آثار و نتایج «مراقبه» و «محاسبه»

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

آثار و نتایج «مراقبه» و «محاسبه»

پرسش : امام علی(علیه السلام) در222چه آثار و نتایجی برای «مراقبه» و «محاسبه» بر می شمرد؟
پاسخ اجمالی:

امام(ع) در ترسيم حال اهل ذكر و اولياء الله مى فرمايد: «اگر حال آنها را در برابر خود مجسّم سازى كه به حسابرسى اعمال خود نشسته اند و سنگينى بار خطاهايشان را بر دوش خود احساس كرده و در نتيجه گريه گلويشان را فشرده و با صداى بلند در پيشگاه پروردگارشان در مقام اظهار ندامت و اعتراف به تقصير آمده اند، خواهى ديد كه آنان نشانه هاى هدايت اند، فرشتگان آنها را در ميان گرفته و آرامش بر آنها نازل شده و خداوند به آنها نظر رحمت افكنده و از سعى و كوشش آنها راضى است و موقعيتشان را مى ستايد».

پاسخ تفصیلی:

امام(علیه السلام) در این بخش ازترسیم دقیقى از حال اهل ذکر و اولیاءمى کند که چگونه آنها به محاسبه خویش مى نشینند و به جبران کاستیها مى پردازند، مى فرماید: (اگر حال آنها را در برابر عقل خود مجسّم سازى و مقامات ستوده و مجالس آنان که مشهود فرشتگان است را بنگرى که نامه هاى اعمال خویش را گشوده و به حسابرسى اعمال خود نشسته اند و هر کار کوچک و بزرگى که مامور به آن بوده اند و کوتاهى کرده اند یا از آن نهى شده بودند و مرتکب گشته اند حساب مى کنند و سنگینى بار خطاهایشان را بر دوش خود احساس کرده که از کشیدن این بار سنگین ناتوانند و در نتیجه گریه گلویشان را فشرده و با صداى بلند همراه با یکدیگر ضجّه مى زنند و در پیشگاه پروردگارشان در مقام اظهار ندامت و اعتراف به تقصیر آمده اند)؛ «فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ(1) لِعَقْلِکَ فِی مَقَاوِمِهِمُ(2) الْمَحْمودَهِ، وَ مَجَالِسِهِمُ الْمَشْهُودَهِ، وَ قَدْ نَشَرُوا دَوَاوِینَ(3) اَعْمَالِهِمْ، وَ فَرَغُوا لُِمحَاسَبَهِ اَنْفُسِهِمْ عَلَى کُلِّ صَغِیرَه وَ کَبِیرَه اُمِرُوا بِهَا فَقَصَّرُوا عَنْهَا، اَوْ نُهُوا عَنْهَا فَفَرَّطُوا فِیهَا، وَ حَمَّلُوا ثِقَلَ اَوْزَارِهِمْ(4) ظُهُورَهُمْ، فَضَعُفُوا عَنِ الاِْسْتِقْلاَلِ بِهَا، فَنَشَجُوا(5) نَشِیجاً، وَ تَجَاوَبُوا(6) نَحِیباً(7)، یَعِجُّونَ(8) اِلَى رَبِّهِمْ مِنْ مَقَامِ نَدَم وَ اعْتِرَاف».
سپس امام(علیه السلام) بعد از ذکر حالات اولیاءکه چگونه آنها مراقب حالات خویش و مشغول محاسبه اعمال خود هستند و چگونه در برابر کوتاهى هایى که از آنها سرزده، عکس العمل نشان مى دهند و به درگاهمى نالند، به نتیجه آن پرداخته مى فرماید: ([اگر آن حالات و آن عوالم معنوى را در نظر مجسّم کنى] خواهى دید که آنان نشانه هاى هدایت و چراغهاى پرفروغ برطرف کننده تاریکیها هستند. فرشتگان آنها را در میان گرفته و آرامش والهى بر آنها نازل شده، درهاى آسمان به رویشان گشوده و جایگاه و مقامهاى والاى کرامت براى آنان فراهم گشته، در جایى که خداوند به آنها نظر رحمت افکنده و از سعى و کوشش آنها راضى است و موقعیتشان را مى ستاید)؛ «لَرَاَیْتَ اَعْلاَمَ هُدىً، وَ مَصَابِیحَ دُجىً(9)، قَدْ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلاَئِکَهُ، وَ تَنَزَّلَتْ عَلَیْهِمُ السَّکِینَهُ، وَ فُتِحَتْ لَهُمْ اَبْوَابُ السَّمَاءِ، وَ اُعِدَّتْ لَهُمْ مَقَاعِدُ الْکَرَامَاتِ فِی مَقْعَد اطَّلَعَ اللّهُ عَلَیْهِمْ فِیهِ، فَرَضِیَ سَعْیَهُمْ، وَ حَمِدَ مَقَامَهُمْ».
این قسمت از کلام امام در واقع جواب شرطى است که در جمله گذشته: «فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ...» بیان شده بود. امام(علیه السلام) در اینجا پنج وصف یا نتیجه مهم براى مراقبتهاى آنها ذکر مى فرماید که نشانه هاى هدایت و چراغهاى تاریکیها هستند. اشاره به اینکه آنها هرگز مانند زاهدان گوشه گیر نیستند که تنها گلیم خود را از آب بیرون آرند، بلکه ناجیان غریقى هستند که سعى مى کنند غافلان وآلودگان را از غرقابرهایى بخشند و از نظر مقام و موقعیت آن قدر والا مقام اند که فرشتگان، گرداگرد آنها را گرفته و در خدمت آنان اند، همان گونه کهمى فرماید: «الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلاَئِکَهُ».(10)
آرامش والهى به مضمون «هُوَ الَّذِى اَنْزَلَ السَّکِینَهَ فِى قُلُوبِ الْمُوْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا اِیمَاناً مَّعَ اِیمَانِهِمْ»(11) بر وجودشان سایه افکنده و به مضمون «اِنَّ الْمُتَّقِینَ فِى جَنَّات وَنَهَر * فِى مَقْعَدِ صِدْق عِنْدَ مَلِیک مُّقْتَدِر»(12) مقامات توصیف ناپذیر فضل و رحمت الهى در انتظار آنان است. راستى هنگامى که انسان این کلمات پرمعنا را مى خواند که چگونه اولیاءالله در پرتو بندگى و عبودیّت، به جاهایى مى رسند که به جزنبیند، در فکر فرو مى رود که این انسان چه لیاقت بزرگى دارد اگر قدر آن را بداند و استعداد خویش را به فعلیّت برساند.(13)

