قیام حسین بن علی قیامی کور بود!

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

قیام حسین بن علی قیامی کور بود!

پرسش : با توجه به مناسبات عصر حسین بن علی و دنیا زدگی مردم و بی اعتنایی آنها به حق جویی و با توجه به سنگینی کفّه قدرت به نفع بنی امیّه و کم بودن امکان پیروزی برای حسین بن علی، چرا ایشان اقدام به قیام کرد؟! آیا چنین قیامی مصداق قیام کور نیست؟
پاسخ اجمالی:

اولا: اگر امام حسین(ع) تشنه قدرت بوده و قصد قیام کور داشتند، بعد از شهادت برادرشان این کار را می کردند؛ اما چون معاویه خود را عامل به قرآن و سنت معرفی کرده بود، حجت شرعی برای این کار نداشتند. از طرفی معاويه هرگز تقاضاى بيعت نكرد. ثانیا: ایشان بر اساس تمام بودن حجت حداقلی ظاهری (دعوت عراقیها و ضعف یزید) و بر اساس احساس تکلیف و انگیزه های دینی اقدام به قیام کرد. بعضى معتقدند كه واقعاً در كوفه يك زمينه صددرصد آماده اى بود و يك جريان غير مترقَّب اوضاع را دگرگون كرد. از نظر تاريخى اگر امام حسين به آن نامه ها ترتيب اثر نمى داد، به طور مسلّم در مقابل تاريخ محكوم بود. ثالثا: امام حسین(ع) با درخواست بیعت یک فاسق روبرو بود و نمی توانست با چنین شخصی بیعت کند. یزید که فاقد هرگونه صلاحیتی برای اداره امور مسلمین بود، بعد از رسیدن به قدرت در اولین اقدام از امام حسین(ع) تقاضای بیعت کرد. در چنین شرائطی امام حسين(ع) فرمود: «هرگز شخصى همانند من، با مردى همانند وى بيعت نخواهد كرد». رابعا: انگیزه امام انجام وظیفه ای دینی بود نه انگیزه ای مادی و سیاسی؛ بسیاری از انبیاء و اولیاء الهی و آزادگان جهان با وجود موانع و آماده نبودن زمینه ها بر علیه وضع موجود اقدام به قیام کردند؛ چرا که اعتراض و اصلاح طلبی در امور جامعه خود را وظیفه خود می دانستند. نمی توان درباره هر واکنش اجتماعی با معیار اقتصاد یا «منافع» تحلیل ارائه داد. امام به منظور اصلاح امّت جدّش و جامعه اسلامى قیام کرد و اگر دست به این کار بزرگ نمى زد به یقین امروز خبرى از اسلام نبود. خامسا: شهادت امام حسین(ع) موجب بیداری امت شد و «پیروز حقیقی» او بود؛ قیام ایشان اگرچه در ظاهر سرکوب شد اما زمینه ساز قیام های بعدی علیه یزید شد. حرکت اصلاح گرانه امام حسین، خون غیرت و حق طلبی را در رگ های بسیاری از انسان های نخوت زده به جریان انداخت.

پاسخ تفصیلی:

زمینه های مناسب برای قیام ؟
اگر از دید ظاهری نگاه کنیم با توجه به مناسبات عصر حسین بن علی و دنیا زدگی مردم و بی اعتنایی آنها به حق جویی و با توجه به سنگینی کفه قدرت به نفع بنی امیّه، هیچ امیدی به پیروزی امام حسین(علیه السلام) در قیام علیهوجود نداشت. با وجود این چه چیزی باعث شد ایشان قیام کند؟ آیا قیام ایشان در چنین شرایطی مصداق قیام کور نیست؟
برای پاسخ به این سوال لازم است شرایط آن زمان از جمله به قدرت رسیدنو فسق و فجور او و درخواستهای مکرر مردم برای قیام و... را نیز بررسی کنیم تا با اطلاع کافی به نتیجه واقعی و منصفانه درباره قیام امام حسین(علیه السلام) دست پیدا کنیم. اگر تاریخ را منصفانه بررسی کنیم خواهیم دانست دلایل مختلفی باعث شد امام حسین(علیه السلام) در برابر شخصی مثلقیام کند که هرکدام به تنهایی دلیل موجهی برای این قیام می باشد.


