ذبح و شکار حیوانات و مسئله عدل الهی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

ذبح و شکار حیوانات و مسئله عدل الهی

پرسش : درد و رنج های حیوانات با ذبح شرعی و شکار یا طعمه واقع شدن آنها، چگونه با عدل الهی سازگار است؟!
پاسخ اجمالی:

موجودات جهان ذیل نظمی منسجم مراحل زنجیره غذایی یکدیگر را می سازند و در این نظام این گونه نیست که همیشه انسان نقش مصرف کننده را داشته باشد؛ بلکه حتی بدن او هم بعداز مرگ خوراک باکتری ها و قارچ ها و حشرات می گردد. هر گونه خلل وارد کردن به این نظام به بهانه رنج برخی از آنها از کشته و خورده شدن، حرکت طبیعی و کارآمدی آن را مختل می کند. از آن گذشته در فرهنگ دینی کشتن و خوردن حیوانات، فقط به اندازه رفع نیاز و تامین انرژی مجاز شمرده شده است و رنج دادن حیوانات بیش از آن امری مذموم و ناپسند است.

پاسخ تفصیلی:

در احکام دین اسلام، شرایطی ذکر شده که با رعایت آنها می توان گوشت برخی حیوانات را بعداز ذبح شرعی یا شکار خورد. سوالی که در این بین ممکن به ذهن برسد این است که چرا و با چه توجیهی، این دین آسمانی اجازه می دهد کهای از حیوانات به خاطر رفع نیازهای خوراکی انسان، درد و رنج کشته شدن و از بین رفتن را متحمل شوند؟ آیا این عادلانه است که گروهی از حیوانات صرفا به خاطر تامین غذای آدمی از بین بروند؟ این سوال از آنجا پررنگ تر می شود که در بیانات برخی از بزرگان دینی، توصیه هایی درباره گوشت خواری و فواید آن می یابیم. آیا این بزرگان چشم بر رنج حیوانات هنگام قربانی شدن برای تامین بخشی از غذای انسان، بسته اند؟

مهم ترین نکته ای که برای پاسخ به این سوال باید به آن توجه کرد، در نظر گرفتن وضعیت طبیعی موجودات جهان، اعم از گیاه و حیوان و انسان و دیگر موجودات، در رابطه و مقایسه با یکدیگر است. زیست شناسان امروزه به این باور رسیده اند که جنبندگان ذیل نظمی منسجم و پایدار، مراحل زنجیره غذایی یکدیگر را می سازند. در ابتدا گیاهان و نباتات از خورشید انرژی را دریافت می کنند. بعداز آن مصرف کنندگانی چون علف خواران و گوشت خواران به این چرخه می پیوندند و در انتها باکتری ها و مخمرها با تغذیه از آن علف خواران و گوشت خواران، این زنجیره را به پایان می رسانند. این زنجیره چنان دقیق و باتوسط خداوند طراحی شده که حتی جانداران در تاریکی های مطلق اعماق اقیانوس ها نیز انرژی و رزق خود را از این نظام غذایی، دریافت می کنند.(1) مشاهده و تامل دقیق در این نظام و رابطه ای که موجودات عالم با یکدیگر دارند، نشان می دهد که در هستی، تمام موجودات برای رشد و حیات خود، از همدیگر تغذیه می کنند ومند می گردند و این گونه نیست که آدمی در آن فقط نقش مصرف کننده را داشته باشد. حتی بدن انسان نیز بعداز مرگ و خاکسپاری، تجزیه می شود و خوراک باکتری ها و قارچ ها و حشرات می گردد. به هر حال هر گونه خلل وارد کردن در این نظام، به بهانه کاهش رنج موجوداتی که خوراک دیگر موجودات می شوند، حرکت طبیعی و کارآمدی آن را را مختل می کند. در قالب یک مثال این موضوع را عینی تر می کنیم. هر کدام از ما اگر با صحنه کشته و خورده شدن یک آهو توسط یک شیر و رنج و درد آن مواجه شویم، ممکن است عواطف مان به غلیان درآید و از آن متاثر گردیم ولی اگر بنا باشد ما به حکم این عواطف برای طبیعت تصمیم بگیریم، چه اتفاقی می افتد؟ ممکن است ما بتوانیم با مهیا کردن بستر یک سری از امور و تمهیدات جلوی کشته و خوردن شدن آهوان توسط شیرها را بگیریم ولی در آن صورت و با به هم خوردن این نظام تغذیه، هم به شیرها ظلم کرده ایم هم به آهوان. زیرا هم شیرها گرسنه می مانند و با از بین رفتن منابع تغذیه شان تعدادشان کم می گردد و هم زنده ماندن آهوان و بالا رفتن میزان تعدادشان، مراتع و منابع تغذیه شان نابود می گردد و خطر انقراض تهدیدشان می کند.

درباره حیواناتی که توسط انسان خورده می شوند نیز همین گونه است. این موجودات در طبیعت محکوم به مرگ اند – زیرا هیچ موجودی تا ابد زنده نمی ماند – بنابراین برای یک حیوان چه تفاوتی می کند که رنج و درد مرگ را در اثر بیماری و فرسوده شدن سلول های بدنش متحمل شود یا در اثر شکار شدن یا در اثر ذبح شدن توسط یک قصاب. به خصوص در ذبح که بریده شدن چهار رگ اصلی آنها و تسریع در جان دادن شان، از شکنجه و زجرکش شدن آنها که با روح انسانیت سازگاری ندارد، جلوگیری می شود.(2)

