Böyük Mərcəyi-təqlid Ayətullah əl-uzma Məkarim Şirazinin dəftərxanasının rəsmi saytı

Böyük Mərcəyi-təqlid Ayətullah əl-uzma Məkarim Şirazinin dəftərxanasının rəsmi saytı

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

LoginToSite

Təhlükəsizlik sözü:

İstifadəçi adı:

Şifrə:

LoginComment LoginComment2 LoginComment3 .
əsasında düz
 

SİRLƏRİN TƏCƏLLASI

Sual : Qiyamət günü insanların Allah qarşısında aşkar olması nə deməkdir?
Qısa cavab:

Bu barədə təfsir alimləri müxtəlif izahlar vermişlər:
Bir çoxu bunu qəbirlərdən çıxmaq kimi izah etmişlər. Amma bir ehtimal da insanın bütün varlığının – zahir və batininin orada zahir olmasıdır.

“KƏŞFUL-ƏSRAR”

Sual : Nə üçün Qiyamət gününə “Müşahidə günü” və “Kəşfül-əsrar” deyilir?
Qısa cavab:

“Tariq” surəsinin 9-cu ayəsində deyilir:
“Qiyamət günü gizlin sirlərin aşkar olan gündür. “
Aydın olur ki, qiyamət günü gizlinlərin aşkara çıxacağı gün və zahir olma günüdür. İnsan övladı o gün, eynilə müttəhim kürsüsündə əyləşmiş və cinayəti inkar etdiyi halda dərhal əşyayi dəlil, şahid və sübutlar qarşısına qoyulan müttəhimə bənzəyir. Belə bir halda artıq etirafa lüzum qalmır və o təslim olur. Qiyamət günü isə həqiqətlər bundan da aydın və aşkar formada üzə çıxacaqdır.

“ĞAFİR” SURƏSİNİN 16 və 17-ci AYƏLƏRİNDƏ QİYAMƏTİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Sual : Ğafir” surəsinin 16 və 17-ci ayələrində Qiyamətin hansı xüsusiyyətləri qeyd olunmuşdur?
Qısa cavab:

Sözü gedən ayələrdən aydın olur ki, o gün bütün pərdələr kənarlaşdırılar. Bir tərəfdən dağlar kimi maddi maneələr götürülər. Quranın buyurduğu kimi yer susuz, bitkisiz, çala-çuxursuz hamar bir şəklə düşər. Digər tərəfdən bütün insanlar qəbirlərdən baş qaldıraraq çölə çıxar. Digər tərəfdən də hamının daxili sirləri üzə çıxar, əməl dəftərləri açılar və içindəkilər aşkar olar. Qiyamətin başqa bir xüsusiyyəti də Allahın mütləq hakimiyyətidir. Quran ayəsində deyilir: “Bu gün mülkiyyət və hakimiyyət kimə məxsusdur? Tək və qüdrətli Allaha məxsusdur.”

 

“NƏBƏ” SURƏSİNDƏ QİYAMƏT HADİSƏLƏRİ

Sual : Qiyamət qopacağı zaman hansı hadisələr baş verəcək?
Qısa cavab:

Quran ayələrindən aydın olur ki, surun çalınması ilə iki böyük hadisə baş verəcək. İlk hadisədə varlıq aləminin nizamı pozulacaq. Yer üzündəkilər, həmçinin göy sakinləri hamılıqla öləcəklər. İkinci hadisədə dünya yenidən bərpa olunacaq. Ölülər yeni bir həyata qədəm qoyacaq və böyük qiyamət günü başlanacaq. Sonra göy açılar və qapılar şəklinə düşər. Bu halda səmaların qapıları, göylərin yolları yer əhlinin üzünə açılacaq, cənnət əhli cənnətə doğru gedəcək və cənnətin qapıları onların üzünə açılacaqdır. Kafirlər isə cəhənnəmə çatanda onun qapıları onların üzünə açılacaq.