1) انگیزه های اصیل، روشن و مشخص امام از حرکت اصلاح گرانه خود
کسانی که قیام امام را کور توصیف می کنند فقط معیار سود و نفع را در نظر گرفته اند و معیارهای دیگر خصوصا انگیزه های الهی که امام حسین(علیه السلام) به آنها تصریح کردند را در نظر نگرفته اند که طبق آنها قیام وظیفه امام بوده است. معیارهایی مانند:
الف. لزوم رعایتاساسی «زندگی با عزت و نفیذلیلانه با طاغوت و فسق»
وقتی اتفاقات صدررا بررسی می کنیم می بینیم پس از رحلت پیامبر عظیم الشانارزش هاى اخلاقى که پیامبر(صلىعلیه وآله) براى رواج آن خون دل خورده بود، به تدریج کمرنگ شد و جاى خود را به بعضى از مفاسد زمان جاهلیّت داد. بنى امیّه و بازماندگان دوران جاهلیّت آهسته آهسته پست هاى کلیدى را اشغال وپیامبر(صلىعلیه وآله) را از صحنه خارج کردند. بیت المال به شکل ناعادلانه تقسیم شد. امام على(علیه السلام) در زمان حکومتش تلاش هاى فراوانى براى اصلاح امّت کرد، اما کوتاه بودن مدّت حاکمیّت آن حضرت اجازه تحقّق کامل آن را نداد. پس از شهادت آن حضرت،شورشى زمان على(علیه السلام) یعنىخلیفه مسلمین شد. او حتّى روشى را کهو عمر جهت انتخاب خلیفه در پیش گرفته بودند رعایت نکرد، و در حقیقت با حرکتى شبیه کودتا امام حسن(علیه السلام) را مجبور به صلح کرد و حکومت را به دست گرفت. با شهادت امام حسن(علیه السلام) امام حسین(علیه السلام) اختیارات ایشان را در دست گرفتند و اگر تشنه قدرت بودند و می خواستند قیام کور داشته باشند بعد از شهادت برادرشان این کار را می کردند، اما چون_ ولو به ظاهر_ خود را عامل بهومعرفی کرده بود حجت شرعی برای این کار نداشتند. از طرفی در جریان صلح امام حسن(علیه السلام) و پس از شهادت ایشان در دوران امام حسین(علیه السلام)هرگز تقاضاىنکرد که بیا با منکن (بیعت یعنى قبول خلافت)، بلکه جزء مواد صلح بود که تقاضاىنباشد و ظاهراً احدى از مورخین هم ادعا نکرده است که امام حسن(علیه السلام) یا امام حسین(علیه السلام) و سایر شیعیان آمده باشند با معاویهکرده باشند. ابداً صحبتدر میان نبود؛ لذا برای امام حسن(علیه السلام) و امام حسین(علیه السلام) حجتی برای قیام علیهوجود نداشت.
اما با مرگدر نیمه رجب سال شصتم هجرى قمرى، فرزندشخلافت را، همچون پدر، به زور و بدون هیچ ضابطه اى در اختیار گرفت، فساد و فحشا و ظلم در عصربه مراتب بدتر از عصر پدرش فراگیر شد، و تمام شهرهاى اسلامى حتى مدینه منوّره را فرا گرفت.که جوانی ناپخته، شهوتران و هوسباز و بیخرد و خوشگذران و فاقد هرگونه صلاحیتی برای اداره امور مسلمین بود، به صورت علنی تظاهر به فسق و فجور می کرد و مقدسات و احکام اسلامی را به راحتی زیرپا می گذاشت. مجموعه فسادهاى اخلاقى و انجام کارهاى سبک و جلف توسّط- به اصطلاح- خلیفه مسلمین! (یزید بن معاویه) در عبارت کوتاهى از ابن کثیر- مورّخ و دانشمند متعصّب و معروف اهل سنّت- چنین آمده است: «وَ قَدْ رُوِیَ اَنَّ یَزِیدَ کَانَ قَدِ اشْتَهَرَ بِالْمَعَازِفِ وَ شُرْبِ الْخَمْرِ وَ الْغِنَا وَ الصَّیْدِ وَ اتِّخَاذِ الْغِلْمَانَ وَ الْقِیَانَ وَ الْکِلَابَ وَ النِّطَاحَ بَیْنَ الْکِبَاشِ وَ الدِّبَابِ وَ الْقُرُودِ؛ وَ مَا مِنْ یَوْمٍ اِلَّا یُصْبِحُ فِیهِ مَخْمُوراً وَ کَانَ یَشُدُّ الْقِرْدَ عَلَى الْفَرَسِ مُسْرِجَهً بِحِبَالٍ وَ یَسُوقُ بِهِ وَ یَلْبِسُ الْقِرْدَ قَلَانِسَ الذَّهَبِ وَ کَذَلِکَ الْغِلْمَانَ وَ کَانَ اِذَا مَاتَ الْقِرْدُ حَزَنَ عَلَیْهِ‏»(1)؛ (یزید به نوازندگى، شراب نوشى، خوانندگى، شکار، به خدمت گرفتن غلامان و کنیزان خنیاگر، سگ بازى و به جان هم انداختن قوچ ها، چهارپایان‏ و بوزینه‏ ها شهرت‏ داشت‏. هر بامدادان مست و مى زده بر مى‏ خاست. او بوزینه اى را بر پشت اسب زین شده اى سوار مى کرد و مى گرداند و بر بوزینه و غلامان، کلاه هاى زرّین مى پوشانید و هنگامى که بوزینه اش مرد، بر او اندوهگین شد).
