فشار سياسی بر شيعيان در عصر امام صادق(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

فشار سياسی بر شيعيان در عصر امام صادق(ع)

پرسش : فشار سياسی بر شيعيان در عصر امام صادق(علیه السّلام) چگونه در گزارشات تاريخی منعکس شده است؟
پاسخ اجمالی:

با وجود آزادی نسبی در زمان امامت امام صادق(ع)، شدیدترین فشارها علیه شیعیان در دوران امویان و پس از آن در زمان منصور عباسی، اعمال می شد، به طوری که كسی جرأت ابراز وجود نداشت و مشایخ شیعه نمی توانستند احادیث ائمه را نقل كنند و اصحاب امام(ع) نیز برای صیانت خود از گزند منصور، مجبور بودند به طور کامل تقیّه كنند. منصور عباسي يكی از غلامان امام صادق(ع) را گرفت و هزار ضربه شلاق بر او زد تا جان داد. در این دوره اتهام رفض درباره هر کس، کافی بود که امنیت جانی و مالی او از بین رفته و گرفتار شکنجه شود.

پاسخ تفصیلی:

در دوران امامت امام صادق(علیه السّلام) تنها در دهه سوم قرن دوم هجری، آزادی نسبی وجود داشت که حتی در همان دهه نیز فعالیت‌ های آن حضرت و شیعیان تحت کنترل بود؛ اما پیش از آن، در دوران امویان (که در سال 132 سقوط کردند) و پس از آن به وسیله «منصور عباسی»، شدیدترین فشارها علیه شیعیان اعمال می‌ شد، به طوری که جرأت هر گونه ابراز وجودی از آنها سلب شده بود. در روایتی آمده: «شخصی از اصحاب ابو جعفر ثانی [امام دهم](علیه السّلام) از آن حضرت پرسید: مشایخ ما به علت اختناق شدیدی که در زمان آنها وجود داشت از نقل حدیث خودداری نموده و تنها به نوشتن آن اکتفا کرده‌ اند، اینک آن کتاب‌ ها در دسترس ما قرار دارد، آیا ما از این کتاب‌ ها می‌ توانیم نقل حدیث کنیم؟ امام فرمود: روایات موجود در آن کتاب‌ ها حق است و از آنها می‌ توانید نقل حدیث نمایید».(1)
روایت فوق گویای این حقیقت است که فشار سیاسی بر اهل بیت(عليهم السلام) و شیعیان آنها در دوران مزبور تا چه حد اوج گرفته بود که مشایخ شیعه حتی مجال نقل احادیث ائمه را نداشتند. اصحاب امام(عليه السلام) به منظور صیانت خود از گزند «منصور عباسي»، مجبور بودند به طور کامل تقیّه نموده و مواظب باشند تا کوچکترین بی‌ احتیاطی از آنان سر نزند. این محدودیتِ طبعْ، سبب می‌ شد تا علوم اهل بیت(عليهم السلام) و فتاوای فقهی آنان تا حدودی متروک بماند. [در روايت ديگري آمده كه:] «ابان بن تغلب به امام(عليه السلام) عرض کرد: من در مسجد می‌ نشینم و مردم درباره مسائل فقهی از من سؤال می‌ کنند و تا جواب ندهم دست از سرم بر نمی‌ دارند. اگر نظر شما را به آنان بگویم اشکالاتی پیش می‌ آید، چه کنم؟ امام(عليه السلام) فرمود: هر چه از آرای آنها می‌ دانی برایشان بگو».(2)
تأکیدهای مکرر امام صادق(علیه السّلام) بر تقیه، خود دلیل آشکاری بر وجود چنین فشار سیاسی بود. خطر هجوم بر شیعه چنان نزدیک بود که امام(عليه السلام) برای حفظ آنان، ترک تقیه را مساوی ترک نماز اعلام فرمود.(3) از جمله امام صادق(عليه السلام) به «معلّی بن خنیس» -که به دست حاکمان زمان خود کشته شد- فرمود: «یَا مُعَلَّی! اَکْتِمْ اَمْرَنَا وَ لَا تَذَعْهُ، فَاِنَّ مَنْ کَتَمَ أَمْرَنَا وَ لَایُذِیعُهُ أَعَزَّهُ اللهُ فِی الدُّنْیَا»(4)؛ (ای معلی! اسرار ما را پنهان بدار و آن را به همه کس نگو، خداوند کسی را که اسرار ما را پنهان داشته و آن را بر ملا نسازد، در دنیا عزیز می‌ دارد).
به هر حال روایاتی وجود دارد حاکی از این که شدت فشار به قدری بود که حتی شیعیان، بدون اعتنا به همدیگر از کنار هم رد می‌ شدند.(5) در روایت دیگری درباره جاسوسان ابو جعفر منصور آمده: «كَانَ لَهُ بِالْمَدِينَةِ جَوَاسِيسُ يَنْظُرُونَ إِلى‏ مَنِ اتَّفَقَتْ شِيعَةُ جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ عَلَيْهِ، فَيَضْرِبُونَ عُنُقَهُ»(6)؛ (منصور در مدینه جاسوسانی داشت و آنها کسانی را که با شیعیانِ [امام] جعفر [صادق(عليه السلام)] رفت و آمد داشتند، گردن می‌ زدند). بنا به نقل «واقدی»، معتب از غلامان امام صادق(علیه السّلام) بود که منصور عباسي او را گرفته و هزار ضربه شلاق بر او زد تا جان داد.(7) در این دوره اتهام رفض درباره هر کس، کافی بود که امنیت جانی و مالی او از بین رفته و گرفتار شکنجه شود.(8)،(9)

پی نوشت:

(1). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلاميه، تهران، ‏1407 ق، چاپ چهارم، ج 1، ص 53؛ وسائل الشيعة، عاملى، شيخ حر، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت(عليهم السلام)‏، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام‏)، قم، ‏‏1414 ق‏، ج 18، ص 58.

(2). وسائل الشيعة، همان، ص 330.

(3). مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل‏، نورى، حسين بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: مؤسسه آل البيت(عليهم السلام)‏، مؤسسه آل البيت(عليهم السلام‏)، قم،‏ ‏1408 ق‏، چاپ اول، ج 12، صص 254، 255؛ وسائل الشیعة، همان، ج 9، ص 459.

(4). بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد(صلّى الله عليهم)‏، صفار، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: كوچه باغى، محسن بن عباس على‏، کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي‏، قم،‏ 1404 ق، چاپ دوم‏، ص 101؛ وسائل الشیعة، همان، ج 9، ص 465.

(5). مستدرک الوسائل، همان، ج 12، ص 297- 300؛ وسائل الشیعة، همان، ج 19، ص 32.

(6). الكافي، همان، ج 1، ص 351.

(7). المنتخب من ذيل المذيل، الطبري، أبو جعفر محمد بن جرير، محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دار المعارف، قاهره، بی تا، ص 652.

(8). المحاسن‏، برقى، احمد بن محمد بن خالد، محقق / مصحح: محدث، ارموی‏، بی جا، تهران‏، 1370 ق، ص 119؛ حیاة الامام الباقر(علیه السّلام)، شریف قرشی، باقر، دار البلاغه، بیروت، 1993 م، ج 1، ص 256.

(9). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(علیهم‌السلام)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 359.

تاریخ انتشار: « 1397/07/29 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 59