Böyük Mərcəyi-təqlid Ayətullah əl-uzma Məkarim Şirazinin dəftərxanasının rəsmi saytı

Böyük Mərcəyi-təqlid Ayətullah əl-uzma Məkarim Şirazinin dəftərxanasının rəsmi saytı

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

LoginToSite

Təhlükəsizlik sözü:

İstifadəçi adı:

Şifrə:

LoginComment LoginComment2 LoginComment3 .
əsasında düz
 

Quran baxımından keçmiş nəsillərin əhvalatlarını oxumağın faydası

Sual : Quran baxımından keçmişdəkilərin sərgüzəştlərini mütaliə etməyin nə kimi səmərəsi var?
Qısa cavab:
“Yusif” surəsi keçmişdəkilərin sərgüzəştlərini təqib etməyin düşüncə sahiblərinin ibrətinə səbəb bildiyi halda, “Əraf” surəsi onu camaatın bilik və düşüncəsinə təkanverici amil sayır.
“Naziat” surəsində də Fironun əzabı allahpərəstlər üçün bir ibrət göstərilir. “Həcc”, “Muhəmməd (s)”, “Ali-İmran” və “Ənkəbut” surələrində isə yer üzündə seyrə istinad edilərək, onu qəlb və ağlın oyanış səbəbi, peyğəmbərləri təkzib edənlərin aqibətindən xəbərdar olmaq və s. amili hesab edilib.
“Bəqərə”, “Fəcr” və “Fil” surəsində də tarixin və onda baş verən sərgüzəştalərin qəlbi müşahidəsinə istinad edilib.

Quran baxımından keçmiş nəsillərin əhvalatlarını oxumağın faydası

Sual : Quran baxımından keçmişdəkilərin sərgüzəştlərini mütaliə etməyin nə kimi səmərəsi var?
Qısa cavab:
“Yusif” surəsi keçmişdəkilərin sərgüzəştlərini təqib etməyin düşüncə sahiblərinin ibrətinə səbəb bildiyi halda, “Əraf” surəsi onu camaatın bilik və düşüncəsinə təkanverici amil sayır.
“Naziat” surəsində də Fironun əzabı allahpərəstlər üçün bir ibrət göstərilir. “Həcc”, “Muhəmməd (s)”, “Ali-İmran” və “Ənkəbut” surələrində isə yer üzündə seyrə istinad edilərək, onu qəlb və ağlın oyanış səbəbi, peyğəmbərləri təkzib edənlərin aqibətindən xəbərdar olmaq və s. amili hesab edilib.
“Bəqərə”, “Fəcr” və “Fil” surəsində də tarixin və onda baş verən sərgüzəştlərin qəlbi müşahidəsinə istinad edilib.

Yuxunun reallığı və gələcək hadisələrlə rabitəsi

Sual : Yuxunun reallıqla, gələcək hadisələrlə bir rabitəsi varmı?
Qısa cavab:
Yuxular bir neçə növ olur, yalnız bir hissəsi “gerçək yuxu” (doğru yuxu) adlanır, hansı ki bəzi gələcək həqiqətləri kəşf etmək üçün açardır. Bu iddianı Quran da təsdiq edir. Əlavə olaraq, təcrübə sayəsində bir çox nümunələri öz isbatını tapmışdır. Əlbəttə, yuxu özü-özlüyündə bilik qaynağı kimi təqdim edilə bilməz.

Təqlid növləri və İslamın təsdiqlədiyi təqlid

Sual : İslamın təqlid barədə nəzəri necədir?
Qısa cavab:
Başqasına tabe olmaq dörd haldan xaric deyil: cahilin alimə təqlidi, alimin alimə təqlidi, alimin cahilə təqlidi və cahilin cahilə təqlidi. Bunlardan yalnız birinci halın məntiqli və bəyənilən olması məlum məsələdir. Bir qayda olaraq, ixtisaslı məsələlərdə insanların həyat mehvərini belə ağlabatan və məntiqli tabeçiliklər təşkil edir.
Şəri hakimə təqlid və tabeçilik də bu qaydadan istisna deyil.

İslami hədislərdə özünüdərkin – özünütanımanın təsirləri

Sual : İslami hədislərə əsasən, insan şəxsiyyətinin kamilləşməsi və hidayətində özünüdərkin nə kimi təsirləri vardır?
Qısa cavab:
İslami hədislərdə özünüdərkin – özünütanımanın bir çox müsbət təsirləri qeyd edilir, o cümlədən Əmirəl-möminin İmam Əli (ə) buyurur:
“Özünü tanıyıb dərk edən şəxs böyük səadət və hidayətə nail olmuşdur.”
“Həqiqi arif o kəsdir ki, özünü tanısın və (əsarət bağlarından) azad etsin, onu səadətdən uzaqlaşdıran amilllərdən təmizləsin.”
“Özünü tanıyan şəxs nəfsi ilə mübarizəyə qalxar, özünü tanımayan isə nəfsini boş buraxar.”