از طرفیبعد از رسیدن به قدرت در اولین اقدام از امام حسین(علیه السلام) تقاضایکرد.بلافاصله بعد از مرگبه ولید بن عتبه فرماندار مدینه نامه نوشت و از او درخواست کرد از امام حسین(علیه السلام) با شدت بسیاربگیرد و به حضرت مجال ندهد تا اینکهکند: «فَخُذْ حُسَیْناً وعبدالله بْنِ عُمَر وعبدالله بْنِ الزُّبَیْر بِالْبَیْعَهِ اَخْذًا شَدِیدًا لَیْسَتْ فِیهِ رُخْصَهٌ حَتَّى یُبَایِعُوا»(2)؛ (پس از حسین(علیه السلام) و عبدالله بن عمر و عبدالله بنبا شدت بسیاربگیر و به آنها مجال نده تا اینکهکنند).یعقوبی نیز در تاریخ خود می نویسد: «یزید به ولید بن عتبه فرماندار مدینه نامه نوشت و چنین دستور داد: هنگامی که نامه من به دستت رسید، حسین(علیه السّلام) و ابنرا احضار کرده و از آن دو برای منبگیر و اگر نپذیرفتند گردن آن دو را زده و سرهای شان را نزد من بفرست».(3)
در چنین شرایطی که یک شخص فاسد درخواستمی کند، امام حسین(علیه السلام) جوابش فقط این بود: «اِنَّا اَهْلُ بَیْتِ النُّبُوَّهِ وَ مَعْدِنُ الرِّسَالَهِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَهِ وَ بِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا خَتَمَ اللَّهُ وَ یَزِیدُ رَجُلٌ فَاسِقٌ شَارِبُ الْخَمْرِ قَاتِلُ النَّفْسِ الْمُحَرَّمَهِ مُعْلِنٌ بِالْفِسْقِ وَ مِثْلِی لَا یُبَایِعُ‏ مِثْلَه‏»(4)؛ (ما از خاندان نبوّت و معدن رسالت و جایگاه رفیع رفت و آمد فرشتگانیم ... در حالى کهمردى است فاسق، مى گسار، قاتل بى گناهان؛ او کسى است که آشکارا مرتکب فسق و فجور مى شود. بنابراین، هرگز شخصى همانند من، با مردى همانند وىنخواهد کرد).(5)
ب. ضرورت امر به معروف و نهی از منکر
یکی دیگر از انگیزه های اصیل، روشن و مشخص امام حسین(علیه السلام) از قیام توجه به فریضه مهم امر به معروف و نهر از منکر است. این فریضه از دو جهت در آن زمان ضرورت داشت: یکی ظاهر ساختن چهره کریه منافقان بنى ‏امیّه و نجاتاز چنگال آن تفاله ‏هاى عصر جاهلیّت بود.(6) یکی هم حفظ دین و آیین پیامبر(صلىعلیه و آله) که با حکومت بنى امیّه داشت از بین می رفت. لذا امام حسین(علیه السلام) به قصد اصلاح مفاسدى که در طول این مدّت و پس از رحلت پیامبر(صلىعلیه وآله) دررخ داده بود دست ردّ بر سینهبراىبا او زد و تصمیم گرفت با بازگرداندن نظمِ سابق به زندگى فردى و اجتماعى مردم، خاطرات و سنّت هاى دوران حضرت رسول(صلىعلیه وآله) را زنده کند.
خود امام حسین(علیه السلام) بارها در کلمات خود به این هدف مهم اشاره کردند، از جمله در سفارش نامه ای فرمودند: «انِّی لَمْ اَخْرُجْ اَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا مُفْسِداً وَ لَا ظَالِماً وَ اِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ‏ الْاِصْلَاحِ‏ فِی‏ اُمَّهِ جَدِّی(صَلّیعَلیهِ وَآلِه) اُرِیدُ اَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَنْهَى عَنِ الْمُنْکَر»(7)؛ (من از سر هوا و هوس قیام نکردم، و قصد افساد و ظلم به دیگران هم ندارم، [و در پى پست و مقام‏ و مال دنیا هم نیستم]، بلکه به منظور اصلاح امّت جدّم قیام کرده ام‏ و مى خواهم امر به معروف و نهى از منکر کنم‏...).
