414 قمری، چاپ: اول، ص 510، حکمت 240.

(4). سوره بقره، آيه 26.

(5). گردآوری از کتاب: پيام امام اميرالمؤمنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامية‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 9، ص 41.

تاریخ انتشار: « 1397/08/13 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 60