شخصیت امام حسن مجتبی(ع)

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

شخصیت امام حسن مجتبی(ع)

پرسش : تاریخ در مورد شخصیت امام حسن مجتبی(علیه السلام) چه گزارشاتی ارائه داده است؟
پاسخ اجمالی:

پيامبر(ص) علاقه وافری نسبت به امام حسن(ع) داشت؛ نحوه ابراز محبت در موقع پایین آمدن از منبر و بوسیدن او و باز بالا رفتن بر منبر، نشانه جهت‌دار بودن این اظهار علاقه است. ایشان در وقت اظهار محبتش به امام حسن(ع) حاضران را شاهد مي‌گرفت تا این ابراز علاقه را به غائبین برسانند. امام حسن(ع) در بیعت رضوان حضور داشته و پیامبر(ص) با او بیعت کرده است. حضور او در مباهله به عنوان يكي از اصحاب کساء، نشانه اعتبار او نزد پيامبر(ص) و توفیق ایشان در بر انگیختن مردم کوفه در برابر ناکثین نشانه اعتبار او نزد كوفيان است.

پاسخ تفصیلی:

امام مجتبی(علیه السّلام) در شب یا روز نیمه ماه رمضان سال سوم هجرت به دنیا آمدند(1) گرچه در برخی نقل‌ ها سال دوم گزارش شده(2) که به نظر درست نمی‌ آید، هیچ‌ گونه اختلافی در ماه تولد و روز آن گزارش نشده است. شهادت آن حضرت هم در برخی نقل‌ ها، در ماه صفر دانسته شده بدون آن که روز آن مشخص شود.(3) درمرحوم «کلینی» و «نوبختی» آمده است که رحلت در روز آخر ماه صفر بوده(4) چنان که شیخ «طوسی» در نقلی، رحلت را در بیست و هشتم صفر روایت کرده است.(5) «یعقوبی» ربیع الاول سال 49 را ماه و سال شهادت دانسته و سن امام را 47 سال گزارش کرده است.(6) درباره این که سال شهادت، سال 49 هجری است، بسیاری از منابع اتفاق نظر دارند.(7) برخی هم سال پنجاه(8) و پنجاه و یکم(9) را نقل کرده‌ اند.
درباره فضایل امام حسن(علیه السّلام) روایات فراوانی نقل شده است. راویان این اخبارزیادی از عالمان اهلو علمای شیعه‌ اند.(10) در گذر تاریخ، آثار زیادی نگاشته شده است که در آنها فضایل این امام گردآوری شده است؛ اما متاسفانه درباره رخدادهای زندگی آن حضرت، تا این اواخر کمتر تلاش درخوری صورت پذیرفته بود؛ بلکه بیشتر، همانند بسیاری از مقاطع دیگر، حوادث آن دوره بدون پژوهش جدی و ارزیابی دقیق و استوار، بر روی هم انباشته شده است. بسیاری از فضایل روایت شده درباره آن امام همام، حکایت از آن دارد که رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) علاقه وافری نسبت به این دو برادر داشته و به طور علنی محبت خویش را نسبت به آنان ابراز می‌ کرده است. نحوه ابراز محبت، همانند پایین آمدن از منبر و بوسیدن آنها و باز بالا رفتن بر منبر، نشانه جهت‌ دار بودن این اظهار و ابراز علاقه است.(11) افزون بر آن از رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) نقل شده که در وقت اظهار محبت نسبت به امام حسن(علیه السّلام) فرمود که شاهدان، این ابراز علاقه را به غائبین برسانند(12) و یا می‌ فرمود: «من او را دوست می‌ دارم و نیز کسی که او را دوست بدارد دوست دارم».(13)
حضور او در «مباهله» و قرار گرفتن او در میان اصحاب کساء، نشانه اعتبار و اهمیتی است که رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) برای او قائل می‌ شده است. جالب است که امام مجتبی(علیه السّلام) در«رضوان» حضور داشته و پیامبر(صلّی اللّه علیه و آله) با اوکرده است.(14) در روایتی از رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) آمده است: «لَوْ کَانَ الْعَقْلُ رَجُلاً لَکَانَ الْحَسَنُ»(15)؛ (اگر عقل در مردی مجسم می‌ شد، همانا حسن بود). قدرت امام حسن(علیه السّلام) در بر انگیختن مردم کوفه در جریان شورش «ناکثین»(16) نشانِ اهمیت و اعتبار او در نزد مردم آن شهر می‌ باشد. مسلمانان با توجه به همین احادیث، فرزندان فاطمه زهرا(علیها السّلام) را فرزندان رسول خدا(صلّی اللّه علیه و آله) دانسته و علی رغم انکارو بعدها بنی عباس، کوچکترین تردیدی برای مسلمانان بوجود نیامد.(17) بر مبنای همین شخصیت والا بود که چون امام علی(علیه السّلام) او را به عنوان جانشین خود به مردم معرفی نمود، مردم عراق و بسیاری نقاط دیگر با او به عنوان خلیفه رسمیکردند.(18)

پی نوشت:

(1). الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، مفيد، محمد بن محمد، محقق / مصحح: مؤسسه آل البيت(عليهم السلام‏)، كنگره شيخ مفيد، قم‏، ‏1413 ق، چاپ اول، ص 205؛ اثبات الوصية، مسعودى، انصاريان‏، على بن حسين‏، منشورات رضی، قم، بی تا، ص 154؛ تاريخ بغداد، خطيب بغدادى، احمد بن على‏، محقق / مصحح: مصطفى عبد القادر عطا، دار الكتب العلميه، بيروت‏، 1417 ق، چاپ اول‏، ج 1، ص 141؛ نسب قریش زبیر بن بکار، مصعب زبیری، محقق: لیفی بو فنسال، دائرة المعارف، مصر، بی تا، ص 40؛ المجدی، ص 13.