İŞRAQ” SAATI“

Sual : Qiyamət günü yerin ilahi nurla işıqlanması nə deməkdir?
Qısa cavab:

Quran ayəsində deyilir ki, qiyamət günü yer öz Rəbbinin nuru ilə işıqlanacaq. Bu məsələyə müxtəlif izahlar verilmişdir. Bəzi təfsir alimlərinə görə “Rəbbin nuru” dedikdə haqq və ədalət nəzərdə tutulur. Bəzi alimlərə görə isə nur dedikdə Günəş və Ayın yaratdığı işıqdan fərqli olaraq Allahın xüsusi nuru nəzərdə tutulur. Əllamə Təbatəbai isə hesab edir ki, yer üzünün Rəbbin nuru ilə işıqlanması dedikdə pərdələrin kənarlaşması və hər bir həqiqətin – insan əməlinin yaxşı və pis, itaət və üsyan, haqq və batil olması baxımından aşkarlığı nəzərdə tutulur.

 

YERİN ALT-ÜST OLMASI

Sual : Qiyamət günü Yer kürəsində nə kimi hadisələr gözlənilir?
Qısa cavab:

Qurani-kərim bu dünyanın sonu və axirətin başlanğıcında baş verəcək bir sıra dəhşət doğuran hadisələrdən söz açır:  
“Yer üzü şiddətli bir titrəyişlə titrədiyi zaman”
“Yer öz daxilində olan ağır yüklərini çıxarıb atacağı zaman”
“Zilzaləha” (zəlzələsi) ifadəsini Allahın vəd verdiyi dəhşətli zəlzələni Qiyamət zəlzələsinə aid etmək olar.  
Həmin gün insan bu görünməmiş hadisə qarşılaşanda tam sarsılır və deyir: “Və insan (təəccüb və dəhşətlə): “Buna, nə olub (ki, bu qədər titrəyib daxilində nə varsa çıxarıb atır)?!”- deyəcəyi zaman.”
Ayələrin zahiri mənasından belə başa düşülür ki, burada “insan” sözünün mənası genişdir və həmin günün hadisələrindən qorxmaq və təəccüblənmək təkcə kafirlərə aid ediləcək məsələ deyil.

 

MƏZARLARIN DAĞILMASI

Sual : Qiyamət günü qəbirdəkilər üçün nə kimi hadisələr baş verəcək?
Qısa cavab:

Qurani-kərim diri və ölülərin həyatının yenidən qurulması haqda buyurur: “Qəbirlər alt-üst olduğu zaman.”

Həmin gün maneələr qalxacaq, qəflət və qürur pərdələri yırtılacaq, dünyanın həqiqətləri olduğu kimi üzə çıxacaq. Həmin gün “yovmul-büruz” olduğu üçün hər şey bariz və aşkar olacaq. Belə bir vaxtda insan bütün əməllərini gözləri ilə görəcək, yaxşı və pisindən xəbərdar olacaq, həm həyatda ikən göndərdiyi əməlləri, həm də öləndən sonra təsir və nəticələri dünyada baqi qalan və savab və günahı ona yetişməkdə olan işlərindən xəbər tutacaqdır.
 

QIYAMƏTİN XÜSÜSİYYƏTLƏRİ

Sual : “Mömin” surəsinin 18, 19 və 20-ci ayələrində Qiyamətin hansı xüsusiyyətlərindən söz açılır?
Qısa cavab:

Bu ayələrdə Qiyamət gününün yeddi xüsusiyyətindən, eləcə də dəhşətli hadisələrdən söz açılır.
İlk öncə buyurur:
“Və onları o yaxın gün ilə qorxut.”
O günün “Qiyamət günü” deyil, “azifə günü” adlandırıması insanda heyrət doğurur. Belə ki, qafillər deməsinlər: “Qiyamət gününə hələ çox qalıb. Zehninizi Qiyamət gününə məşğul etməyin. Bu nisyə proqnozdur.”
Digər xüsusiyyət haqqında buyurur:  
“Həmin gün ürəklər (qorxu və vahimədən) qırtlağa çatacaq.”
İnsan o gün böyük çətinliklərlə üzləşək. Sanki canının ağzından çıxdığını hiss edəcək. Ərəblər bu yerdə “canı xirtdəyə çatıb” ifadəsini işlədirlər.

