نحوه شهادت امام علی(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

نحوه شهادت امام علی(ع)

پرسش : ماجرای شهادت امام علی(علیه السلام) در تواریخ چگونه گزارش شده است؟
پاسخ اجمالی:

روایات متعددی در باب شهادت امام علی(ع) وجود دارد. در برخي از روايات آمده كه حضرت در مدخل ورودی مسجد مورد حمله «ابن ملجم» قرار گرفته است. در نقل‌ دیگر آمده امام(ع) در حال بیدار کردن مردم برای نماز بود که مورد حمله قرار گرفته است. اما بسیاری از تواریخ، اشاره به نقل نخست دارند. در مقابل، روایات دیگری زمان حمله «ابن ملجم» را در هنگام نماز می دانند. لذا «میثم تمار» می گوید: امام نماز صبح را آغاز کرده بود و در حالی که یازده آیه از سوره انبیاء را خوانده بود، که «ابن ملجم» با شمشیر ضربتی به سر امام زد.

پاسخ تفصیلی:

در کتب تاریخی آمده زمانی که امام علی(علیه السلام)  آماده می‌ شد تا به سوی صفین حرکت کرده و جنگ جدیدی را باآغاز کند، صبحگاه نوزدهم ماه مبارک رمضان سال 40 هجری توسط شقی‌ ترین انسان‌ ها، «عبد الرحمن بن ملجم مرادی» مجروح شده و سه روز بعد در 21 رمضان به شهادت رسید.
بنا به نقل «ابن سعد»، سه نفر ازبا نام‌ های «عبدالرحمن بن ملجم»، «برک بن عبدالله تمیمی» و «عمرو بن بکیر تمیمی»، در مکه با یکدیگر قرار گذاشتند تا امام علی(علیه السّلام)،و عمرو بن عاص را بکشند. عبدالرحمن به کوفه آمده و با دوستان خارجی خود دید و بازدید می‌ کرد. یک بار به دیدار گروهی از طایفه «تیم الرباب» رفت. در آنجا زنی را با نام «قطام بنت شجنه بن عدی» دید که پدر و برادرش در «نهروان» کشته شده بود.از او خواستگاری کرد. زن مهر خویش را سه هزار دینار! و قتل امام علی(علیه السّلام) قرار داد.گفت که از قضا برای همین به کوفه آمده است.(1) او چندی شمشیر خویش را به زهر آلوده کرده و با همان، ضربتی بر سر امام(علیه السلام) زد که به دلیل عمیق بودن زخم و سمی بودن شمشیر، امام را به شهادت رساند. گفته شده کهآن شب را در خانه «اشعث بن قیس» بوده است.(2)
روایات متعددی حکایت از آن دارد که امام در مدخل ورودی مسجد [در درون مسجد] مورد حملهواقع شده است.(3) در نقل‌ های دیگری آمده است که امام در حال بیدار کردن مردم برایبود که مورد حمله قرار گرفت.(4) منابع موجود تاریخی بیشتر اشاره به نقل نخست کرده‌ اند. در مقابل روایات دیگری وجود دارد که زمان حملهرا وقتی می‌ داند که امام مشغولبوده است. در نقلی از «میثم تمار» آمده است که امامصبح را آغاز کرده و در حالی که یازدهازانبیاء خوانده بودبا شمشیر ضربتی بر سر امام زد.(5)
در نقل دیگری از یکی از نوادگان «جعده بن هبیره» -که اینفرزند امبوده و گاهی بجای آن حضرتمی‌ خوانده و در برخی نقل‌ ها آمده که پس از ضربت خوردن امام، او جلو آمده ورا ادامه داد- گفته شده است که وقتیضربه را زد که امام دربود.(6) مرحوم شیخ «طوسی» نیز روایتی نقل کرده است که که همین مطلب را تایید می‌ کند.(7) «متقی هندی» نیز روایت نقل کرده که ضمن آن آمده است کهزمانی ضربت خود را فرود آورد که امام سرش را ازبرداشت.(8) نقل دیگری از «ابن حنبل»(9) که همان را «ابن عساکر»(10) نیز روایت کرده از همین مطلب را تایید می‌ کند. «ابن عبد البر» می‌ گوید: «در این که آیادرضربت را زده یا قبل از آن و نیز این که امام در آن هنگام کسی را جانشین خود کرده یا خود تمام کرده، اختلاف است. بیشتر بر آنند که آن حضرت، «جعده بن هبیره» را بجای خود گذاشت تارا تمام کند».(11)
روایات فراوانی از طریقو اهلنقل شده که نشان از وضعیت خاص روحی امام در شبی است که صبحگاه آن شب، امام ضربت خورد. از جمله روایتی از امام باقر(علیه السّلام) که «ابن ابی الدنیا» نقل کرده آشکارا آگاهی امام را از شهادت خویشمی‌ دهد.(12) زمانی که امام ضربت خورد فریاد زد: «فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَهِ»(13)؛ (به خدای کعبه رستگار شدم).
«ابن ابی الدنیا»، وصیت امام را از طرق مختلف نقل کرده است. قسمت‌ هایی از آن در زمینه مسائل مالی و بخشی از آن، وصایای دینی امام است. در این وصیت، امام توصیه به مسائل چندی کردند از جمله: صله رحم، اَیتام، همسایگان، عمل به قرآن، اقامهبه عنوان عمود دین، حج، روزه، جهاد، زکات،رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله)، بندگان، امر به معروف و نهی از منکر. در این نقل آمده است که امام در حالی که مشغول گفتن «لَا اِلهَ اِلَّا اللهُ» بودند، در آغاز شب بیست و یکم رمضان، در حالی که«فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ خَیْراً یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ شَرّاً یَرَهُ» را می‌ خواند به دیدار معبود شتافت.(14) بنا به نقلی دیگر، پس از شهادت امام، حسنین(علیه السلام)، «محمد بن حنفیه»، «عبدالله بن جعفر» و تنی چند نفر از اهل بیت، آن حضرت را شبانه به خارج کوفه (جایی که بعدها نجف نامیده شد) بردند و پنهانی دفن کردند. این کار برای آن بود کهیا دیگران (بنی امیه) قبر امام را نبش نکنند.(15)،(16)

