اوصاف «اهل ذکر»

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

اوصاف «اهل ذکر»

پرسش : امام علی(علیه السلام) در222 نهج البلاغه، «اهل ذکر» را با چه اوصافی معرفی می نماید؟
پاسخ اجمالی:

امام علی(ع) اوصاف اهل ذکر را اینگونه بر می شمرند: 1- فعاليتهاى اقتصادى شان آنها را از ياد خدا غافل نمی سازد و در مسير دنياپرستى قدم نمی زنند. 2- با ياد خدا تمام دوران زندگى خود را طی می کنند. 3- به عدالت و معروف دعوت مى كنند و خود عامل به آن هستند. 4- مردم را از منكرات باز مى دارند و خود گرد آن نمى گردند. با اينكه در دنيا هستند گويى آن را رها كرده و به آخرت پيوسته اند، و به همين سبب ماوراى دنيا را مشاهده كرده اند.

پاسخ تفصیلی:

امام علی(علیه السلام) در بخشی از222 نهج لبلاغه مى فرماید: (یاداهلى دارد که آن را به جاى [زرق و برق] دنیا برگزیده اند)؛ «وَ اِنّ لِلذِّکْرِ لاََهْلاً اَخَذُوهُ مِنْ الدُّنْیَا بَدَلاً». اشاره به اینکه یادسبب مى شود که فریفته مادیّات زودگذر دنیا نشوند همان دنیایى که عشق به آن در احادیث اسلامى «رَاْسُ کُلِّ خَطیئَه» و منشا انواع گناهان شمرده شده است. البتّه مفهوم این سخن این نیست که آنها مانند راهبان دیرنشین و تارکان دنیا پشت پا به زندگى اجتماعى مى زنند [به قرینه جمله هایى که بعد از آن مى آید] بلکه منظور این است آنها اسیر چنگال دنیا نمى شوند.
در اینکه منظور از «ذکر» و «اهل» چیست؟ دوعمده براى آن ذکر شده است: یکى خاص و دیگرى عام،خاص آن این است که منظور از ذکر پیامبر اکرم(صلىعلیه وآله) یااست واهل ذکر،و امامان معصوم اند و صفاتى که بعد از این جمله درباره اهل ذکر آمده به طور کامل بر آنها منطبق مى شود. مفهوم عام آن همه عالمان باو مومنان کامل را شامل مى شود و صفاتى که بعد از آن است نیز بر آنها منطبق است. البتّه هیچ مانعى در جمع میان این دو معنا نیست، مفهوم جمله عام است و اهل بیت(علیهم السلام)، مصداقهاى بارز و چهره هاى درخشان آن هستند.
آنگاه امام(علیه السلام) در ادامه این سخن آثار ذکررا در وجود این گروه در ضمن اوصافی بیان مى کند و مى فرماید: (لذا هیچ تجارت و داد و ستدى آنها را از یادباز نداشته است)؛ «فَلَم تَشْغَلْهُمْ تِجَارَهٌ وَ لاَ بَیْعٌ عَنْهُ». نه اینکه آنها تجارت و بیعى ندارند و از فعالیت اقتصادى بیگانه و سربار اجتماع اند، بلکه آنها گامهاى موثرى در این وادى بر مى دارند، ولى چنان نیست که این فعالیتهاى اقتصادى آنها را از یادغافل سازد و در مسیر دنیاپرستى قدم زنند. در ادامه این سخن به بقیه صفات آنها اشاره کرده مى فرماید: (با یادتمام دوران زندگى خود را سپرى مى کنند و با فریادهاى بازدارنده در گوش غافلان آنها را به [کیفر] محرّمات الهى توجّه مى دهند، و بهو معروف دعوت مى کنند و خود عامل به آن هستند، و مردم را از منکرات باز مى دارند و خود گرد آن نمى گردند)؛ «یَقْطَعُونَ بِهِ اَیَّامَ الْحَیَاهِ، وَ یَهْتِفُونَ(1) بِالزَّوَاجِرِ عَنْ مَحَارِمِ اللّهِ فِی اَسْمَاعِ الْغَافِلِینَ، وَ یَاْمُرُونَ بِالْقِسْطِ وَ یَاْتَمِرُونَ بِهِ، وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یَتَنَاهَوْنَ عَنْهُ».
جمله «یَقْطَعُونَ بِهِ اَیَّامَ الْحَیَاهِ» اشاره به این است که برنامه یادو آثار پربرکتش مربوط به یک روز و چند روز عمر آنها نیست، بلکه سراسر ایّام حیاتشان را از جوانى گرفته تا بزرگسالى و پیرى همه را شامل مى شود. جمله هاى بعد از آن اشاره به این است که آنها هرگز خود را از مسئولیّتهاى اجتماعى؛ مانند گوشه گیران و چلّه نشینان کنار نمى کشند، بلکه در میدان ارشاد جاهل و تنبیه غافل و امر به معروف و نهى از منکر کاملا فعّال اند و با توجّه به اینکه جمله به صورت فعل مضارع آمده و فعل مضارع دلالت بر استمرار دارد نشان مى دهد که این برنامه، برنامه همیشگى آنان است.