Şeytani kəşf və intuisiya

Sual : Hər kəşf (mükaşifə) və intuisiya həqiqətin göstəricisidirmi?
Qısa cavab:
Həqiqi kəşf və intuisiya ilə yanaşı qeyri-həqiqi və xəyali kəşf və intuisiyalar olduqca çoxdur. Yəni, bəzən arıdıcıl təlqinlərin təsirindən, düşüncə və zehnin yanlış istiqamət almasından yaranır, bəzən də şeytanın təlqinləri sayəsində insan gözü önündə reallıqla üst-üstə düşməyən mənzərələr canlanır. Əksər sufilərin yazılı əsərləri çox ehtimalla şeytani ilhamlardan – təlqinlərdən qaynaqlanan hadisələrdir.

CİSMANİ LƏZZƏTLƏR

Sual : Qurani kərim dünyanın zər-zinətini tənqid etdiyi halda nə üçün möminlərə onunla bağlı vəd verir?
Qısa cavab:

Əgər Allah bu dünyanın bər-bəzəyini tənqid edirsə, bu, ona görədir ki, bu dünyanın məhdudiyyətləri belə bir həyata çatmağın müxtəlif zülm və haqsızlıqlarla və ondan bəhrələnməyin isə qəflət və xəbərsizliklə yanaşı olmasına səbəb olur. Amma o dünyada imkanlar çox geniş olduğundan bu zinətləri əldə etmək insanlar üçün heç bir problem yaratmır, ayrı seçkiliyə, kiminsə haqqının tapdalanmasına səbəb olmur, kin və nifrət yaratmır və mənəviyyatla dolu olan mühitdə insanı Allahdan qafil etmir. Onu qorumağa və mühafizə xidmətinə ehtiyac duyulmur, rəqiblər paxıllıq törətmir, təkəbbür və lovğalığa bais və Allahdan və onun xəlqindən ayrı düşməyə səbəb olmur.

 

MƏHKƏMƏDƏN QAÇIŞ

Sual : Kimsə Allahın ədalət məhkəməsindən qaçmağa qadirdirmi?
Qısa cavab:

Bu sualın cavabına “ər-Rəhman” surəsinin 33-cü ayəsində işarə olunur. Ayədən məlum olur ki, biz heç vaxt Allahın ədalət məhkəməsindən və onun nəticələrindən qaça bilməyəcəyik. Hara getsək ora Allahın mülküdür. Harda olsaq, onun hakimiyyət dairəsinə daxildir. Bəli, bu zəif və bacarıqsız məxluq Allahın güc dairəsindən heç yerə qaça bilməyəcək.

 

HƏZRƏT ƏLİNİN (əleyhis-salam) VİLAYƏTİ HAQDA SORĞU - SUAL

Sual : Qiyamət günü Həzrət Əlinin (əleyhis-salam) vilayəti haqda sorğu-sual olacaqmı?
Qısa cavab:

Qurani-Kərimin “Onları saxlayın ki, onlar sorğu-sual olunmalıdırlar” ayəsinin təfsiri ilə əlaqədar müxtəlif hədislərdən aydın olur ki, günahkarlardan Qiyamət günü soruşulan suallardan biri də Həzrət Əlinin (əleyhis-salam) vilayətidir. Bir çox əhli-sünnət kitablarında da İbn Abbasdan, Əbu Səid Xudridən, onlar da peyğəmbərdən (sallallahu əleyhi və alih) nəql olunur ki, ayədə Əli ibn Əbu Talibin vilayətindən sorğu-sual olunacağından söhbət gedir.  Bu hədisə öz kitablarında yer verən alimlərdən bəzisi aşağıdakılardır:
İbn Həcər Heysəmi (“Səvaiqul-muhrəqə”, səh 147.)
Əbdurrəzzaq Hənbəli (“Kəşfül-ğümmə”dən nəqlən, səh. 92.)
Əllamə Sibt ibn Cuzi (“Təzkirə”, səh. 21.)
Alusi (“Ruhul-məani”, sözügedən ayənin təfsirində.)
Əbu Nəim İsfahani (“Kifayətul-xisal”dan nəqlən, səh.360.)
və başqaları.  