Tövbənin faydaları və müsbət təsirləri

Sual : Quran ayələri və hədislərdə tövbənin nə kimi fayda və bərəkətləri qeyd edilib?
Qısa cavab:

 Tövbənin bərəkəti olduqca çoxdur. Quran ayələri və hədislərdə də onlara geniş şəkildə işarə olunub. O cümlədən “Furqan” surəsinin 70-ci ayəsində buyurulur:
“Yalnız tövbə edib iman gətirən və yaxşı işlər görənlərdən başqa! Allah onların pis əməllərini yaxşı əməllərə çevirər”.
Bir hədisdə də deyilir ki, Allah-taala (həqiqi) tövbəkarlara üç dəyər verib. Hərgah onlardan birini bütün göy və yer sakinlərinə bağışlasa, onların qurtuluşuna yetər.

 

Dilin əhəmiyyəti, Quran ayələri və hədislərdə onun islahı

Sual : Quran ayələri və hədislərdə dilin islahının nə kimi əhəmiyyəti var?
Qısa cavab:

Dil elm, mədəniyyət, əqidə və əxlaqın ən önəmli açarıdır, belə ki, onun islahı bütün əxlaqi islahatların qaynağı, sapması və yanlışlıqları isə müxtəlif əyriliklərin başlıca amilidir. Əxlaq ustadları əxlaqi fəzilət və səciyyələrin möhkəmləndirilməsində, eləcə də ruhun təkamülündə dilin islahını mühüm addım sayırlar.
Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: “Bir kəsin qəlbi düz istiqamət almadıqca, imanı da düz yol almaz. Dil düz istiqamət almayınca da, qəlbi düz yol almaz”.

 

Əxlaqda insanın iradə azadlığının rolu

Sual : Əxlaqa bağlılıqda və riayətdə insanın iradə azadlığı təsirlidirmi?
Qısa cavab:
İnsanın iradə azadlığına etiqadla əxlaqi məsələlər arasında çox sıx əlaqə var; elə bu üzdən insan tərbiyəsi və əxlaqın saflaşdırılmasını qarşısına məqsəd qoyan ilahi dinlər bəşər azadlığının müdafiəsində ən öndə gedənlərdir.
Qurani-kərimdə insanın iradə azadlığını təsbit və icbariliyi (məcburiyyət əqidəsini) inkar edən ayələr yüzə yaxındır. Məcburiyyətə (cəbrə) etiqad və insan azadlığını inkar etmək hər növ əxlaq pozuntusunun başlıca səbəbi ola bilər. Buna görə ilahi peyğəmbərlər, eləcə də İslam peyğəmbəri (s) hər şeydən öncə insanın iradə azadlığını təsbit etmişlər.

Nadanlığın ictimai fəsadlarla əlaqəsi

Sual : Nadanlığın ictimai fəsad və pozğunluqlarla nə kimi əlaqəsi vardır?
Qısa cavab:
 Quran ayələrinə əsasən, cəmiyyətdə nadanlığın artması bir çox ictimai fəsad və zərərlərə yol açır. Nadanlıq ikitirəlik və qarşıdurma yaradır. Nadanlıq bədgümanlıq və bədbinlik amilidir. Nadanlıq ədəbsizliyin mənşəyidir. Nadanlıq ictimai bədbəxtliklərin başlıca səbəbidir. Nadanlıq dəyərlərin sıradan çıxması amildir...

Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyası

Sual : Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyaları hansılardır?
Qısa cavab:
Quranın bəyanına əsasən, ağlın fəaliyyət və funksiyası bunlardan ibarətdir:
1- Zikir: unutqanlığın antonimi kimi;
2- Fikir: düşünmək və ağılın fəaliyyəti;
3- Fiqh: dərk və dəlil əsasında elm əldə etmək;
4- Şüur: elm, bilgi və daxili hiss;
5- Bəsirət: idrak qüvvəsi və elm;
6- Dirayət: elm, savad və zəka.
Quranda ağıl üçün işlədilən, elm və idrak məfhumunu çatdıran bütün sözlər elmin prizmalarından birinə işarə edir və ona uyğun şəkildə istifadə edilmişdir.

Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyası

Sual : Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyaları hansılardır?
Qısa cavab:


Quranın bəyanına əsasən, ağlın fəaliyyət və funksiyası bunlardan ibarətdir:
1- Zikir: unutqanlığın antonimi kimi;
2- Fikir: düşünmək və ağılın fəaliyyəti;
3- Fiqh: dərk və dəlil əsasında elm əldə etmək;
4- Şüur: elm, bilgi və daxili hiss;
5- Bəsirət: idrak qüvvəsi və elm;
6- Dirayət: elm, savad və zəka.
Quranda ağıl üçün işlədilən, elm və idrak məfhumunu çatdıran bütün sözlər elmin prizmalarından birinə işarə edir və ona uyğun şəkildə istifadə edilmişdir.

 

Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyası

Sual : Quran baxımından ağlın fəaliyyət və funksiyaları hansılardır?
Qısa cavab:
Quranın bəyanına əsasən, ağlın fəaliyyət və funksiyası bunlardan ibarətdir:
1-    Zikir: unutqanlığın antonimi kimi;
2-    Fikir: düşünmək və ağılın fəaliyyəti;
3-    Fiqh: dərk və dəlil əsasında elm əldə etmək;
4-    Şüur: elm, bilgi və daxili hiss;
5-    Bəsirət: idrak qüvvəsi və elm;
6-    Dirayət: elm, savad və zəka.
Quranda ağıl üçün işlədilən, elm və idrak məfhumunu çatdıran bütün sözlər elmin prizmalarından birinə işarə edir və ona uyğun şəkildə istifadə edilmişdir.

İnsan elminin məhdudluğu

Sual : İnsan elminin miqdarı nə qədərdir?
Qısa cavab:
Bir qrup müşrik Peyğəmbərdən (s) ruhla əlaqədar sual soruşduqdan sonra, Quran elm və bilikdən nəsiblərini çox az bilərək “Loğman” surəsində bəzi Allaha məxsus elmlərə aydınlıq gətirir və orada beş elmə işarə edir: Qiyamətin bərpası, yağışların yağışı, ana bətnindəki embrionlar, insan əməlinə bağlı gələcək hadisələr və hər kəsin ölüm məkanı iləbağlı elmlər . Bundan əlavə, “İsra” surəsində ümumi varlıqların təsbih və həmdindən söz açılır, hansı ki onların dilini anlamaq qüdrətimiz yoxdur. Bu özü elm və biliyimizin məhdudluğuna bir sübutdur.

İnsan elminin məhdudluğu

Sual : İnsan elminin miqdarı nə qədərdir?
Qısa cavab:
Bir qrup müşrik Peyğəmbərdən (s) ruhla əlaqədar sual soruşduqdan sonra, Quran elm və bilikdən nəsiblərini çox az bilərək “Loğman” surəsində bəzi Allaha məxsus elmlərə aydınlıq gətirir və orada beş elmə işarə edir: Qiyamətin bərpası, yağışların yağışı, ana bətnindəki embrionlar, insan əməlinə bağlı gələcək hadisələr və hər kəsin ölüm məkanı iləbağlı elmlər . Bundan əlavə, “İsra” surəsində ümumi varlıqların təsbih və həmdindən söz açılır, hansı ki onların dilini anlamaq qüdrətimiz yoxdur. Bu özü elm və biliyimizin məhdudluğuna bir sübutdur.

Şeytani kəşf və intuisiya

Sual : Hər kəşf (mükaşifə) və intuisiya həqiqətin göstəricisidirmi?
Qısa cavab:
Həqiqi kəşf və intuisiya ilə yanaşı qeyri-həqiqi və xəyali kəşf və intuisiyalar olduqca çoxdur. Yəni, bəzən arıdıcıl təlqinlərin təsirindən, düşüncə və zehnin yanlış istiqamət almasından yaranır, bəzən də şeytanın təlqinləri sayəsində insan gözü önündə reallıqla üst-üstə düşməyən mənzərələr canlanır. Əksər sufilərin yazılı əsərləri çox ehtimalla şeytani ilhamlardan – təlqinlərdən qaynaqlanan hadisələrdir.

Şeytani kəşf və intuisiya

Sual : Hər kəşf (mükaşifə) və intuisiya həqiqətin göstəricisidirmi?
Qısa cavab:
Həqiqi kəşf və intuisiya ilə yanaşı qeyri-həqiqi və xəyali kəşf və intuisiyalar olduqca çoxdur. Yəni, bəzən arıdıcıl təlqinlərin təsirindən, düşüncə və zehnin yanlış istiqamət almasından yaranır, bəzən də şeytanın təlqinləri sayəsində insan gözü önündə reallıqla üst-üstə düşməyən mənzərələr canlanır. Əksər sufilərin yazılı əsərləri çox ehtimalla şeytani ilhamlardan – təlqinlərdən qaynaqlanan hadisələrdir.