شایان توجّه اینکه امام در اینجا مى فرماید: «آنها هم خود عامل به معروف اند و هم دعوت کننده به آن، و هم خود تارک منکرند و هم ناهى از آن»، همان گونه که امام(علیه السلام) در175 مى فرماید: «اَیُّهَا النَّاسُ اِنِّی، وَ اللّهِ، مَا اَحُثُّکُمْ عَلَى طَاعَه اِلاَّ وَ اَسْبِقُکُمْ اِلَیْهَا، وَ لاَ اَنْهَاکُمْ عَنْ مَعْصِیَه اِلاَّ وَ اَتَنَاهَى قَبْلَکُمْ عَنْهَا!»؛ (اى مردم! بهسوگند من شما را به کار نیکى دعوت نمى کنم مگر اینکه پیش از شما به آن عمل مى کنم و از منکرى باز نمى دارم مگر اینکه خودم قبلا از آن چشم مى پوشم). سپس امام(علیه السلام) در ادامه این سخن، به شرح بیشترى درباره حالات این مردان الهى و اهل ذکر پرداخته، مى فرماید: ([با اینکه در دنیا هستند] گویى آن را رها کرده و بهپیوسته اند و در آن قرار دارند، و به همین سبب ماوراى دنیا را مشاهده کرده اند)؛ «فَکَاَنَّمَا قَطَعُوا الدُّنْیَا اِلَى الاْخِرَهِ وَ هُمْ فِیهَا، فَشَاهَدُوا مَا وَرَاءَ ذلِکَ». آرى! آنها با چشم حقیقت بین و نافذشان از این جهان، عالم پس از مرگ وورا مى بینند و سرنوشت نیکوکاران و تبهکاران را مشاهده مى کنند.
سپس در توضیح این سخن مى افزاید: (گویى از پشت دیواره این دنیا سر بر آورده و به برزخیان و اقامت طولانى آنها در آنجا مى نگرند [و از آن برتررا با چشم دل مى بیند] و مشاهده مى کنند که رستاخیز وعده هاى خود را براى آنها عملى ساخته است)؛ «فَکَاَنَّمَا اطَّلَعُوا غُیُوبَ اَهْلِ الْبَرْزَخِ فِی طَولِ الاِْقَامَهِ فِیهِ، وَ حَقَّقَتِ الْقِیَامَهُ عَلَیْهِمْ عِدَاتِهَا(2)». آنگاه نتیجه این مکاشفه روحانى را بیان کرده، مى فرماید: (از این رو این پرده ها را براى اهل دنیا کنار زده [و حقایق عالمورا براى آنها شرح مى دهند] گویى آنها با چشم خود چیزهایى را مى بینند که مردم نمى بینند و مطالبى را مى شنوند که دیگران نمى شنوند)؛ «فَکَشَفُوا غِطَاءَ ذلِکَ لاَِهْلِ الدُّنْیَا، حَتَّى کَاَنَّهُمْ یَرَوْنَ مَا لاَ یَرَى النَّاسُ، وَ یَسْمَعُونَ مَا لاَ یَسْمَعُونَ».
چرا مردم عادى دنیا از درک احوالوناتوانند و مردم الهى اهل ذکر هر دو را مشاهده مى کنند، بلکه خود را در آن مى بینند؟ براى این است که روح دنیاپرستان به دنیا تعلّق دارد و حجابى در میان آنها و عوالم دیگر افکنده، امّا پاکدلان اهل ذکر که خود را از این تعلّقات رهایى بخشیده اند و با ادامه ذکر و عبادتهاى خالصانه روح را صیقل داده اند، پرده ها از جلوى چشمانشان کنار رفته و صورت حقایق عالمودر آن نقش بسته است. اینها حاملان پیامهاى الهى از آن جهان به این جهان اند. پیامهایى که سبب بیدارى غافلان و بینایى کوردلان مى شود.(3)

پی نوشت:

(1). «يهتفون» از ريشه «هتف» بر وزن «هتك» به معناى فرياد بر سر كسى زدن است.

(2). «عدات» جمع «عده» به معناى وعده هاست و اينكه امام(عليه السلام) مى فرمايد: قيامت وعده هاى خود را تحقّق بخشيده، در واقع يك نوع مجاز است، زيرا وعده ها وعده هاى الهى است (وعده پاداش و كيفر) و عالم قيامت ظرف تحقّق اين وعده هاست، بنابراين تصوّر نشود كه نياز به حذف و تقدير است.

(3). پيام امام امير المومنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلاميه‏، تهران‏، 1386 ش‏، چاپ اول‏، ج 8، ص 354.

تاریخ انتشار: « 1397/09/15 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 18