 

DƏLİL VƏ HÖCCƏTİN TAMAMLANMASI

Sual : Allah Qiyamət günü günahkarlara öz dəlilini necə tamamlayır?
Qısa cavab:

Quran ayəsində qeyd olunur ki, onlara belə deyilək: Məgər Mənim ayə və nişanələrim həmişə sizə oxunmurdu və siz həmişə onları təkzib və inkar etmirdiniz?"
Yəni peyğəmbər vasitəsi ilə kifayət qədər ayələr və dəlillər sizin üçün göndərmədikmi? Məgər dəlili sizin üçün tamamlamadıqmı? Amma siz həmişə inkar və təkzib yolunu seçmədinizmi?

 

GÖZLƏRİN NURU

Sual : “Səcdə” surəsində “Qurrətu əyun” sözündə məqsəd nədir?
Qısa cavab:

Ərəb dilində “qurrətə əəyun” ifadəsi insanın gözlərinin sərinləməsinə səbəb olan bir şeyə deyilir. Yəni gözlərindən sevinc yaşları axıdır. Bu, böyük bir sevincin füsunkar bir bənzətməsidir.
Lakin dilimizdə bu ifadənin bənzəri yoxdur. Quran ayəsində deyilir ki, "Etdikləri işlərin mükafatı olaraq onlar üçün gözlərə işıq gətirən nələrin gizlədildiyini heç kəs bilməz!"
 “Heç kəs bilməz” və “gözlərə işıq gətirən” ifadələri bu nemət və mükafatların son dərəcə nəhəng olmasından xəbər verir.

 

CƏNNƏT ŞƏRABI

Sual : Cənnət şərabı nə deməkdir?
Qısa cavab:

Quran ayəsində təkid olunur ki, bu şərab saf, qatışıqsız, ləzzətli, başağrı verməyən, sərxoşluq gətirməyən, ağlı pozmayan bir şərabdır. Başqa bir ayədə buyurur: "Onlar kafur qatılmış (sərin və sakitləşdirici) camdan içəcəklər."

 

? ÖLÜM "SƏKƏRATI" NƏ DEMƏKDİR

Sual : Ölüm "səkəratı" nə deməkdir?
Qısa cavab:

Bu sözün mənası sərxoşluğa bənzər bir hal deməkdir. Bu hal hadisənin ağırlığından irəli gəlir və insanı şiddətli iztiraba salır, amma sərxoşluq deyil. Bu, bir keçid halıdır ki, mömin insan üçün də asan deyil. Çünki uzun illər bu bədənə öyrənmiş və ona bağlanmışdır.
Lakin şübhəsiz ki, bu dünyaya xüsusi məhəbbət bəsləyən insanların o dünyaya keçməsi ondan qat-qat çətin və sevdiklərindən əl üzmək daha çətindir.

 

HADİSƏLƏR

Sual : Qiyamət qopacağı zaman nə kimi hadisələr baş verəcəkdir?
Qısa cavab:

Quran ayələrinə görə Yer möhkəm bir-birinə çırpılıb parça-parça olacaq.Bir sözlə, bu ifadə dünyanın sonunda və axirətin başlanğıcında çoxsaylı zəlzələlərin və insanları sarsıdan hadisələrin baş verəcəyindən xəbər verir. Dağlar bir-birinə çırpılır, yerlə yeksan olur. Qiyamət gününün birinci mərhələsi sona çatdıqdan yəni - dünyanın viran olmasından sonra ikinci mərhələ başlayır. İnsanlar hamılıqla həyata qayıdır və İlahinin ədalət məhkəmsinə hazırlanırlar.
 