همچنین آن حضرت در نخستین برخوردش با «حر»، به ترسیم علل حرکت روشنگرانه خویش از حجاز به سوى عراق و کوفه و بیان هدف خود پرداخت و از جمله فرمود: «ایُّهَا النّاس انَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: مَنْ رَاى‏ سُلْطاناً جائِراً مُسْتَحِلّاً لِحَرامِ اللَّهِ، ناکِثاً عَهْدَهُ، مُخالِفاً لِسُنَّهِ رَسولِ اللَّهِ، یَعْمَلُ فى عِبادِ اللَّهِ بِالْاثْمِ وَ الْعُدْوانِ، فَلَمْ یُغَیِّرْ عَلَیْهِ بِفِعْلٍ وَ لا قَوْلٍ، کانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ انْ یُدْخِلَهُ مُدْخَلَهُ. الا وَ انَّ هوُلاءِ قَدْ لَزِموا طاعَهَ الشَّیْطانِ وَ تَرَکُوا طَاعَهَ الرَّحمان وَ اَظْهَرُوا الْفَسَادَ وَ عَطَّلُوا الْحُدُودَ وَ استَاثروا بِالفَى‏ء وَ اَحَلُّوا حَرَامَ اللَّهِ و حرَمَّوُا حَلَالَهُ وَ اَنَا اَحَقُّ مِمَّنْ غَیْر...»(8)؛ (هان اى مردم! پیامبرفرمود: هر کس زمامدار بیداد پیشه و قانون شکنى را نظاره کند که حرامرا حلال و روا مى سازد، و عهد و پیمان او را مى شکند و با سبک و روش عادلانه و بشر دوستانه پیامبرمخالفت مى ورزد؛ و با این وصف در برابر آن عنصر خودکامه و قانون گریز، با گفتار و عملکردش به مخالفت برنخیزد و در راه اصلاحو حکومت، خود را به هر آب و آتش نزند، بر خداست که او را از همان راهى که آن بیداد پیشه را به دوزخ در مى آورد، به دوزخ در آورد. هان اى مردم! آگاه باشید که رژیم حق ستیز اموى فرمانبردارى شیطان را برگزیده و از قانونو فرمانبردارى او سر برتافته است. کارگردانان آن، تبهکارى و بیداد را همه جا آشکار ساخته و مرزهاى قوانین و مقرراترا به تعطیل کشانده و ثروت ملّى را به انحصار خویش در آورده اند. آنان با بهانه و توجیه و برخورد ابزارى با دین، حرامرا حلال مى سازند و حلال او را حرام؛ و من زیبنده ترین مردم [به تلاش وخستگى ناپذیر و شجاعانه در راه دگرگونى مطلوب وپسندانه] در اینو در میان این امت هستم).
بر این اساس انگیزه حرکت امام انجام وظیفه ای دینی بود نه صرفا انگیزه ای مادی و سیاسی برای به دست آوردن حکومت. خود امام نیز در در سخنان خود تصریح می کنند که حکومت را با چه هدفی می خواهند. یعنی اموری که به وسیله و به واسطه در درست گرفتن حکومت اقامه می شوند هدف اند نه خود حکومت.
اگر انگیزه های قیام حسینی را درست بشناسیم آن وقت می فهمیم که چرا آن حضرت مثل بسیاری از انبیاء و اولیاء الهی و آزادگان جهان - که با وجود موانع و مناسب نبودن وضع موجود بر علیه وضع موجود اقدام به قیام کردند هر چند شکست ظاهری خورده باشند – حرکت انقلابی شان را آغاز نمودند. چرا که اصلاح طلبی در امورخود را وظیفه خود می دانستند. بسیاری از منتقدان وضع موجود در جوامع مختلف از جغرافیای تاریخی و فکری مختلف با وجود ضعیف بودن و قلت نیرو و قدرت نظامی کم علیه وضع موجود قیام کردند هر چند احتمال شکست می دادند. آنها اعتراض را وظیفه خود می دانستند و نمی توان درباره هر کنش و واکنش اجتماعی با معیار اقتصاد یا منافع تحلیل ارائه داد. لذا قیام امام حسین(علیه السلام) نه تنها آیین پیامبر بزرگ اسلام(صلىعلیه و آله) را نجات داد، بلکه از محو اهداف رسالت سایر انبیا که خون های فراوانی برای آن ریخته شده بود نیز جلوگیرى کرد؛ چرا که رسول خدا(ص) کامل کننده رسالت پیامبران گذشته و خاتم رسولان و دین او خاتم ادیان بود.(9)
نتیجه اینکه برای امام فقط سود و زیان و نتیجه بخشی سیاسی قیام مطرح نبوده و انگیزه های دیگری در پشت این قیام وجود دارد. وقتی می توان این ایراد را از قیام امام گرفت که «ایشان نمی دید که اوضاع زمانه و دسته بندی های سیاسی و زمینه های فرهنگی اجتماعی برای قیام آماده نیست» که قائل باشیم انگیزه امام صرفا مادی وسیاسی بوده باشد در حالی که دیدیم انگیزه امام از نهضت شان چیزی دیگری بوده است.