Şeytani kəşf və intuisiya

Sual : Hər kəşf (mükaşifə) və intuisiya həqiqətin göstəricisidirmi?
Qısa cavab:
Həqiqi kəşf və intuisiya ilə yanaşı qeyri-həqiqi və xəyali kəşf və intuisiyalar olduqca çoxdur. Yəni, bəzən arıdıcıl təlqinlərin təsirindən, düşüncə və zehnin yanlış istiqamət almasından yaranır, bəzən də şeytanın təlqinləri sayəsində insan gözü önündə reallıqla üst-üstə düşməyən mənzərələr canlanır. Əksər sufilərin yazılı əsərləri çox ehtimalla şeytani ilhamlardan – təlqinlərdən qaynaqlanan hadisələrdir.

Şeytani kəşf və intuisiya

Sual : Hər kəşf (mükaşifə) və intuisiya həqiqətin göstəricisidirmi?
Qısa cavab:
Həqiqi kəşf və intuisiya ilə yanaşı qeyri-həqiqi və xəyali kəşf və intuisiyalar olduqca çoxdur. Yəni, bəzən arıdıcıl təlqinlərin təsirindən, düşüncə və zehnin yanlış istiqamət almasından yaranır, bəzən də şeytanın təlqinləri sayəsində insan gözü önündə reallıqla üst-üstə düşməyən mənzərələr canlanır. Əksər sufilərin yazılı əsərləri çox ehtimalla şeytani ilhamlardan – təlqinlərdən qaynaqlanan hadisələrdir.

Əqli idrak və qavrayışların bilik qaynağı olmasına dair fəlsəfənin baxışı

Sual : Əqli idrak və qavrayışların dəyəri barədə fəlsəfənin baxışı necədir?
Qısa cavab:

Əksər filosoflar bir bilik qaynağı kimi əqli qavrayışları rəsmi tanıyırlar. Lakin empirik filosoflar onları tam etibarsız sayır, səbəb olaraq isə əqli qavrayışların xəta edə biləcəyini əsas gətirirlər.
Cavabında isə deyilməlidir: birincisi, aksiom qavrayışları nəzərilərdən ayırmaq lazımdır. Xəta aksiomlara aid deyil.
İkincisi, arqumentli məsələlərdə də dəqiqlik gözlənilsə, xəta baş verməz.
Üçüncüsü, xətadan söz gedirsə, deməli, bir sıra həqiqətləri qəbul etmişik və onlar sayəsində bəzi etiqadların xəta olduğunu anlayırıq.

Əqli idrak və qavrayışların bilik qaynağı olmasına dair fəlsəfənin baxışı

Sual : Əqli idrak və qavrayışların dəyəri barədə fəlsəfənin baxışı necədir?
Qısa cavab:

Əksər filosoflar bir bilik qaynağı kimi əqli qavrayışları rəsmi tanıyırlar. Lakin empirik filosoflar onları tam etibarsız sayır, səbəb olaraq isə əqli qavrayışların xəta edə biləcəyini əsas gətirirlər.
Cavabında isə deyilməlidir: birincisi, aksiom qavrayışları nəzərilərdən ayırmaq lazımdır. Xəta aksiomlara aid deyil.
İkincisi, arqumentli məsələlərdə də dəqiqlik gözlənilsə, xəta baş verməz.
Üçüncüsü, xətadan söz gedirsə, deməli, bir sıra həqiqətləri qəbul etmişik və onlar sayəsində bəzi etiqadların xəta olduğunu anlayırıq.

İslam dinində yaxşılığa dəvət və pislikdən çəkindirmə prinsipləri

Sual : İslam dinində yaxşılığa dəvət və pislikdən çəkindirmənin nə kimi yeri vardır?
Qısa cavab:

Qurani-kərim yaxşılığa dəvət və pislikdən çəkindirmənin əhəmiyyətini bildirmək üçün keçmiş tayfaların həlak amili kimi bu vacib əməlin unudulmasını göstərir, Bəni-İsrailin bir hissəsini məhz bu vacibi tərk etdiklərinə görə həzrət İsa (ə) və həzrət Davudun (ə) lənətinə tuş gəldiklərini açıqlayır. Həmçinin, məsum imamların (ə) kəlamlarından da sözügedən vacibin cihaddan əhəmiyyətli olduğu anlaşılır. Yaxşılığa dəvət edib pislikdən çəkindirmək şəriətin möhkəmlənməsinə səbəb olur. Onu yerinə yetirənlərsə Allahın yer üzündəki nümayəndələri və Peyğəmbərin (s) canişinləri olaraq təqdim edilir.