HEYVANLARIN AXİRƏTİ

Sual : Bütün heyvanlar qiyamət günü məhşərdə hazır olacaqlarmı?
Qısa cavab:

Qurani-Kərimdə “Biz Öz kitabımızda heç nəyi nəzərdən qaçırmamışıq. Sonra onlar hamılıqla öz Rəblərinə tərəf toplanılacaqlar" ayəsindən aydın olur ki, heyvanlar üçün də bir növ qiyamət hesab-kitabını təsəvvür etmək olar.

 

MÖMÜNLƏRİN MƏQAMI

Sual : Quranı-kərim möminlərin cənnət nemətlərindən necə bəhrələndiklərini hansı şəkildə izah edir?
Qısa cavab:

Cənnət nemətlərinin izahı bəyana sığmır. “Rəblərinin dərgahında onlar üçün istədikləri hər şey hazırdır” ayəsində nələrin gizləndiyi, möminlərin nə istədikləri və Allahın dərgahında nə kimi lütflərin olduğu təsəvvür olunmazdır.

 

HEYVANLARIN MƏHŞƏR SƏHNƏSİNDƏ HAZIR OLMALARININ DƏLİLLƏRİ

Sual : Hansı dəlillərə əsasən heyvanlar da axirətdə toplaşacaq?
Qısa cavab:

Təfsir alimlərinin əksəriyyəti də bu məsələni qəbul etmişlər ki, bütün canlı növlərini axirət, mükafat və ya cəza gözləyir. Şübhəsiz ki, hesab və cəzanın ilkin şərti ağıl və şüur məsələsi, onun ardınca isə vəzifə və məsuliyyətdir. Təfsirçilər də bu qənaətdədir ki, heyvanlar da özlərinə uyğun formada dərk və şüura malikdirlər. Heyvanların çoxunun həyatı maraqlı və heyrətamiz nizam-intizama malikdir, onların ali səviyyədə dərk və şüurlarını nümayiş etdirir. Məsələn, qarışqalar, bal arıları və onların valehedici qanunları haqqında, eləcə də yuva və pətəklərinin heyranedici nəzmi haqqında eşitməyən və onların təqdirəlayiq dərk və şüurlarına “afərin” deməyən bir insan yoxdur. Bu üzdən onların da axirətdə məşhur olması tamamilə mümkün sayılmışdır.  

 

LİQAULLAH

Sual : “Liqaullah” nə deməkdir?
Qısa cavab:

“Liqaullah” ifadəsi Qurani-kərimdə “Qiyamət səhnəsində hazır olmaq” mənasında işlənir. “Liqa” sözü “görüş” mənasında işləndiyinə baxmayaraq Allahla görüş dedikdə insanların bir-biri ilə fiziki görüşmələri kimi görüş nəzərdə tutulmur. Çünki Allah nə cisimdir, nə də zahiri gözlə görüləcək rəngi və məkanı var.

KORLUQ

Sual : Quran bəzi insanların Qiyamət günü kor olmasının səbəbini necə izah edir?
Qısa cavab:

Belə insanların qiyamət günü kor olmasını belə izah etmək olar ki, dünyanın bütün həqiqətləri orada mütənasib şəkildə təcəssüm edir. Bu dünyada qəlb gözləri həqiqətləri görməkdə kor olan insanların orada cismani gözləri kor olacaq. Bu üzdən “biz qabaq görürdük, nə üçün bura kor gəlmişik?” deyə soruşanda onlara deyilər: “Bu, sizin ilahi ayələri unutduğunuza görədir."

 

ZALIMLARLA QARŞIDURMA

Sual : Zəif və zülmə məruz qalmış insanlar Qiyamət günü öz günahlarını təkəbbürlü zalım insanların boynuna ata bilərlərmi?
Qısa cavab:

Quran ayəsinə görə zəif və zülmə məruz qalmış insanlar bütün günahlarını zalım insanların boynuna atmağa çalışacaqlar. Lakin müstəkbir insanlar onların bu etirazını qəbul etməzlər. Çünki iradələrinin azad olduğu təqdirdə onların əsassız sözlərinə təslim olmuşlar, küfrə üz gətirmişlər və peyğəmbərlərin məntiqi sözlərini unutmuşlar.