2) وجود زمینه و فضای لازم برای قیام در میان بخشی از بدنهو تمام شدن حجت به صورت ظاهری بر امام.
دلیل دوم قیام امام حسین دعوت کوفه بود به عنوان یک شهر آماده. مردم کوفه بعد از اینکه بیست سال حکومترا چشیدند و زجرهاى زمانرا دیدند و مظالمرا تحمل کردند واقعاً بی تاب شده بودند، که حتى بعضى معتقدند که واقعاً در کوفه یک زمینه صددرصد آماده اى بود و یک جریان غیر مترقَّب اوضاع را دگرگون کرد. مردم کوفه هجده هزار نامه مى نویسند براى امام حسین و اعلام آمادگى کامل مى کنند. حال که امام حسین(علیه السلام) آمد و مردم کوفه یارى نکردند، البته همه مى گویند پس زمینه کاملًا آماده نبوده، ولى از نظر تاریخى اگر امام حسین به آن نامه ها ترتیب اثر نمى داد، مسلّم در مقابل تاریخ محکوم بود؛ مى گفتند یک زمینه بسیار مساعدى را از دست داد.(10)
قطعا امام حسین بر اساس تحلیل و علمی که همه اهل نظر و بصیرت آن دوره داشتند احتمال می داد که کوفی جماعت خیانت کند؛ با این وجود ایشان بر اساس تمام بودن حجت حداقلی ظاهری (دعوت عراقیها و ضعف یزید) و بر اساس احساسو انگیزه های قوی دینی اقدام به قیام کرد. حتی حضرت برای اتمام حجت بر مردم تمام تلاش خود را انجام داد و قبل از حرکت به‏ سوى کوفه نماینده مخصوص خود مسلم بنرا به کوفه فرستاد و او از مردم براى امام(علیه السلام)گرفت، اما خیانتکنندگان منجر به شهادت امام حسین(علیه السلام) گردید.
ممکن است این تصور بوجود آید که با شهادت ایشان قیام ایشان شکست خورد، ولی قطعا با بیدار شدنو قیام های بعدی که شکل گرفت اهداف ایشان از جمله بیداری امت و اصلاح دینمحقق شد، چیزی که خود حضرت صراحتا دنبال آن بود و فرمود: «اللَّهُمَّ اِنَّکَ تَعْلَمُ اَنَّهُ لَمْ یَکُنْ مَا کَانَ مِنَّا تَنَافُساً فِی سُلْطَانٍ وَ لَا الْتِمَاساً مِنْ‏ فُضُولِ الْحُطَامِ وَ لَکِنْ لِنُرِیَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِکَ وَ نُظْهِرَ الْاِصْلَاحَ فِی بِلَادِکَ وَ یَاْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِکَ وَ یُعْمَلَ بِفَرَائِضِکَ وَ سُنَّتِکَ وَ اَحْکَامِک‏»(11)؛ (بارخدایا! تو خوب مى ‏دانى که انقلاب و نهضت من به خاطر حکومت و سلطنت بر مردم و دستیابى به زرق و برق دنیا نبود، بلکه هدف من از حکومت ارایه معالم و نشانه‏ هاى دینت به مردم، و اصلاح بلاد و شهرها و ایجاد امنیت براى بندگانت و عمل به فرایض و سنت‏ها و احکام توست).(12)
آری امام حسین(علیه السلام) هرگز هدفش از قیام رسیدن به حکومت به معنی کسب دنیا نبود، بلکه آن حضرت به منظور اصلاح امّت جدّش واسلامى قیام کرد و اگر امام حسین(علیه السلام) دست به این کار بزرگ نمى زد به یقین امروز خبرى ازنبود، یا اگر بود قابل توجّه نبود. درست است که آن حضرت در این راه شربت شهادت نوشید، ولىاسلامى را تکان داد و به این هدف نزدیک ساخت.(13)