پی نوشت:

(1). «مثلتهم» از ريشه «مثول‏» بر وزن «حلول» به معناى مجسم ساختن گرفته شده است.

(2). «مقاوم» جمع «مقام» به معناى جايگاه است خواه جايگاه معنوى باشد يا جايگاه جسمانى.

(3). «دواوين» جمع «ديوان» به معناى دفتر و در اينجا به معناى نامه عمل است.

(4). «اوزار» جمع «وزر» بر وزن «حرز» به معناى بار سنگين است و در اينجا به معناى بار سنگين مسئوليتهاست.

(5). «نشيج» به معناى گلوگيرشدن از گريه و رفت وآمد صدا در گلو بر اثر گريه است كه در فارسى هق هق كردن به آن گفته مى شود.

(6). «تجاوبوا» از ريشه «تجاوب» به معناى پاسخ دادن به يكديگر و هماهنگ شدن است و در اينجا اشاره به گروهى است كه در يك مجلس مى نشينند و با هم مى گريند.

(7). «نحيب» به معناى گريه شديد و شيون كردن است.

(8). «يعجون» از ريشه «عج» بر وزن «حج» به معناى فرياد زدن است.

(9). «دُجى» جمع «دُجْية» بر وزن «لقمه» به معناى ظلمت است. اين واژه گاه به معناى مفرد (تاريكى) نيز به كار مى رود.

(10). قرآن کریم، سوره فصلت، آيه 30.

(11). همان، سوره فتح، آيه 4.

(12). همان، سوره قمر، آيه 54-55.

(13). پيام امام اميرالمومنين(عليه السلام)‏، مكارم شيرازى، ناصر، تهيه و تنظيم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلاميه‏، تهران‏، 1386 ش‏، چاپ اول‏، ج 8، ص 360.

تاریخ انتشار: « 1397/09/17 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 25