هدف مأمون در برگزاری جلسات مناظره

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

هدف مأمون در برگزاری جلسات مناظره

پرسش : بر اساس منابع تاریخی هدفدر برگزاری جلسات مناظره با امام رضا(علیه السلام) چه بود؟
پاسخ اجمالی:

هدف مأمون از تشکیل محافل علمی، نشان دادن علم دوستی و یا تظاهر به آن بود. به علاوه مذاق عقلی او و همراهیش با «معتزله»، او را واداشت تا از اين طريق در برابر «اهل حدیث» بايستد و آنان را منکوب سازد. هم چنين او به جهت حسادتی كه نسبت به امام(ع) و منزلت علمی و اجتماعی آن حضرت داشت، می خواست با کشاندن امام به بحث، به مردم بفهماند كه ائمه اهل بیت(ع) صاحب علم لدنّی (علم الهي) نيستند.

پاسخ تفصیلی:

مامون پس از آوردن امام رضا(علیه السّلام) به «مرو»، جلسات علمی متعددی با حضور افراد مختلف از علما تشکیل می‌ داد. در این جلسات مذاکرات زیادی میان امام(علیه السّلام) و دیگران صورت می‌ گرفت که به طور عمده در حول و حوش مسائل اعتقادی و فقهی بود. بخشی از این مذاکرات را «طبرسی» در کتاب خود فراهم آورده است.(1)
هدفاز تشکیل این محافل علمی، نشان از علم دوستی او یا تظاهر به آن بود. درباید وی را از این زاویه متمایز از دیگر خلفای عبّاسی دانست، به ویژه که مذاق عقلی او و همراهیش با «معتزله»، او را بر آن می‌ داشت تا در برابر اهل حدیث(2) ایستادگی کرده و آنان را منکوب سازد. با این حال مساله در اینجا خاتمه نمی‌ یافت.از تشکیل چنین جلساتی هدف دیگری نیز داشت. او می‌ خواست با کشاندن امام به بحث، تصوّری را که عامّه مردم درباره ائمه اهل بیت(علیهم السّلام) داشتند و آنان را صاحب علم خاص مثلاً از نوع «علم لدنّی» می‌ دانستند، از بین ببرد.
مرحوم «صدوق» در این باره می‌ گوید: «مامون اندیشمندان سطح بالای هر فرقه را در مقابل امام(علیه السّلام) قرار می‌ داد تا حجت آن حضرت را به وسیله آنان از اعتبار بیاندازد و این به جهتاو نسبت به امام(علیه السّلام) و منزلت علمی و اجتماعی او بود؛ اما هیچ‌ کس با آن حضرت رو به رو نمی‌ شد جز آن که به فضل او اقرار کرده و به حجتی که از طرف امام(علیه السّلام) علیه او اقامه می‌ شد، ملتزم می‌ گردید».(3) در روایتی آمده: «هدفاز این کارها جلب نظر امام(علیه السّلام) بود؛ اما آن حضرت به اصحاب خود فرمود: فریب ظاهرسازی‌ های او را نخورید، من به دستبه شهادت خواهم رسید».(4)
این مجالس که در اوائل به همین مقصود تشکیل می‌ شد، به تدریج مشکلاتی را برایدرست کرد. زمانی کهمتوجه شد، تشکیل چنین مجالسی برای وی خطرناک است، اقدام به محدود کردن امام(علیه السّلام) کرد. از «عبدالسلام هروی» نقل شده که بهاطلاع دادند: امام رضا(علیه السّلام) مجالس کلامی تشکیل داده و بدین وسیله مردم شیفته آن بزرگوار می‌ شدند.به «محمّد بن عمرو طوسی» ماموریت داد تا مردم را از مجلس آن حضرت طرد نماید. پس از آن، امام(علیه السّلام) در حقنفرین کرد و از جمله چنین فرمود: «یَا بَدِیعُ‏ یَا قَوِیُ‏ یَا مَنِیعُ‏ یَا عَلِیُ‏ یَا رَفِیعُ‏ صَلِ‏ عَلَى‏ مَنْ‏ شَرَّفْتَ‏ الصَّلَاهَ بِالصَّلَاهِ عَلَیْهِ‏ وَ انْتَقِمْ لِی مِمَّنْ ظَلَمَنِی وَ اسْتَخَفَّ بِی وَ طَرَدَ الشِّیعَهَ عَنْ بَابِی»(5)؛ (ای پدیدآورنده زمین و آسمان‌ ها، ای پروردگاری که دارای قدرت بی‌ پایانی، ای پروردگاری که تغییر و تبدیلی در او راه ندارد، ای پروردگار بلند مرتبت، درود بفرست بر کسی کهرا با صلوات و درود به او، شرافت دادی و از کسی که به من ستم روا داشت و مرا سبک کرد ومرا از در خانه من راند و متفرق کرد، انتقام مرا بگیر).
این مساله به صورت یک دلیل عمده برای شهادت امام(علیه السّلام) در آمد. «احمد بن علی انصاری» می‌ گوید: از «ابو صلت» پرسیدم: چگونهراضی به قتل امام رضا(علیه السّلام) شد؟ «ابو صلت» گفت: ...ولایتعهدی را بدین جهت به امام رضا(علیه السّلام) داد که به مردم نشان دهد آن حضرت رغبت به دنیا دارد، تا از چشم مردم بیفتد؛ اما وقتی از امام(علیه السّلام) جز آنچه برتری او را برنشان می‌ داد چیزی برای مردم آشکار نمی‌ شد، دست به دعوت و جلب متکلّمان تمامی سرزمین‌ های اسلامی زد تا به وسیله آنان، امام(علیه السّلام) را از نظر علمی محکوم نماید و از این رهگذر، نقص آن حضرت میان عامّه مردم ثابت شود؛ ولی امام(علیه السّلام) با هیچ عالم یهودی و نصرانی و ... روبرو نمی‌ شد جز آن که بر او برتری می‌ یافت و مردم می‌ گفتند: آن حضرت شایسته‌ تر ازبرای تصدی مقاماست. جاسوسان نیز چگونگی امر را به اطلاع او می‌ رساندند. بدین ترتیب بود کهتصمیم به مسموم کردن امام گرفت.(6)،(7)

پی نوشت:

(1). الإحتجاج على أهل اللجاج، طبرسى، احمد بن على‏، نشر اسوه، تهران، 1413 ق، ج 2، ص 171 - 237؛ عيون أخبار الرضا(عليه السلام)‏، ابن بابويه، محمد بن على‏، نشر اعلمی‏، تهران،‏ بی تا، ج 1، ص 126 - 167؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، 1403 ق، چاپ دوم، ج 49، ص 189 - 216.

(2). در مجالس اهل حدیث نیز شرکت می ‌کرد. (بحار الأنوار، همان، ج 49، ص 189).

(3). عیون اخبار الرضا(علیه السّلام)، همان، ج 1، ص 152.

(4). همان، ج 2، ص 183؛ بحار الانوار، همان، ج 49، ص 189.

(5). عیون اخبار الرضا(علیه السّلام)، همان، ج 2، ص 171.

(6). همان، ص 241.

(7). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(علیهم‌السلام)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 442.

تاریخ انتشار: « 1397/08/12 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 46