3) ثمرات فراوان قیام و تبعات آن برای حکومت اموی واسلامی آن روز و بشریت تا ابد.
با توجه به انگیزه هایی که برای قیام امام حسین(علیه السلام) بیان شد، برای اینکه بدانیم پیروز واقعی در این قیام چه کسی بوده، باید ببینیم ثمرات این قیام با آن انگیزه ها در تناسب بوده یا نه؟ اگر منصفانه به این قضیه نگاه کنیم خواهیم دید شهادت امام حسین(علیه السلام) و یاران پاکبازش ثمرات فراوانی درپی داشت و به احیاى مکتب محمّدى(صلىعلیه و آله) کمک کرد و خون پاک اباعبداللَّه(علیه السلام) درخترا آبیارى نمود و به رشد و بالندگى امّت اسلامى و بیدارى مسلمانان انجامید.
امام صادق(علیه السلام) مى فرماید: پس از شهادت امام حسین(علیه السلام) هنگامى که ابراهیم بن(در مدینه) با امام على بن الحسین(علیه السلام) روبرو شد (از روى طعنه) گفت: «یا عَلِىَّ بْنَ الْحُسَیْنِ مَنْ غَلَبَ؟»؛ (اى على بن الحسین در این نبرد چه کسى پیروز شد؟!). امام(علیه السلام) فرمود: «اِذا اَرَدْتَ اَنْ تَعْلَمَ مَنْ غَلَبَ وَ دَخَلَ وَقْتُ الصَّلاهِ فَاَذِّنْ وَ اَقِمْ»(14)؛ (اگر مى ‏خواهى بدانى پیروزى و غلبه با چه کسى بود، به هنگام فرا رسیدن وقتاذان و اقامه بگو).
امام(علیه السلام) با این پاسخ به او فهماند که هدفمحوو نام رسول خدا(صلىعلیه و آله) بود، ولى همچنان‏ طنین «لَاالهَ اِلَّا اللَّهُ وَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ» بر ماذنه ‏ها مى‏ پیچد و مسلمانان در همه جا- حتى در شام و پایتخت سلطنت یزید- به یگانگىو رسالت محمد(صلىعلیه و آله) گواهى مى‏ دهند! برخی پیروزى را تنها در این مى‏ دانند که انسان دشمن را به عقب براند و چند روزى حکومت را به دست گیرد. آنها پیروزى در هدف، و برترى مکتب را به حساب نمى‏ آورند، آنها الگو شدن یک مجاهد شهید را براى نسلهاى موجود و آینده در نظر نمى‏ گیرند، آنها عزت و سربلندى در نزد همه آزادگان جهان و جلب خشنودى و رضایترا به هیچ مى ‏انگارند.بدیهى است در چنان ارزیابى محدودى این ایراد - که چرا امام حسین(علیه السلام) و سایر انبیاء و اولیائی که علیه ظلم قیام کردند و در ظاهر شکست خوردند، همه جوانب را برای پیروزی در نظر نداشتند؟- پاسخ ندارد، اما اگر دید خود را وسیعتر و افق فکر خود را بازتر کنیم و ارزشهاى واقعى را در نظر بگیریم آن گاه هر مذهبی که داشته باشیم قیام امام حسین(علیه السلام) را قیامی آگاهی بخش و پیروز خواهیم دید؛ چنانکه «سید قطب» از علمای بزرگ اهلدر«فى ظلال» سخنى دارد که شاهد ارزنده اى بر این مقصود است.
او قهرمان میدان کربلا را امام حسین(علیه السلام) می داند و مى گوید: «حسین(رضوان اللَّه علیه) در چنان صحنه بزرگ از یک سو، و دردناک از سوى دیگر، شربت شهادت نوشید، آیا این پیروزى بود یا شکست؟! در مقیاس کوچک و صورت ظاهر شکست بود، اما در برابر حقیقت خالص و مقیاسهاى بزرگ پیروزى عظیمى به شمار مى آید. براى هر شهیدى در روى زمین قلوب پاک انسانها مى لرزد، عشق و عواطف را برمى انگیزد، و غیرت و فداکارى را در نفوس به جنب و جوش مى آورد، همانگونه که حسین(رضوان اللَّه علیه) چنین کرد.