ƏMƏLLƏRİN TƏSİRİ

Sual : Qiyamət günü bəndələrin vəziyyəti ilə əməlləri arasında nə kimi bağlılıq var?
Qısa cavab:

“Qariə” surəsinin ayələrinə görə əməlləri ağır və dəyərli gələn kəslərin axirətdəki yeri ilə əməlləri yüngül gələn adamların yeri tam fərqlidir. Əməlləri ağır gələnlər üçün işlənmiş “Razı qalacağı bir həyat” ifadəsi Qiyamət günü onların nemət dolu, başdan-başa asudəlik içində olan həyatlarını əks etdirən çox maraqlı və dolğun seçimdir. Bu həyat insanın o qədər ürəyincədir ki, sanki özü razıdır.

Əməlləri yüngül gələnlərin aqibəti isə “ummuhu haviyə” cümləsində öz əksini tapır. Təfsirə görə əməllərinin çəkisi yüngül gələn günahkarlar pənah aparmaq üçün cəhənnəmdən başqa bir yer tapmazlar.

QAYITMAQ ARZUZU

Sual : Qurani-kərimdə günahkarların Qiyamət günü qayıtmaq istəkləri necə təsvir olunur?
Qısa cavab:

Qurani-Kərimdə müxtəlif ayələr onların bu istəklərini əks etdirir. Misal üçün “Görəsən bizə bir möhlət veriləcəkmi?" ya da “Kaş ki, qaytarılaydıq, bir daha Rəbbimizin ayələrini təkzib etməyəydik!” və yaxud “Kaş ki, dünyada Allaha itaət edəydik və Onun rəsuluna tabe olaydıq” və yaxud da “Ey Rəbbim, məni (dünyaya) qaytar, yaxşı bir iş görüm” cümlələrini buna misal çəkmək olar.

KAFİRLƏRİN ÖZLƏRİ İLƏ DÜŞMƏNÇİLİYİ

Sual : Qurani-kərim kafirlərin özlərinə qarşı ədavət və qəzəbindən söz açarkən nə demək istəyir?
Qısa cavab:

Təfsirlərdən aydın olur ki, onlar tövhid carçılarına mənfi cavab verməklə, səadət yolunu öz üzlərinə bağlayıb əbədi əzab qapılarını öz üzlərinə açmaqla həqiqətdə özləri ilə düşmənçilik etmişlər və buna görə özlərinə nifrət bəsləyirlər.

ƏRAF

Sual : “Əraf” nə deməkdir? Qiyamət günü Ərafda dayanacaq şəxslər kimlərdir?
Qısa cavab:

Hədislərdən aydın olur ki, “Əraf” səadət və bədbəxtlik kimi iki qütbün, yəni cənnət və cəhənnəmin arasında hicab kimi çəkilmiş xüsusi bir məkandır. Yaxud da, Cənnət və Cəhənnəmin arasında fasilə salan yüksəklikdir. Belə ki, orada dayananlar cənnət və cəhənnəmi görür və hər iki dəstəni müşahidə edir. Ayələrdə Əraf üzərində dayanan insanlar haqqında deyilir ki, onlar cənnətə daxil olmaq arzusundadırlar. Onlar cənnət əhlinə salam göndərir və gözləri cəhənnəm əhlinə sataşanda Allaha pənah aparırlar."

 

İMAM ƏLİNİN (ə) “ALLAHA DOĞRU İŞARƏ ETMƏK” SÖZÜNDƏN MƏQSƏDİ

Sual : Əmirəl-möminin Əlinin (ə) “Hər kəs Allahı tanımasa, ona işarə edər” buyurduğunda “Allaha doğru işarə”dən məqsədi nə idi?
Qısa cavab:

İmam Əli (ə) “Nəhcül-bəlağə”nin ilk xütbəsində buyurur: “Hər kim Allahı tanımasa ona işarə edər”. Orada “Allaha doğru işarə etmək”dən məqsədin nə olduğuna gəlincə, iki ehtimal var:
1.    Məqsəd əqli işarədir;
2.    Həm əqli, həm də hissi işarədir.

Səhifə sayı : 15