(2). الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلاميه، تهران، ‏1388 ق، ج 1، ص 461؛ تهذيب الأحكام، طوسى، محمد بن الحسن‏، دار الكتب الإسلاميه‏، تهران، 1365 ش‏، ج 6، ص 39؛ در خبری آمده که تولد امام حسن(علیه السّلام) نوزده روز قبل از جنگ بدر بوده که طبعا سال دوم می‌شود.المجدی في أنساب الطالبيين‏، العلوی العمری النسابه، ابو الحسن علی بن محمد، محقق: مهدوی دامغانی، احمد، کتابخانه آيت الله مرعشى نجفى‏، قم،‏ 1409 ق‏، ص 13.

(3). الارشاد، همان، ص 211؛ تهذيب الأحكام، همان، ج 6، ص 39.

(4). الکافی، همان، ج 1، ص 461؛ فرق الشيعه‏، نوبختى، حسن بن موسى، محقق: آل بحر العلوم، محمد صادق، بی جا‏، 1355 ق‏، ص 42.

(5). مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، طوسى، محمد بن الحسن‏، مؤسسه فقه الشيعة، بيروت،‏ 1411 ق، چاپ اول‏، ص 732؛ مسار الشيعة، مفيد، محمد بن محمد، كنگره شيخ مفيد، قم‏، 1413 ق، ‏چاپ اوّل‏، ص 27.

(6). تاريخ اليعقوبى، الكاتب العباسى، احمد بن أبى يعقوب بن جعفر بن وهب واضح، دار صادر، بيروت، بى تا، ص 225.

(7). الکافی، همان، ج 1، ص 461؛ التهذیب، همان، ج 6، ص 39؛ المعارف، ابن قتيبة الدينوري، أبو محمد عبد الله بن مسلم، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1970 م، ص 142.

(8). اثبات الوصیة، همان، ص 160؛ مصباح المتهجد، همان، ص 732.

(9). مقاتل الطالبيين، الأصفهانى، ابو الفرج على بن الحسين، تحقيق: صقر، سيد احمد، بيروت، دار المعرفه، 1408 ق، ص 49؛ تاریخ بغداد، همان، ج 1، ص 140.

(10). دو نمونه از این آثار عبارتند از: «ترجمة الامام الحسن» از ابن عساکر که در «تاریخ دمشق» وی آمده است و دیگری «ترجمة الامام الحسن» از ابن سعد که در «طبقات الکبری» او آمده است.

(11). نور الأبصار في مناقب آل بيت النبي المختار(صلى الله عليه و آله و سلم‏)، شبلنجى، مؤمن بن حسن‏، المطبعة الیوسفیه‏، مصر‏، بی تا، ص 119 تا 120؛ مناقب آل أبي طالب(عليهم السلام)، ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏، علامه‏، قم‏، 1379 ق‏، چاپ اول، ج 4، ص 24؛ نظم درر السمطين في فضائل المصطفى و المرتضى و البتول و السبطين(عليهم السلام)‏، زرندى حنفى‏، جمال الدين محمد بن يوسف، محقق: امینی، محمد هادی، نینوا‏، تهران،‏ بی تا، ص 195.

(12). المستدرك على الصحيحين، أبو عبدالله حاكم نيسابوري، محمد بن عبدالله، دار المعرفه، بيروت، 1342 ق، ج 3، ص 147 و 173؛ إتحاف بحب الأشراف‏، شبراوى‏، جمال الدين، المطبعة الادبیه‏، مصر، 1416 ق، ص 34.

(13). ترجمة الامام الحسن، ابن سعد، محقق: طباطبائي، سيد عبد العزيز، مؤسّسه آل البيت(عليهم السلام)، قم، بی جا، ص 134. رأیت رسول الله(صلّی اللّه علیه و آله) و سلم واضعا الحسن حبوته و هو یقول: من أحبّنی فلیحبّه و لیبلّغ الشاهد منکم الغائب و لو لا عزمة رسول الله(صلی الله علیه و آله) ما حدّثت أحدا شیئا ثم فقد.

(14). الحیاة السیاسیة للامام الحسن(علیه السّلام)، الحسيني العاملي جعفر مرتضى، مركز الأبحاث العقائديه، بی تا، ص 24 و 44.

(15). فرائد السمطين في فضائل المرتضى و البتول و السبطين و الأئمة من ذريتهم(عليهم السلام‏)، شافعى، ابراهيم بن سعد الدين، محقق: محمودی محمد باقر، مؤسسة المحمودی، بيروت‏، ‏بی تا، ج 2، ص 68.

(16). ترجمة الامام الحسن(علیه السّلام)، ابن سعد، همان، ص 49.

(17). الحیاة السیاسیة للامام الحسن(علیه السّلام)، همان، ص 27؛ در كشف الغمة في معرفة الأئمة، اربلى، على بن عيسى‏، محقق / مصحح: رسولى محلاتى، هاشم‏، بنى هاشمى‏، تبريز، 1381 ق‏، چاپ اول‏، ج 1، ص 550 روایتی آمده که نشان می‌دهد معاویه اصرار داشت تا حسنین(علیهما السّلام) را فرزندان امام علي(علیه السّلام) بخوانند نه فرزندان پیامبر(صلّی اللّه علیه و آله).

(18). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(علیهم‌السلام)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 119.

تاریخ انتشار: « 1397/07/18 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 32