این سخنى است که هم شیعیان و هم غیر شیعیان از سائر مسلمین، و هم گروه عظیمى از غیر مسلمانان در آن متفق و هم عقیده اند. چه بسیار شهیدانى که اگر هزار سال زنده مى ماندند نمى توانستند به مقدار شهادتشان عقیده و مکتب خود را یارى کنند، و قدرت نداشتند اینهمه مفاهیم بزرگ انسانى را در دلها به یادگار گذارند، و هزاران انسان را با آخرین سخنان خود که با خونشان مى نویسند به کارهاى بزرگ وادار کنند.
آرى این سخنان وهاى آخرین که با خط خونین نوشته شده است پیوسته زنده مى ماند، و فرزندان و نسلهاى آینده را به حرکت در مى آورد، و اى بسا تمام تاریخ را در طول قرون و اعصار تحت تاثیر خود قرار مى دهد».(15)
حتی موسیو ماربین آلمانى غیر مسلمان امام حسین(علیه السلام) را در اهدافش موفق دانسته و مى ‏گوید: «حسین با قربانى کردن عزیزترین افراد خود، با اثبات مظلومیّت و حقانیّت خود، به دنیا درس فداکارى و جانبازى آموخت و نامو اسلامیان را در تاریخ ثبت و در عالم بلندآوازه ساخت و اگر چنین حادثه ‏اى پیش نیامده بود، قطعاًبه حالت کنونى باقى نمى ‏ماند و ممکن بود یکبارهو اسلامیان محو و نابود گردند».(16)
قیام‏هاى خونین پس از حادثهنیز سند گویای این حقیقت اند که پیروز حقیقی کربلا امام حسین(علیه السلام) و یاران ایشان بودند. به عبارت دیگر قیام امام حسین(علیه السلام) اگرچه در ظاهر سرکوب شد اما زمینه ساز قیام های بعدی علیهشد. قیام هایی همچون قیام توابین، قیام مختار، قیام هایی که در شهرهای مدینه و مکه علیه خلافتشد مثال هایی از این دست اند که نشان می دهند حرکت اصلاح گرانه امام حسین، خون غیرت و حق طلبی را در رگ های بسیاری از انسان های نخوت زده به جریان انداخت و آنها را علیه حکومتشوراند و مانع آن شد کهدر همان سال های معدود خلافتش، به عنوان یک حاکم، وضعیت مستقری را در سراسر ممالک اسلامی تجربه کند.(17)
امروزه نیز ما شیعیان همه سال با چشم خود آثار حیات امام حسین عزیز(علیه السلام) و دوستان شهیدش را در کربلا مى بینیم که جلسات سوگوارى آنها سرچشمه چه جنبشهاى عظیمى مى شود؟! ما با چشم خود شاهد و ناظر حرکت میلیونها نفر مسلمان بیدار در ایام عاشوراى حسینى براى ریشه کن ساختن کاخ ظلم و استبداد و استعمار بودیم. ما با چشم خود دیدیم که این نسل فداکار که درس خویش را در مکتب امام حسین(علیه السلام) و مجالس یادبود و ایام عاشوراى او خوانده بود چگونه با دست خالى از هر گونه سلاح قدرتمندترین سلاطین جبار را از تخت خود پائین کشیده اند.(18) نه تنها شیعیان بلکه بسیاری از آزادی خواهان جهان مانند گاندی (رهبر موفق هندی ها) و محمدعلی جناح (رهبر موفق پاکستان) و ... نیز امام حسین(علیه السلام) را الگوی خود قرار دادند و در اهداف خود موفق شدند.(19)