پی نوشت:

(1). الطبقات الكبرى، محمد بن سعد بن منيع، تحقيق: محمد عبد القادر عطا، دار الكتب العلميه، بيروت، 1410 ق / 1990 م، چاپ اول، ج 3، ص 35 تا 38.

(2). مقتل الإمام أمير المؤمنين على بن أبى طالب، ابن أبى الدنيا، وزارت ارشاد، تهران‏، 1411 ق، ص 36.

(3). همان، ص 29؛ همان، ص 35.

(4). همان، ص 28 و 33.

(5). همان، ص 30.

(6). همان.

(7). الأمالي، طوسى، محمد بن حسن‏، دار الثقافه، قم‏، 1414 ق، ‏چاپ اول‏، ص 365.

(8). كنز العمال في سنن الأقوال و الأفعال، المتقي الهندي، علاء الدين علي بن حسام الدين، محقق: بكري حياني، صفوة السقا، مؤسسة الرساله، بيروت، 1401 ق / 1981 م، چاپ پنچم، ج 12، ص 164؛ الأمالي في آثار الصحابة، الصنعاني، عبد الرزاق بن همام، محقق: مجدي سيد إبراهيم، مكتبة القرآن، قاهره، بی تا، ص 103 تا 104.

(9). فضائل الصحابه، أبو عبد الله الشيباني، أحمد بن حنبل، تحقيق: وصي الله محمد عباس، مؤسسة الرساله، بيروت، 1403ق / 1983 م، چاپ: اول، ج 2، ص 558.

(10). ترجمة الامام علی بن ابی طالب من تاریخ دمشق، ابن عساکر، علی بن الحسین، محقق: المحمودی، محمد باقر، موسسة المحمودی، بیروت، 1978 م، ج 3، ص 361.

(11). الاستيعاب فى معرفة الأصحاب، ابن عبد البر، أبو عمر يوسف بن عبد الله بن محمد، دار احیاء التراث العربی، بيروت، بی تا، ج 3، ص 59.

(12). همان، ص 33 تا 34؛ ابو نعیم روایتی نقل کرده (و دیگران فراوان آورده‌اند) که رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) خبر شهادت وی را به آن حضرت داده بود. (معرفة الصحابة، أبو نعيم الأصبهاني، أحمد بن عبد الله بن أحمد بن إسحاق بن موسى بن مهران، محقق: عادل بن يوسف العزازي، دار الوطن، رياض، 1419 ق / 1998 م، چاپ اول، ج 1، ص 84).

(13). الاستيعاب فى معرفة الأصحاب، همان، ص 39؛ در پاورقی همانجا از: الإمامة و السياسة المعروف بتاريخ الخلفاء، ابن قتيبة الدينوري، أبو محمد عبد الله بن مسلم، تحقيق: شيري، علي، منشورات رضی، قم، 1413 ق، ص 160، كتاب جمل من انساب الأشراف، البلاذرى، أحمد بن يحيى بن جابر، تحقيق: سهيل زكار، رياض زركلى، دارالفكر، بيروت، 1417 ق / 1996 م، چاپ اول، ج 2، ص 499.

(14). مقتل الامام امیر المؤمنین، همان، ص 45 تا 46.

(15). همان، ص 79.

(16). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(علیهم‌السلام)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 110.

تاریخ انتشار: « 1397/07/17 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 32