از سوی دیگر، در متون دینی، اگرچه توصیه هایی برای گوشتخواری و تغذیه از برخی حیوانات وجود دارد ولی در مقابل بیانات دیگری نیز برای کاهش رنج حیوانات صادر شده است. مهم ترین نکته ای که در اینجا باید مورد تاکید قرار بگیرد این است که دین اسلام، تغذیه از حیوانات را به اندازه رفع نیاز و تامین انرژی بدن مجاز می داند و کشتن حیوانات بدون اینکه لزوما برای رفع نیاز خوراک آدمی باشد، امری ناپسند و مذموم شمرده می شود. فقها و دانشمندان علوم اسلامی تصریح می کنند که اگر شخصی صرفا برای خوشگذرانی – بدون نیاز مبرم به تامین خوراک خود – به شکار حیوانات برود، مرتکب سفرشده و احکام سفرهایاز جمله تمام بودن نمازش در این گونه سفرها، بر او مترتب می گردد.(3)

موارد دیگری نیز از توصیه ها و بیانات اسلامی برای کاهش رنج و درد حیوانات وجود دارد. برای مثال در متون روایی و تالیفات اسلامی می بینیم که عذاب و رنج دادن حیوانات و آزار رساندن به آنها به شدت نهی شده و مورد مذمت قرار گرفته و ممنوع اعلام شده است.(4) و حتی آداب خاصی نیز برای ذبح و شکار حیوانات – حیواناتی که به قصد تامین رزق و خوراک انسان کشته می شوند – بیان شده که نتیجه آن، راحت‌ جان دادن و کاستن فشار مرگ از آن حیوانات است. توصیه هایی مانند ناپسند بودن ذبح حیوانی در برابر حیوانی دیگر(5) یا مذموم بودن چرخاندن چاقو در حلقوم حیوان(6) یابودن کندن پوست آن پیش از مرگ کامل.(7)
با وجود همه این توصیه ها و بیانات، بدیهی است اگر انسانی از این حدود تجاوز کند و موجبات رنج و عذاب حیوانات را فراهم آورد و به آنها ظلم کند، با حشر آن حیوانات در قیامت، آن ظلم ها و تعدی ها مورد رسیدگی قرار می گیرد تاالهی به صورت کامل به اجرا درآید.

حشر حیوانات موضوع غریبی نیست و در38انعام مورد تاکید قرار گرفته است: «وَ ما مِنْ دَابَّهٍ فِی الْاَرْضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیْهِ اِلاَّ اُمَمٌ اَمْثالُکُمْ ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْ‏ءٍ ثُمَّ اِلى‏ رَبِّهِمْ یُحْشَرُون»؛ (هیچ جنبنده ‏اى در زمین، و هیچ پرنده‏ اى که با دو بال خود پرواز مى‏ کند نیست مگر اینکه امت هایى همانند شما هستند. ما هیچ چیز را در این کتاب، فرو گذار نکردیم سپس همگى به سوى پروردگارشان محشور مى‏ گردند). ضمیر «هم» در این جمله به انواع و اصناف جنبندگان و پرندگان برمى‏ گردد و به این ترتیببراى آنها نیز قائل به رستاخیز شده است و بیشتر مفسران نیز این مطلب را پذیرفته‏ اند که تمام انواع جانداران داراى رستاخیز، جزاء و کیفرند.(8)در آیات دیگری نیز بر رستاخیز حیوانات تاکید نموده و برای مثال در5تکویرمی خوانیم: «وَ اِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ»؛ (و آنگاه که حیوانات وحشى محشور شوند) روایات نیز بر حشر حیوانات تاکید دارند. برای مثال از صحابی جلیل القدر،غفاری روایت شده که فرمود: روزی در نزد پیامبر(صلیعلیه واله) بودیم. دو بُز با هم درگیر شده و با شاخ به هم ضربه می‌ زدند. آن حضرت فرمود: «می دانید این دو برای چه با هم می جنگند؟» ما گفتیم: نمی دانیم. آن حضرت فرمود: «همانا خداوند می‌ داند و بعدا میان آنها قضاوت خواهد کرد».(9) یقینا موضوع محشور شدن حیوانات و شرایط و خصوصیات آن با حشر انسان ها تفاوت هایی دارد اما به هر حال یکی از مهم ترین کارکردهای حشر موجودات، اجرایو جبران ظلم و ستم هایی است که ممکن است در دنیا قابل جبران نباشند.

پی نوشت:

(1).تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1371هـ.ش، چاپ دهم، ج 9، ص 18.

(2).پاسخ به پرسشهاى مذهبى‏، مکارم شیرازی، ناصر، سبحانی تبریزی، جعفر، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب(علیه السلام)، قم، 1377هـ.ش، چاپ اول، ص 344.

(3).توضیح المسائل، موسوی خمینی، سیدروح الله، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1424هـ.ق، چاپ ‏هشتم، ج 1، ص 698.

(4).رسائل فقهى، جعفرى، محمد تقى، مؤسسه منشورات کرامت، تهران، 1419هـ.ق، چاپ اول، ص 118؛ من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، محمدبن علی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1413هـ.ق، چاپ دوم، ج 4، ص 9.

(5).الکافی، کلینی، محمدبن یعقوب، محقق/ مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407هـ.ق، چاپ چهارم، ج 6، ص 230.

(6).همان، ص 229.

(7).الکافی، همان، ص 230.

(8).تفسير نمونه، همان، ج 5، ص 22؛ المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبایی، سید محمد حسین، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1417هـ.ق، چاپ پنجم، ج 7، ص 76؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی، فضل بن حسن، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1372هـ.ش، چاپ سوم، ج 4، ص 461.

(9).مجمع البیان فی تفسیر القرآن، همان.

تاریخ انتشار: « 1397/05/17 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 18