پی نوشت:

(1). البداية و النهاية، ابن کثیر، أبو الفداء ابن كثير الدمشقي، دار الكتب العلمية، بيروت، 1415 هـ ق، چاپ اول، ج 8، ص 239.

(2). تاريخ طبرى (تاریخ الامم و الملوک)، طبری، محمد بن جریر، دار الكتب العلمية، بيروت، 1407 هـ ق، الطبعة الأولى، ج 3، ص 269.

(3). تاریخ الیعقوبی، یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، دار صادر، بیروت، بی تا، ج 2، ص 241.

(4). الفتوح، ابن اعثم كوفى، محمد بن‌ علي، دار الندوة الجديدة، بيروت، بی تا، چاپ اول، ج 5، ص 18؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1403 هـ ق، چاپ دوم، ج ‏44، ص 325.

(5). ر.ک: مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، مطهرى‏، مرتضی، انتشارات صدرا، تهران، 1387 ش، ج ‏16، ص 642.

(6). احكام عزادارى، مكارم شيرازى، ناصر، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب(عليه السلام‏)، قم‏، 1390 هـ ش‏، چاپ دوم، ص 133.

(7). بحار الأنوار، همان، ج ‏44، ص 329.

(8). در سوگ امير آزادى (ترجمه مثير الأحزان)، ابن نما حلى، جعفر بن محمد، ترجمه: كرمى، على‏، انتشارات حاذق‏، قم، 1380 هـ ش، چاپ اول‏، ص 30.

(9). عاشورا ريشه‏ ها، انگيزه ‏ها، رويدادها، پيامدها، مکارم شیرازى، ناصر، مدرسه امام علی بن ابی طالب(علیه السلام)، قم،‏ 1387 هـ ش، چاپ پنجم، ص 659.

(10). مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، همان، ج 16، ص 643.

(11). بحار الأنوار، همان، ج‏ 97، ص 80، باب (وجوب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر)، ح 37.

(12). اهداف قيام حسينى‏، مكارم شيرازى، ناصر، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب(عليه السلام‏)، قم‏، 1389 هـ ش‏، چاپ اول، 88.

(13). همان، ص 32.

(14). بحار الأنوار، همان، ج ‏45، ص 177.

(15). في ظلال القرآن، شاذلي، سيد بن قطب بن ابراهيم، دارالشروق، بيروت، 1412 هـ ق، چاپ هفدهم، ج ‏5، ص 3086.

(16). درسى كه حسين به انسان‏ها آموخت، هاشمى نژاد، سيّد عبدالكريم، انتشارات آستان قدس رضوى، چاپ دوم، 1383 هـ ش، ص 284.

(17). ر.ک: عاشورا ريشه‏ ها، انگيزه ‏ها، رويدادها، پيامدها، همان، ص 665 - 677.

(18). تفسير نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1374 هـ ش، چاپ سى و دوم‏، ج‏ 20، ص 130.

(19). عاشورا ريشه‏ ها، انگيزه ‏ها، رويدادها، پيامدها، همان، ص 663.

تاریخ انتشار: « 1397/06/22 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 332