 

Qeyb elminin Allaha məxsus olması

Sual : Qeyb elmini bilmək yalnız Allaha məxsusdurmu?
Qısa cavab:

Qurani-Kərimdə həm qeyb elminin Allaha məxsus olduğunu göstərən eləcə də peyğəmbərlərə qeyb elmi bəxş olunduğunu göstərən ayələr var.  Qeyb elminin Allah-taalaya məxsus olduğunu göstərən ayələrdə qeyb elmi müstəqil formada nəzərdə tutulur. Qeyb elmini Allahdan qeyrisi üçün də mümkün sayan ayələrdə isə onun tabe, asılı və Allahın izni ilə verilən forması nəzərdə tutulur.

 

Qeyb elminin Allaha məxsus olması

Sual : Qeyb elmini bilmək yalnız Allaha məxsusdurmu?
Qısa cavab:

Qurani-Kərimdə həm qeyb elminin Allaha məxsus olduğunu göstərən eləcə də peyğəmbərlərə qeyb elmi bəxş olunduğunu göstərən ayələr var.  Qeyb elminin Allah-taalaya məxsus olduğunu göstərən ayələrdə qeyb elmi müstəqil formada nəzərdə tutulur. Qeyb elmini Allahdan qeyrisi üçün də mümkün sayan ayələrdə isə onun tabe, asılı və Allahın izni ilə verilən forması nəzərdə tutulur.

 

Əhli-sünnəyə görə imam ən üstün olmalıdır

Sual : Əhli-sünnə imamın sair insanlardan üstün olması ilə əlaqədar hansı əqidəyə malikdir?
Qısa cavab:

Əhli-sünnə alimlərindən bir çoxu imamın ən fəzilətli və ən üstün olmasını onun əsas şərtlərindən biri hesab etmişlər. Onlardan Əbul-Həsən Əşəri, Nəzzam, Cahiz, İbn Teymiyyə və Muhubuddin Təbəri kimi alimlərin adını çəkmək olar.

 

Quran ayəsində imamın üstünlüyü

Sual : “Yunis” surəsinin 35-ci ayəsi ümmət arasında imamın ən fəzilətli və ən üstün şəxs olmasına necə dəlalət edir?
Qısa cavab:

Ayədə deyilir: İnsanları haqqa hidayət edən şəxs itaət olunmağa daha layiqdir. Bu o deməkdir ki, xalqı haqqa hidayət edən bir şəxsə itaət olunmalıdır.

 

Günah zülmün nümunəsidir

Sual : “İbtila” ayəsindəki “zalimin” (zalımlar) sözü fərdi şəkildə günah edənlərə də şamil olurmu?
Qısa cavab:

Quranda zülm üç mənada işlənmişdir: Allaha qarşı zülm, başqalarına zülm etmək, insanın özünə zülm etməsi. Zülmün bu üç qisminə diqqət yetirməklə “İbtila” ayəsinin  “Mənim əhd-peymanım zalımlara şamil olmaz” hissəsi hər növ zalıma və zülmkara şamil olur.

 

Zalım şəxs tövbə etməklə xəlifə ola bilər?

Sual : Zalım tövbə edərək xilafət məqamını öhdəsinə ala bilərmi?
Qısa cavab:

“İbtila” ayəsində təkid olunur ki, bu əhd-peymanlar və ilahi mənsəblər yalnız zülm və günah qarşısında daxili qoruyucu amilə malik olan şəxslərə verilir. Çünki imamət bir şəxsə verildikdən sonra səlahiyyəti olmadığı məlum olduğu üçün geri alınan ticarət malı deyildir ki, həmin şəxs səhvə yol verdikdən və ya günah işlətdikdən sonra ondan geri alınmış olsun.

 

İmamın qeyb elmi bilməsi haqqında imamiyyə şiələrinin baxışları

Sual : İmamın qeyb elminə malik olması ilə bağlı imamiyyə şiələrinin baxışı nədir?
Qısa cavab:

Bəzi ayələr göstərir ki, qeyb elmi yalnız Allaha məxsusdur. Onun müqabilində digər ayələr də var ki, Allahdan başqalarının da qeyb elmindən xəbərdar olduğunu sübut edir. O cümlədən, Allah-taala “Cin” surəsində buyurur: “O (Allah) qeybi bilir və Ondan başqa heç kəs qeyb aləmindən agah deyildir. Yalnız Onun razılığı olduğu peyğəmbərlərdən başqa.”

 

Səhifə sayı : 4